ฟังไทยรบพม่า พม่ารบไทย แล้วสงสัยครับ (สมัยนั้นเรียกว่าสยามหรืออะไรก็อีกเรื่อง)

ในสมัยราชวงศ์ชิง เกิดสงครามระหว่างพม่ากับต้าชิงสี่ครั้ง ที่ถูกนับเป็นหนึ่งในสิบมหายุทธการ (十全武功) ในรัชสมัยจักรพรรดิเฉียนหลง ที่เรียกได้ว่าต้าชิงพ่ายแพ้อย่างหมดรูปจนต้องยอมเจรจาสงบศึกกับพม่าครับ


สงครามสองครั้งแรกยังไม่ได้ใหญ่โตมากนัก เพราะต้าชิงยังไม่เห็นพม่าเป็นภัยคุกคามรุนแรง จึงใช้แต่ทหารกองธงเขียวในมณฑลหยุนหนานซึ่งเป็นชาวฮั่นเท่านั้น ซึ่งก็พ่ายแพ้ยับเยิน และส่งผลให้อุปราชมณฑลหยุนหนาน-กุ้ยโจวถึงสองคนต้องจบชีวิต

สงครามครั้งที่ ๓ กับ ๔ ต้าชิงเห็นชัดเจนแล้วว่าไม่สามารถใช้กำลังเฉพาะกองธงเขียวในหยุนหนานได้ จึงต้องแบ่งกำลังพลแปดกองธงของแมนจูยกมาจากปักกิ่งโดยตรง ผสานกับกองกำลังจากมณฑลอื่นด้วย โดยในครั้งที่ ๔ ซึ่งเป็นศึกใหญ่ที่สุด ฝ่ายต้าชิงมีกำลังพลประมาณ ๖๐,๐๐๐ นาย

แม่ทัพใหญ่ของต้าชิงในครั้งที่ ๓ คือ หมิงรุ่ย (明瑞) เกิดในตระกูลฟู่ฉ่า (富察) ซึ่งเป็นตระกูลแมนจูสำคัญเพราะรับราชการมาหลายรุ่นและเกี่ยวดองกับจักรพรรดิเฉียนหลง สังกัดกองธงเหลืองขลิบซึ่งเป็นกองธงสำคัญที่สุดในแปดกองธงเพราะอยู่ใต้บังคับบัญชาของฮ่องเต้โดยตรง ตัวหมิงรุ่ยเคยดำรงตำแหน่งเป็นขุนพลแห่งอีหลี (伊犁將軍) ออกศึกทำสงครามกับจุ่นก๋าเอ่อร์ในซินเจียงจนได้ชัยชนะมาแล้ว ในเวลานั้นก็มีตำแหน่งเป็นซ่างซู (尚書) หรือเสนาบดีกรมกลาโหมอยู่อีกตำแหน่งหนึ่ง จึงถูกย้ายมาเป็นอุปราชมณฑลหยุนหนานและกุ้ยโจว (雲貴總督) เพื่อรับศึกพม่าโดยเฉพาะ (พงศาวดารพม่าระบุว่าแม่ทัพใหญ่ครั้งที่ ๓ เป็นลูกเขยเฉียนหลง แต่ตามหลักฐานจีนไม่พบว่าหมิงรุ่ยเป็นราชบุตรเขย)

ส่วนครั้งที่ ๔ แม่ทัพใหญ่คือ ฟู่เหิง (傅恆)  จากตระกูลฟู่ฉ่าสังกัดกองธงเหลืองขลิบ เป็นอาของหมิงรุ่ย เป็นน้องชายของจักรพรรดินีเสี้ยวเสียนฉุน (孝賢純皇后) ฮองเฮาองค์แรกของเฉียนหลงซึ่งทรงเสน่หามาก และเฉียนหลงทรงรักและสนิทสนมกับฟู่เหิงเสมือนน้องชายแท้ๆ ลูกชายฟู่เหิงต่างก็ได้รับราชการในตำแหน่งสูงโดยเฉพาะฝูคังอาน (福康安) ที่เป็นคนโปรดของเฉียนหลงจนเฉียนหลงทรงตั้งให้มีบรรดาศักดิ์เป็นกู้ซานเป้ยจื่อ (固山貝子) เสมอด้วยโอรสบุญธรรม ตลอดรัชกาลเฉียนหลง ฟู่เหิงได้รับความไว้วางพระทัยให้ดำรงตำแหน่งสำคัญหลายตำแหน่ง โดยได้เป็นราชองครักษ์ของรัชทายาท (太子太保) สมุหราชเลขาธิการ (大学士) และอยู่ในเสนาบดีสภา (軍機大臣) นอกจากนี้ก็เคยผ่านสงครามกับจินฉวนซึ่งเป็นหนึ่งในสิบมหายุทธการในรัชสมัยเฉียนหลงมาแล้ว

