หลายคนไปตรวจสุขภาพ
เจอเบาหวานก็ตั้งใจคุมน้ำตาล
เจอความดันสูงก็กินยาความดัน
เจอไขมันพอกตับก็พยายามลดของมัน
แต่ผมอยากให้รู้เรื่องหนึ่งครับ
โรคบางอย่างมันไม่ได้ชอบมาคนเดียว
บางทีเรากำลังรักษาโรคแรกอยู่
แต่อีกโรคก็ค่อย ๆ เกิดขึ้นแบบเงียบ ๆ
วันนี้ผมรวมมาให้ 7 คู่ครับ
ว่าถ้าเจอโรคหนึ่งแล้ว
ควรนึกถึงอีกโรคอะไรบ้าง
และต้องตรวจอะไรถึงจะรู้ทัน
1. เบาหวาน + โรคไตเรื้อรัง — น้ำตาลสูงนาน ๆ ไตก็เสียได้!
คนเป็นเบาหวานหลายคน
ตั้งใจดูแต่ค่าน้ำตาลสะสม HbA1c
พอเห็นตัวเลขลดก็ดีใจแล้วครับ
แต่ผมอยากให้ดูค่าไตด้วย
เพราะน้ำตาลสูงเรื้อรังทำให้หลอดเลือดเล็ก ๆ
ในหน่วยกรองไตเสียหายได้
ที่น่าห่วงคือช่วงแรกไตอาจเริ่มเสีย
โดยที่ยังไม่มีอาการอะไรเลย
ปัสสาวะก็ปกติ ไม่ปวดหลัง ไม่บวม
สิ่งที่ควรเช็กคือ eGFR และ UACR
ตัวแรกดูการกรองของไต
ตัวหลังดูโปรตีนรั่วในปัสสาวะ
คนเป็นเบาหวานชนิดที่ 2
ควรตรวจทั้งสองอย่างตั้งแต่ได้รับการวินิจฉัย
และอย่างน้อยปีละครั้งครับ
หากพบความผิดปกติอาจต้องตรวจบ่อยขึ้น
2. ความดันสูง + หยุดหายใจขณะหลับ — กรนจนบ้านสั่น อย่าคิดว่าแค่หลับสนิท!
บางคนกินยาความดันหลายตัว
แต่ความดันก็ยังคุมไม่ค่อยอยู่
พอถามเรื่องการนอน
คนที่บ้านบอกว่ากรนดังมาก
บางช่วงเหมือนหยุดหายใจ
แล้วก็สะดุ้งเฮือกขึ้นมา
แบบนี้ผมอยากให้นึกถึง
ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ หรือ OSA ครับ
เพราะเวลาหยุดหายใจซ้ำ ๆ
ออกซิเจนในเลือดอาจลดลง
ร่างกายก็ถูกกระตุ้นให้ตื่นตัว
ส่งผลให้ความดันสูงขึ้นได้
ถ้าความดันคุมยาก กรนดัง
และง่วงมากตอนกลางวัน
ควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมิน OSA
บางคนอาจต้องตรวจการนอนหลับครับ
3. ไขมันพอกตับ + เบาหวาน — สองโรคนี้มีเรื่องดื้ออินซูลินเข้ามาเกี่ยว!
หลายคนพออัลตราซาวด์เจอไขมันพอกตับ
ก็รีบกลับบ้านไปงดของทอดครับ
แต่ผมอยากให้ดูเรื่องน้ำตาลด้วย
เพราะไขมันพอกตับที่เกี่ยวข้องกับ
ความผิดปกติทางเมตาบอลิซึม หรือ MASLD
มักพบร่วมกับภาวะดื้ออินซูลิน
พูดง่าย ๆ คืออินซูลินทำงานได้ไม่ดี
น้ำตาลจึงคุมยากขึ้น
ขณะเดียวกันตับก็มีโอกาสสะสมไขมันมากขึ้น
แต่ไม่ได้แปลว่าคนไขมันพอกตับทุกคน
จะต้องเป็นเบาหวานนะครับ
สิ่งที่ควรเช็กคือ FBS หรือ HbA1c
รวมถึงความดันและไขมันในเลือด
อีกอย่างที่อยากย้ำคือ
ถ้าเจอไขมันพอกตับแล้ว
อย่าลืมประเมินความเสี่ยงพังผืดตับด้วย
เพราะค่าตับปกติก็ไม่ได้แปลว่า
ไม่มีพังผืดในตับเสมอไปครับ
4. โรคเกาต์ + โรคไตเรื้อรัง — ยูริกกับไตเกี่ยวข้องกันมากกว่าที่คิด!
