ศีล 227 ข้อ (หรือที่ถูกต้องคือ "พระวินัยบัญญัติ" หรือ "สิกขาบท" ในภิกขุปาฏิโมกข์) คือข้อกำหนดและมารยาทในการประพฤติปฏิบัติของพระภิกษุสงฆ์เถรวาท แบ่งออกเป็น 8 หมวด (หรือ 9-10 หมวดตามการจัดกลุ่มย่อย) ตามระดับความรุนแรงของโทษที่เรียกว่า อาบัติ ดังนี้
หมวดหมู่และจำนวนสิกขาบทในศีล 227
ปาราชิก (4 ข้อ)
โทษ: อาบัติหนักที่สุด (ครุกาบัติ) หากล่วงละเมิด ขาดจากความเป็นพระทันที ไม่สามารถบวชซ้ำในชาตินั้นได้
สาระสำคัญ:
เสพเมถุน (ร่วมประเวณี)
ลักทรัพย์ตั้งแต่ 5 มาสกขึ้นไป (ขโมยของมีค่าตามราคากำหนด)
ฆ่ามนุษย์ให้ตาย หรือใช้ให้คนฆ่า หรือแนะนำวิธีฆ่า หรือพูดให้ยินดีในการตาย (รวมถึงการทำแท้ง)
อวดอุตตริมนุษยธรรม คือพูดโอ้อวดคุณวิเศษ (เช่น ได้ฌาน, เป็นพระอรหันต์) ที่ไม่มีจริงในตน
สังฆาทิเสส (13 ข้อ)
โทษ: อาบัติหนักรองลงมา ต้องเข้ากรรมวิธีที่เรียกว่า "อยู่กรรม" และต้องประพฤติวัตรตามที่สงฆ์กำหนดจึงจะพ้นอาบัติได้
สาระสำคัญ: เช่น จงใจทำอสุจิให้เคลื่อน, ใช้กายสัมผัสหรือเกี้ยวพาราสีสตรี, พูดจาส่อเสียดให้สงฆ์แตกแยกกัน, ว่ายากสอนยาก, สร้างกุฏิด้วยการขอโดยไม่มีผู้อุทิศและเกินขนาดที่กำหนด เป็นต้น
อนิยต (2 ข้อ)
โทษ: อาบัติที่ไม่แน่ว่าจะเป็นข้อไหน ขึ้นอยู่กับพฤติกรรมและการตัดสินของสงฆ์ (เป็นได้ทั้งปาราชิก, สังฆาทิเสส หรือปาจิตตีย์)
สาระสำคัญ: ภิกษุไปนั่งในที่ลับตากับผู้หญิงสองต่อสอง และมีผู้หญิงมาพูดจับผิด
นิสสัคคิยปาจิตตีย์ (30 ข้อ)
โทษ: อาบัติที่ต้อง สละสิ่งของ (เช่น จีวร, บาตร, เสื่อ ฯลฯ) ที่ทำผิดวินัยนั้นต่อหน้าสงฆ์หรือคณะสงฆ์หรือต่อภิกษุรูปหนึ่งก่อน แล้วจึงแสดงอาบัติ (ปลงอาบัติ)
สาระสำคัญ: เกี่ยวกับเรื่องจีวรเกินกำหนด, การรับเงินทอง, การเก็บผ้าสะสมเกินกว่าที่พระพุทธเจ้าอนุญาต เป็นต้น
ปาจิตตีย์ (92 ข้อ)
โทษ: อาบัติขั้นเบา (ลหุกาบัติ) เป็นความผิดทั่วไปที่ไม่ต้องสละสิ่งของ เพียงแค่เปิดเผยสารภาพ (แสดงอาบัติ) ต่อหน้าพระภิกษุด้วยกันก็พ้น
สาระสำคัญ: เช่น พูดโกหก, ดื่มสุราหรือของมึนเมา, ขุดดินหรือพืชสีเขียว, ฆ่าสัตว์เล็ก (เช่น ยุง มด), แกล้งทำให้ผู้อื่นหวาดกลัว, เล่นน้ำ เป็นต้น
ปาฏิเทสนียะ (4 ข้อ)
โทษ: อาบัติที่ต้อง "แสดงคืน" (บอกกล่าว) แก่พระภิกษุรูปอื่น
สาระสำคัญ: เป็นข้อวัตรเกี่ยวกับการรับอาหารและฉันอาหารที่ไม่เหมาะสม เช่น ภิกษุไม่ได้ป่วยแต่ขอโภชนะ (ข้าว ขนม) มาฉันเอง, หรือไปรับบิณฑบาตจากนางชีหรือผู้หญิงที่ไม่ใช่ญาติแล้วนำมาฉันโดยไม่บอกกล่าว
เสขิยะ (75 ข้อ หรือนับรวมย่อยเป็น 75 ข้อ)
โทษ: เป็นข้อวัตรปฏิบัติเกี่ยวกับ มารยาทและความเรียบร้อย (อาจาระ) แบ่งย่อยออกเป็นหมวดต่างๆ เช่น
การนุ่งห่ม (สารูป)
การรับและฉันอาหาร (โภชนปฏิสังยุตต์)
การแสดงธรรม (ธัมมเทสนาปฏิสังยุตต์)
การขับถ่ายและการปฏิบัติตนทั่วไป (ปกิณกะ)
อธิกรณสมถะ (7 ข้อ)