รองแม่ทัพในสงครามครั้งที่ ๔ ล้วนเป็นขุนพลแมนจูเจนศึกคือ อากุ้ย (阿桂) และ อาหลีกุน (阿里袞) ซึ่งมีประสบการณ์ภาคสนามสูงกว่าฟู่เหิงที่เป็นแม่ทัพใหญ่เสียอีก

ครั้งนี้จักรพรรดิเฉียนหลงทรงทำพิธีแต่งตั้งฟู่เหิงเป็นแม่ทัพใหญ่ในพิธีการแบบเดียวกับที่จักรพรรดิคังซีทรงสถาปนาองค์ชายสิบสี่เป็นจอมพลไปรบกับจุ่นเก๋อเอ่อร์ในธิเบต โดยทรงมุ่งหวังว่าฟู่เหิงจะนำชัยชนะเป็นเกียรติยศมาสู่พระองค์ โดยมีหลักฐานว่าจักรพรรดิเฉียนหลงทรงเห็นว่าสงครามครั้งนี้เป็นเรื่อง "เกียรติยศของอาณาจักร"




ทหารต้าชิงที่ยกมาเพียงหลักหมื่นอาจจะดูน้อยเมื่อเทียบกับกำลังทั้งหมดที่มีถึงหลักล้าน แต่คงต้องพิจารณาด้วยว่ามีความจำเป็นขนาดไหนที่ต้าชิงจำเป็นต้องทุ่มกำลังจำนวนมหาศาลเดินทัพทางไกลลงมาโจมตีพม่าที่คุกคามต้าชิงอยู่ในแถบมณฑลหยุนหนานเท่านั้น ไม่ได้เป็นภัยใหญ่ที่คุกคามต่อราชสำนักปักกิ่งโดยตรง

นอกจากนี้ การยกกำลังพลมามากเกินไปก็ทำให้ดูแลไพร่พลอย่างทั่วถึงลำบาก โดยเฉพาะในเรื่องเสบียงอาหาร ซึ่งเห็นได้แล้วว่าในครั้งที่ ๓ ที่หมิงรุ่ยยกลงมาราวห้าหมื่นก็ยังจัดการลำเลียงเสบียงได้ลำบากจนถูกตัดจากทางลำเลียงเสบียงเป็นเหตุให้แพ้ทั้งที่เกือบจะบุกถึงราชธานีอังวะได้แล้ว นอกจากนี้ดินแดนพม่าซึ่งมีภูมิประเทศและภูมิอากาศแตกต่างจากจีนมาก จนเกิดปัญหาโรคระบาดที่คร่าชีวิตทหารจำนวนมาก การเคลื่อนพลจำนวนมากเกิดนไปยิ่งเป็นการสร้างความลำบากมากขึ้นไปอีก

อีกประการคือจำนวนทหารแปดกองธงที่ยกลงมานั้นอาจจะไม่ได้ดูมากมายมหาศาลเหมือนเทียบกับกองกำลังทั้งหมดที่ต้าชิงมี (มีการประมาณไว้ว่าทหารแปดกองธงในรัชกาลเฉียนหลงมีราว ๓๐๐,๐๐๐ นาย) แต่สำหรับการยกไปตีอาณาจักรที่เล็กกว่าต้าชิงมาก ตั้งอยู่ห่างไกลและไม่ได้เป็นภัยคุกคามต่อปักกิ่งโดยตรง การแบ่งกำลังแปดกองธงซึ่งเป็นทหารที่มีประสิทธิภาพในการรบสูงสุดที่สุดจากส่วนกลางไปขนาดนี้ ก็ควรนับว่ามากเพียงพอแล้วครับ

นอกจากนี้ ถ้าพิจารณาจากสถานะแม่ทัพนายกองแต่ละคนแล้ว จะเห็นว่าในสงครามครั้งที่ ๓ และ ๔ ต้าชิงทำศึกอย่างเอาจริงโดยมุ่งหวังจะปราบปรามพม่าให้ได้ ไม่ได้ทำศึกอย่างเล่นๆ ครับ


แต่ต้าชิงก็แพ้ยับเยิน  โดยมีปัจจัยสำคัญคือความไม่คุ้นเคยกับสภาพภูมิอากาศทำให้เกิดโรคระบาดในกองทัพต้าชิงจนสูญเสียกำลังไปอย่างมหาศาล นอกจากนี้ก็ไม่ได้มีความชำนาญในภูมิประเทศที่ส่วนใหญ่เป็นป่าทึบมากเพียงพอ เป็นเหตุให้พม่าที่มีความชำนาญกว่าสามารถดักซุ่มโจมตีและตัดกำลังไม่ให้ต้าชิงสามารถประสานกำลังกันได้โดยใช้กำลังน้อยกว่า

