[CR] พาชม ปราสาทเมืองต่ำ อ.ประโคนชัย จ.บุรีรัมย์ ก่อนจะถึงเขาพนมรุ้งต้องผ่านที่นี่

เมื่อก้าวเท้ามาเยือนดินแดนอีสานใต้แห่งนี้ และเป้าหมายการเดินทางในทริปนี้คือ ปราสาทเมืองต่ำ  โบราณสถานลึกลับที่ซ่อนตัวอยู่อย่างเงียบสงบ ท่ามกลางแมกไม้นานาพันธุ์อันร่มรื่น นามนั้นคือปราสาทหินโบราณที่ตั้งอยู่ต่ำกว่าพื้นที่รอบข้างจนกลายเป็นที่มาของชื่ออันเป็นเอกลักษณ์ลึกลับไร้ชื่อแต่ยิ่งใหญ่ เกริ่นตำนานเมืองต่ำแดดเปรี้ยงปรปรี่ภายนอกแทบจะแผดเผาทุกอณูผิว แต่ทันทีที่ก้าวพ้นแนวร่มไม้ใหญ่เข้าไปในเขตโบราณสถาน ลมเย็นธรรมชาติก็พัดโชยเข้ามาต้อนรับราวกับมีระบบปรับอากาศกลางแจ้ง

 ลึกลงไปใต้พื้นดินที่เรายืนอยู่นั้นเคยเป็นผืนดินที่ถูกทิ้งร้างจนตัวปราสาทจมหายไปเกือบ 1 เมตร ก่อนที่กรมศิลปากรจะใช้เวลาบูรณะนานถึง 9 ปีเต็ม เพื่อดึงความงดงามอลังการกลับคืนมาอีกครั้ง ความน่าสนใจคือจารึกโบราณไม่หลงเหลือหลักฐานบอกชื่อดั้งเดิมหรือผู้สร้างที่แท้จริง ชื่อ ปราสาทเมืองต่ำ จึงถูกเรียกตามภูมิประเทศที่ตั้งอยู่ต่ำกว่าเขาพนมรุ้ง สิ่งปลูกสร้างรอบด้านแสดงให้เห็นถึงชุมชนขนาดมหึมาในอดีตที่มีการจัดการผังเมืองและระบบน้ำอย่างประณีตบรรจงทุกระเบียดนิ้วตะวันออกรับพลังศรัทธา เส้นทางกษัตริย์และพราหมณ์การออกแบบสถาปัตยกรรมขอมโบราณส่วนใหญ่จะหันหน้าไปทางทิศตะวันออกเพื่อรับแสงแรกแห่งวัน สาดส่องกระทบองค์ประธานด้านในเพื่อความเป็นสิริมงคลตามความเชื่อ





ทางเข้าหลักนี้ถูกสงวนไว้ให้เฉพาะกษัตริย์และคณะพราหมณ์ผู้ทำพิธีใช้สัญจรผ่านเข้ามา ส่วนเหล่าบริพารหรือผู้คนทั่วไปต้องเข้าทางอื่นตามวิถีชีวิตดั้งเดิม จุดเริ่มต้นการเดินทางข้างในจะพบกับลานกว้างและสระน้ำรูปตัวแอลล้อมรอบด้วยนาคหัวโล้นศิลปะแบบบาปวน ซึ่งแตกต่างจากที่อื่นตรงที่นาคมีขนาดกะทัดรัดไม่ใหญ่โตมโหฬารเหมือนเขาพระวิหาร แต่กลับมีความประณีตกลมกลืนไปกับสถาปัตยกรรมรอบด้านอย่างลงตัววิศวกรรมหลังคาไม้และความโปร่งโล่งอันเป็นเอกลักษณ์เดินลึกเข้ามาสู่เขตระเบียงคดจะสังเกตเห็นความต่างอย่างชัดเจน หน้าต่างของที่นี่เจาะโปร่งโล่งทั้ง 2 ฝั่ง