คนเป็นเกาต์บางคน
สนใจแค่ว่าวันนี้ปวดนิ้วโป้งเท้าหรือเปล่า
พอข้อหายบวมก็คิดว่าจบแล้ว
แต่ผมอยากให้ดูค่าไตด้วยครับ
เพราะไตมีหน้าที่ขับกรดยูริก
ออกจากร่างกายส่วนหนึ่ง
ถ้าไตทำงานลดลง
การขับยูริกก็อาจลดลงตาม
ทำให้ควบคุมระดับยูริกยากขึ้น
และคนที่เป็นเกาต์
ก็มักมีความดันสูง เบาหวาน
หรือปัจจัยเสี่ยงโรคไตร่วมด้วย
สิ่งที่ควรตรวจคือ Creatinine, eGFR
และระดับกรดยูริกในเลือด
อย่าลืมแจ้งแพทย์เรื่องยาแก้ปวดที่ใช้
เพราะยาแก้ปวดข้อบางชนิด
อาจทำให้ไตทำงานแย่ลงได้ครับ
5. PCOS + เบาหวานชนิดที่ 2 — ประจำเดือนผิดปกติ อาจเกี่ยวกับอินซูลินด้วย!
ผู้หญิงบางคนประจำเดือนมาไม่สม่ำเสมอ
มีสิว หน้ามัน หรือขนขึ้นเยอะผิดปกติ
พอไปตรวจถึงรู้ว่าเป็น PCOS
หรือภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ
แต่เรื่องนี้ไม่ได้เกี่ยวกับรังไข่อย่างเดียวครับ
เพราะคนที่เป็น PCOS จำนวนหนึ่ง
มีภาวะดื้ออินซูลินร่วมด้วย
ทำให้ร่างกายจัดการน้ำตาลได้ไม่ดี
และเพิ่มความเสี่ยงเบาหวานชนิดที่ 2
ที่สำคัญ คนรูปร่างผอมก็เป็น PCOS
และมีความผิดปกติของน้ำตาลได้เหมือนกัน
สิ่งที่ควรเช็กคือระดับน้ำตาลในเลือด
โดยเฉพาะการตรวจ OGTT
ที่ช่วยประเมินความผิดปกติได้ละเอียดขึ้น
แนวทางแนะนำให้คนที่เป็น PCOS
ประเมินระดับน้ำตาลตั้งแต่ได้รับการวินิจฉัย
และติดตามซ้ำทุก 1–3 ปี
ตามความเสี่ยงของแต่ละคนครับ
6. ไทรอยด์ต่ำ + ไขมันในเลือดสูง — กินไม่มัน แต่ LDL ยังสูงได้!
เคยไหมครับ คุมอาหารดีแล้ว
ลดหมูสามชั้น ลดของทอด
แต่พอไปเจาะเลือด LDL ยังสูงอยู่
บางคนอาจไม่ได้มีปัญหา
จากอาหารเพียงอย่างเดียวครับ
เพราะถ้าต่อมไทรอยด์ทำงานน้อย
ร่างกายจะจัดการคอเลสเตอรอลได้ลดลง
ทำให้ LDL สูงขึ้นได้
คนที่เป็นไทรอยด์ต่ำบางคน
ยังมีอาการเหนื่อยง่าย ขี้หนาว
ท้องผูก ผิวแห้ง หรือน้ำหนักเพิ่มร่วมด้วย
ถ้าไขมันสูงโดยหาสาเหตุไม่ชัด
แพทย์อาจพิจารณาตรวจ TSH และ Free T4
เพราะถ้าพบว่าไทรอยด์ต่ำจริง
การรักษาไทรอยด์ให้เหมาะสม
อาจช่วยให้ระดับไขมันดีขึ้นได้ครับ
แต่ไม่ใช่ว่าคน LDL สูงทุกคน
จะต้องเป็นโรคไทรอยด์นะครับ
7. โรคอ้วน + ข้อเข่าเสื่อม — น้ำหนักที่เพิ่ม เข่าต้องช่วยแบกด้วย!