นอกจากนี้ต้าชิงก็มีความประมาทในการเคลื่อนทัพหลายครั้ง โดยครั้งที่ ๓ หมิงรุ่ยเคลื่อนทัพลึกมาในแผ่นดินพม่าห่างไกลจากเมืองกองตุงที่เป็นฐานเสบียงมากเกินไป เป็นเหตุให้ถูกตัดจากเส้นทางลำเลียงเสบียงจนแพ้

ส่วนครั้งที่ ๔ ฟู่เหิงก็รีบร้อนอยากเอาชนะและพยายามรุกคืบเข้ามาแม้จะเสียกำลังไปมาก และยังเคลื่อนทัพในฤดูร้อนซึ่งโรคระบาดรุนแรงโดยไม่ฟังเสียงทัดทานของแม่ทัพคนอื่น เช่น รองแม่ทัพอากุ้ยที่อยากให้ถอยทัพ (ซึ่งจริงๆ ก็มีแม่ทัพแมนจูระดับสูงบางคนที่ไม่สนับสนุนการทำศึกตั้งแต่แรกแล้ว อย่างเอ้อร์หนิง (鄂寧) อุปราชมณฑลหยุนหนานและกุ้ยโจว แต่ไม่เป็นผล เพราะจักรพรรดิเฉียนหลงทรงปรารถนาจะตีพม่า) ก็เป็นเหตุหนึ่งของความพ่ายแพ้ของต้าชิง แต่เฉียนหลงไม่เอาโทษฟู่เหิงซึ่งล้มป่วยจากพม่าและเสียชีวิตหลังจากนั้นไม่นานเลยนอกจากริบขนนกยูงติดหมวกประจำตำแหน่ง แต่โยนบาปให้อากุ้ยกับแม่ทัพอื่นรับไปหมด ในข้อหาไม่ห้ามปรามฟู่เหิง

หลังจากสงครามครั้งที่ ๔ ต้าชิงต้องยอมสงบศึกกับพม่า ก็น่าจะบ่งชี้ให้เห็นว่าต้าชิงยากจะเอาชนะพม่าได้ และการยกพลมามากกว่านี้ก็มีแต่ได้ไม่คุ้มเสียครับ เพราะยกมาทุกครั้งก็เสียกำลังมหาศาลไปทุกครั้ง


ความพ่ายแพ้ของต้าชิงอาจจะไม่ได้ส่งผลกระทบต่อเสถียรภาพของต้าชิงมากนัก แต่ก็เป็นสงครามที่ทำให้ต้าชิงเสียทั้งแม่ทัพนายกอง ประชากรและงบประมาณในท้องพระคลังไปจำนวนมากโดยไม่ได้ผลประโยชน์อย่างเป็นรูปธรรมเลย และยังทำให้เสื่อมเสียพระเกียรติยศของจักรพรรดิเฉียนหลงอย่างรุนแรง มีหลักฐานว่าราชสำนักต้าชิงในยุคนั้นพยายามปิดบังความเสียหายมหาศาลในสงครามกับพม่าอยู่หลายตอน เช่นรายงานอย่างเป็นทางการว่ามีทหารต้าชิงเสียชีวิตในสงครามครั้งที่ ๔ เพียง ๓,๐๐๐ นาย แต่เมื่อตรวจสอบหลักฐานแล้วมีการประเมินว่าทหารต้าชิงเสียชีวิตถึง ๑๘,๐๐๐ นาย

แต่ทั้งที่ความเสียหลายหลักมาจากการเคลื่อนทัพที่ผิดพลาดของฟู่เหิง จักรพรรดิเฉียนหลงกลับไม่ลงโทษฟู่เหิงเลยนอกจากการริบขนนกยูงพระราชทานที่ติดหมวกขุนนางพอเป็นพิธีเท่านั้น ฟู่เหิงซึ่งป่วยหนักมาจากสงครามอยู่แล้วเสียชีวิตไม่นานหลังจากนั้น จักรพรรดิเฉียนหลงก็ยังทรงไปไว้ทุกข์ด้วยพระองค์เอง แต่จักรพรรดิเฉียนหลงกลับทรงลงโทษแม่ทัพนายกองคนอื่นโดยเฉพาะอากุ้ยอย่างหนักในข้อหาที่รีบถอยทัพกลับจน "ทำให้พม่าดูแคลนอาณาจักรสวรรค์ได้"   นอกจากนี้ยังลงโทษในข้อหาไม่ห้ามปรามฟู่เหิงอีกกระทงหนึ่งครับ