 
เนื่องจากโครงสร้างด้านบนไม่ได้ใช้หินหนักอึ้งเหมือนพนมรุ้ง แต่ใช้คานไม้และมุงด้วยกระเบื้องดินเผาตามหลักฐานที่ขุดพบ การไม่ต้องแบกรับน้ำหนักหินมหาศาลทำให้สถาปนิกโบราณออกแบบช่องลมให้รับอากาศถ่ายเทได้สะดวก ลวดลายสลักบนหินทรายคุณภาพดียังคงความคมชัดและวิจิตรตระการตา ไม่ว่าจะเป็นลายดอกบัว 8 กลีบสำหรับตั้งจิตอธิษฐาน หรือจารึกอักษรขอมโบราณที่แปลว่าสายน้ำอันเป็นสัญลักษณ์สำคัญของศาสนสถานแห่งนี้หัวใจแห่งความศักดิ์สิทธิ์ ปางประธาน 5 องค์ไม่ซ้ำใครพื้นที่ชั้นในสุดคือจุดศูนย์รวมจิตใจและมีความศักดิ์สิทธิ์สูงสุด





ประกอบด้วยบรรณาลัยอิฐที่ผุพังไปตามกาลเวลา และกลุ่มปางประธาน 5 องค์ที่ตั้งอยู่บนฐานเดียวกัน ความพิเศษขั้นสุดคือการจัดวางตำแหน่งที่ล้ำสมัย ปางประธานองค์กลางมีขนาดใหญ่และสูงที่สุดตั้งอยู่ด้านหน้าโดยมีองค์อื่นขนาบข้างและเหลื่อมไปด้านหลัง ทำให้ทุกองค์ไม่บังทัศนียภาพซึ่งกันและกัน หน้าบันและทับหลังที่รอดพ้นจากการพังทลายถูกจัดแสดงไว้ด้านหน้า เผยให้เห็นเรื่องราวความเชื่อทางศาสนา เช่น ภาพพระศิวะกับพระอุมา
หรือฉากพระกฤษณะยกภูเขาโกวันทนเพื่อบังฝน ซึ่งทุกเรื่องราวล้วนสะท้อนความผูกพันของมนุษย์กับสายน้ำและธรรมชาติบารายและคลองส่งน้ำพันปี ทะเลสาบหล่อเลี้ยงชีวิตเดินทางออกจากตัวเทวาลัยไม่ไกลจะพบกับผืนน้ำขนาดมหึมาที่ชาวบ้านเรียกว่าทะเลเมืองต่ำ หรือที่นักวิชาการเรียกว่าบาราย แหล่งน้ำนี้ไม่ได้เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติแต่เกิดจากแรงงานขุดค้นของมนุษยชาติในอดีตโดยไม่มีเครื่องมือทุ่นแรงใดๆ

สะท้อนให้เห็นว่าชุมชนแห่งนี้มีขนาดใหญ่โตและมีความเจริญรุ่งเรืองถึงขีดสุด นอกจากนี้ยังมีการค้นพบคลองส่งน้ำโบราณที่ทำหน้าที่ทดน้ำจากเทือกเขาปลายมาศให้ไหลเข้าสู่บาราย เพื่อใช้ในการเกษตรและอุปโภคบริโภคของคนในชุมชนหัวข้อสำคัญรายละเอียดสถาปัตยกรรมและประวัติศาสตร์ที่ตั้งอำเภอเฉลิมพระเกียรติ จังหวัดบุรีรัมย์ยุคสมัยศิลปะศิลปะขอมแบบบาปวนและคลัง (ประมาณพุทธศตวรรษที่ 16)จุดเด่นสถาปัตยกรรมปางประธาน 5 องค์บนฐานเดียวกัน, ระเบียงคดโปร่งโล่งรับลม, นาคหัวโล้นระบบบริหารจัดการน้ำบารายขนาดใหญ่และคลองส่งน้ำโบราณจากเทือกเขาปลายมาศ

พิกัด ปราสาทเมืองต่ำ จังหวัดบุรีรัมย์
ปราสาทเมืองต่ำ ตั้งอยู่ที่ตำบลจรเข้มาก อำเภอประโคนชัย จังหวัดบุรีรัมย์ ใกล้กับปราสาทพนมรุ้ง ประมาณ 6-8 กิโลเมตร