บางคนเริ่มปวดเข่าเวลาเดิน
ขึ้นบันไดก็เจ็บ ลุกจากเก้าอี้ก็ลำบาก
สุดท้ายเลยหยุดออกกำลังกาย
พอไม่ค่อยได้ขยับตัว น้ำหนักก็เพิ่มอีก
ทีนี้เข่าต้องแบกน้ำหนักมากกว่าเดิม
กลายเป็นวงจรที่แก้ยากขึ้นครับ
เพราะน้ำหนักตัวที่มากเกินไป
เพิ่มแรงกดต่อข้อเข่าเวลาเดิน
และโรคอ้วนยังเกี่ยวข้องกับการอักเสบ
ที่อาจส่งผลต่อสุขภาพข้อด้วย
แต่ไม่ได้หมายความว่าคนน้ำหนักเยอะ
จะต้องเป็นข้อเข่าเสื่อมทุกคนนะครับ
สิ่งที่ควรเช็กคือน้ำหนัก รอบเอว
และอาการปวดหรือข้อฝืดเวลาเคลื่อนไหว
ถ้าน้ำหนักเกินและมีข้อเข่าเสื่อม
การค่อย ๆ ลดน้ำหนักร่วมกับ
การฝึกกล้ามเนื้อต้นขาและสะโพก
สามารถช่วยลดปวดและเพิ่มการใช้งานข้อได้
ไม่จำเป็นต้องเริ่มจากวิ่งครับ
เดินตามกำลัง ปั่นจักรยานอยู่กับที่
หรือออกกำลังกายในน้ำก็เป็นทางเลือกได้
แล้วเวลาไปตรวจสุขภาพ ต้องขอตรวจทั้ง 7 คู่เลยไหม?
ไม่ต้องครับ ผมไม่ได้อยากให้ทุกคน
เดินเข้าห้องแล็บแล้วเจาะเลือดทุกอย่าง
เพราะบางการตรวจไม่ได้จำเป็นสำหรับเรา
ผมอยากให้เริ่มจากโรคที่ตัวเองเป็น
แล้วค่อยดูว่ามีอะไรที่ควรเช็กเพิ่ม
• เป็นเบาหวาน อย่าลืม eGFR และ UACR
• ความดันคุมยาก แถมกรนดัง ควรประเมินภาวะหยุดหายใจขณะหลับ
• มีไขมันพอกตับ ควรเช็กน้ำตาล ไขมัน และความเสี่ยงพังผืดตับ
• เป็นเกาต์ ควรติดตามยูริกและค่าไต
• เป็น PCOS ควรประเมินระดับน้ำตาล
• ไขมันสูงผิดปกติ อาจต้องตรวจไทรอยด์ตามข้อบ่งชี้
• โรคอ้วนร่วมกับปวดเข่า ควรประเมินข้อเข่าและวางแผนลดน้ำหนัก
หลายคนตั้งใจรักษาโรคหนึ่งมาก
จนลืมว่าโรคอื่นอาจกำลังเกิดขึ้น
จากปัจจัยเสี่ยงเดียวกัน
แต่ไม่ใช่ว่าเจอเบาหวานแล้วต้องเป็นโรคไต
หรือเป็นเกาต์แล้วจะต้องไตเสื่อมทุกคนนะครับ
สิ่งที่ผมอยากให้ทำคือ
รู้ว่าโรคที่เราเป็นสัมพันธ์กับอะไร
แล้วตรวจให้ตรงกับความเสี่ยงของตัวเอง
เพราะบางครั้งการดูแลสุขภาพที่ดี
ไม่ได้หมายถึงกินยาให้ครบอย่างเดียว
แต่หมายถึงการรู้ทันโรคอีกตัว
ก่อนที่มันจะเริ่มสร้างปัญหาด้วยครับ
Cr. FBหมอเจด
7 คู่โรคที่มักมาด้วยกัน! เจอโรคหนึ่ง อย่าลืมเช็กอีกโรค
Cr. FBหมอเจด