โทษ/ลักษณะ: ไม่ใช่ข้อห้ามการปฏิบัติโดยตรง แต่คือ "ระเบียบหรือวิธีระงับอธิกรณ์" (ข้อพิพาท/คดีความที่เกิดขึ้นในหมู่สงฆ์) เพื่อใช้ยุติปัญหาต่างๆ ที่เกิดขึ้นภายในวัดหรือหมู่คณะได้อย่างสงบสุข
ศีล 227 ข้อ สำหรับพระภิกษุ
หมวดหมู่และจำนวนสิกขาบทในศีล 227
ปาราชิก (4 ข้อ)
โทษ: อาบัติหนักที่สุด (ครุกาบัติ) หากล่วงละเมิด ขาดจากความเป็นพระทันที ไม่สามารถบวชซ้ำในชาตินั้นได้
สาระสำคัญ:
เสพเมถุน (ร่วมประเวณี)
ลักทรัพย์ตั้งแต่ 5 มาสกขึ้นไป (ขโมยของมีค่าตามราคากำหนด)
ฆ่ามนุษย์ให้ตาย หรือใช้ให้คนฆ่า หรือแนะนำวิธีฆ่า หรือพูดให้ยินดีในการตาย (รวมถึงการทำแท้ง)
อวดอุตตริมนุษยธรรม คือพูดโอ้อวดคุณวิเศษ (เช่น ได้ฌาน, เป็นพระอรหันต์) ที่ไม่มีจริงในตน
สังฆาทิเสส (13 ข้อ)
โทษ: อาบัติหนักรองลงมา ต้องเข้ากรรมวิธีที่เรียกว่า "อยู่กรรม" และต้องประพฤติวัตรตามที่สงฆ์กำหนดจึงจะพ้นอาบัติได้
สาระสำคัญ: เช่น จงใจทำอสุจิให้เคลื่อน, ใช้กายสัมผัสหรือเกี้ยวพาราสีสตรี, พูดจาส่อเสียดให้สงฆ์แตกแยกกัน, ว่ายากสอนยาก, สร้างกุฏิด้วยการขอโดยไม่มีผู้อุทิศและเกินขนาดที่กำหนด เป็นต้น
อนิยต (2 ข้อ)
โทษ: อาบัติที่ไม่แน่ว่าจะเป็นข้อไหน ขึ้นอยู่กับพฤติกรรมและการตัดสินของสงฆ์ (เป็นได้ทั้งปาราชิก, สังฆาทิเสส หรือปาจิตตีย์)
สาระสำคัญ: ภิกษุไปนั่งในที่ลับตากับผู้หญิงสองต่อสอง และมีผู้หญิงมาพูดจับผิด
นิสสัคคิยปาจิตตีย์ (30 ข้อ)
โทษ: อาบัติที่ต้อง สละสิ่งของ (เช่น จีวร, บาตร, เสื่อ ฯลฯ) ที่ทำผิดวินัยนั้นต่อหน้าสงฆ์หรือคณะสงฆ์หรือต่อภิกษุรูปหนึ่งก่อน แล้วจึงแสดงอาบัติ (ปลงอาบัติ)
สาระสำคัญ: เกี่ยวกับเรื่องจีวรเกินกำหนด, การรับเงินทอง, การเก็บผ้าสะสมเกินกว่าที่พระพุทธเจ้าอนุญาต เป็นต้น
ปาจิตตีย์ (92 ข้อ)
โทษ: อาบัติขั้นเบา (ลหุกาบัติ) เป็นความผิดทั่วไปที่ไม่ต้องสละสิ่งของ เพียงแค่เปิดเผยสารภาพ (แสดงอาบัติ) ต่อหน้าพระภิกษุด้วยกันก็พ้น
สาระสำคัญ: เช่น พูดโกหก, ดื่มสุราหรือของมึนเมา, ขุดดินหรือพืชสีเขียว, ฆ่าสัตว์เล็ก (เช่น ยุง มด), แกล้งทำให้ผู้อื่นหวาดกลัว, เล่นน้ำ เป็นต้น
ปาฏิเทสนียะ (4 ข้อ)
โทษ: อาบัติที่ต้อง "แสดงคืน" (บอกกล่าว) แก่พระภิกษุรูปอื่น
สาระสำคัญ: เป็นข้อวัตรเกี่ยวกับการรับอาหารและฉันอาหารที่ไม่เหมาะสม เช่น ภิกษุไม่ได้ป่วยแต่ขอโภชนะ (ข้าว ขนม) มาฉันเอง, หรือไปรับบิณฑบาตจากนางชีหรือผู้หญิงที่ไม่ใช่ญาติแล้วนำมาฉันโดยไม่บอกกล่าว
เสขิยะ (75 ข้อ หรือนับรวมย่อยเป็น 75 ข้อ)
โทษ: เป็นข้อวัตรปฏิบัติเกี่ยวกับ มารยาทและความเรียบร้อย (อาจาระ) แบ่งย่อยออกเป็นหมวดต่างๆ เช่น
การนุ่งห่ม (สารูป)
การรับและฉันอาหาร (โภชนปฏิสังยุตต์)
การแสดงธรรม (ธัมมเทสนาปฏิสังยุตต์)
การขับถ่ายและการปฏิบัติตนทั่วไป (ปกิณกะ)
อธิกรณสมถะ (7 ข้อ)
โทษ/ลักษณะ: ไม่ใช่ข้อห้ามการปฏิบัติโดยตรง แต่คือ "ระเบียบหรือวิธีระงับอธิกรณ์" (ข้อพิพาท/คดีความที่เกิดขึ้นในหมู่สงฆ์) เพื่อใช้ยุติปัญหาต่างๆ ที่เกิดขึ้นภายในวัดหรือหมู่คณะได้อย่างสงบสุข