🚉จอบ เสียม พลั่ว รถขนดิน และไม้หมอนรถไฟ ในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร หลักฐานกำเนิดกิจการรถไฟไทย
.
ท่ามกลางบรรดาวัตถุจัดแสดงในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร นอกจากโบราณวัตถุไม่ว่าจะเป็นภาชนะดินเผา เครื่องมือหินหรือสำริด เครื่องประดับ พระพุทธรูป เทวรูป และประติมากรรมต่าง ๆ ที่สะท้อนพัฒนาการทางสังคม วิถีชีวิต และศิลปะของประเทศไทยแล้ว ยังมีวัตถุจัดแสดงอีกกลุ่มที่แสดงให้เห็นวิทยาการสมัยใหม่ด้านการคมนาคมอีกด้วย
.
ในห้องกรุงรัตนโกสินทร์ อาคารประพาสพิพิธภัณฑ์ มีวัตถุจัดแสดงที่หลายคนอาจมองว่าเป็นของแปลกและไม่น่าจะนำมาจัดแสดงในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติได้ ประกอบไปด้วย จอบ เสียม พลั่ว รถขนดิน และไม้หมอนรถไฟ แต่รู้หรือไม่ว่า เบื้องหลังของวัตถุเหล่านี้คือ หลักฐานการกำเนิดกิจการรถไฟไทยที่ย้อนกลับไปถึงสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5
.
เมื่อปี 2434 สมัยรัชกาลที่ 5 เริ่มวางระบบการคมนาคมทางรางระยะไกลหรือ “รถไฟ” เป็นครั้งแรก ในปีนั้นรัฐบาลให้เอกชนสัมปทานสร้างทางรถไฟสายกรุงเทพฯ-ปากน้ำ สมุทรปราการ ขณะที่รถไฟของรัฐก็สร้างทางรถไฟสายกรุงเทพฯ-นครราชสีมา โดยเริ่มก่อสร้างทั้ง 2 สายอย่างเป็นทางการในปี 2434
.
วันที่ 16 กรกฎาคม 2434 รัชกาลที่ 5 เสด็จฯ ไปทรงจรดเครื่องขุดดิน (จอบและเสียม) เป็นปฐมฤกษ์เพื่อเปิดการก่อสร้างทางรถไฟสายกรุงเทพฯ-ปากน้ำ สมุทรปราการ ที่บริเวณหัวลำโพง ต่อมาอีก 8 เดือน ในวันที่ 9 มีนาคม 2434 (สมัยรัชกาลที่ 5 ไทยมีวันขึ้นปีใหม่ในเดือนเมษายน เดือนกรกฎาคมจึงอยู่ต้นปี และเดือนมีนาคมจึงอยู่ปลายปี) รัชกาลที่ 5 ได้เสด็จฯ ไปทรงจรดพลั่วขุดดินเป็นปฐมฤกษ์อีกครั้งเพื่อเปิดการก่อสร้างทางรถไฟสายกรุงเทพฯ-นครราชสีมา และสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ สยามมกุฏราชกุมาร ทรงช่วยขนดินด้วยรถขนดินเพื่อให้รัชกาลที่ 5 ทรงเทดิน
.
พลั่วที่รัชกาลที่ 5 ทรงใช้ขุดในวันที่ 9 มีนาคม 2434 ทำจากเงิน งาช้าง และไม้ ที่ปลายพลั่วมีอักษรจารึกว่า “ในการขุดดินครั้งแรก ทำทางรถไฟ นครราชสีมา สมเด็จพระ ปรมินทรมหาจุฬาลงกรณ์ พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้ทรงขุดด้วยเสียม (คำอธิบายในพิพิธภัณฑ์ระบุว่า “พลั่ว” - ผู้เขียน) แลสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช สยามมกุฏราชกุมาร ได้ทรงช่วยด้วย ณ วันที่ 9 มีนาคม รัตนโกสินทรศก 110” ขณะที่รถขนดินที่สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ ทรงใช้ก็ทำมาจากเงิน งาช้าง และไม้ เช่นกัน
.
ภายในห้องกรุงรัตนโกสินทร์ยังมีวัตถุจัดแสดงอีก 2 ชิ้นที่เกี่ยวข้องกับประวัติศาสตร์รถไฟไทย คือ ไม้หมอนรถไฟ ซึ่งข้อมูลจากป้ายคำอธิบายในพิพิธภัณฑ์ระบุว่า เป็นไม้หมอนที่รัชกาลที่ 5 และสมเด็จพระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี พระบรมราชินีนาถ ทรงวางและตรึงหมุดในพิธีเปิดเดินรถไฟสายกรุงเทพฯ-นครราชสีมา ช่วงกรุงเทพฯ-กรุงเก่า (พระนครศรีอยุธยา) เมื่อวันที่ 26 มีนาคม 2439
.
บนไม้หมอนรถไฟของรัชกาลที่ 5 มีจารึกว่า “ไม้หมอนนี้ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหา จุฬาลงกรณ์ พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้ทรงวางในทางรถไฟนครราชสีห์มา เพื่อทรงกระทำให้แล้วเสร็จได้เปิดใช้ทั่วไป ในระหว่างกรุงเทพฯ กับกรุงเก่า แต่ณวันที่ 26 มินาคม รัตนโกสินทรศก 115”
.
บนไม้หมอนรถไฟของสมเด็จพระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี พระบรมราชินีนาถ จารึกว่า “ไม้หมอนนี้ สมเด็จพระนางเจ้า เสาวภาผ่องศรี พระบรมราชินีนารถ ได้ทรงวางในทางรถไฟนครราชสีห์มา เพื่อทรงกระทำให้แล้วเสร็จได้เปิดใช้ทั่วไป ในระหว่างกรุงเทพฯ กับกรุงเก่า แต่ณวันที่ 26 มินาคม รัตนโกสินทรศก 115”
.
จอบ เสียม พลั่ว รถขนดิน และไม้หมอนรถไฟ ที่จัดแสดงในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร จึงไม่ได้เป็นเพียงเครื่องใช้ทั่วไป หากแต่เป็นพยานแห่งจุดเริ่มต้นของกิจการรถไฟไทยซึ่งจะช่วยเชื่อมโยงพื้นที่ต่าง ๆ ของประเทศเข้าหากัน และเป็นโครงสร้างพื้นฐานด้านการคมนาคมที่สำคัญของประชาชนคนไทยจำนวนไม่น้อยในเวลาต่อมา
.
เรื่อง : ธนกร การิสุข
ภาพ : จอบ เสียม พลั่ว และรถขนดิน จัดแสดงในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร , แผนที่ทางรถไฟสายกรุงเทพฯ-ปากน้ำ และภาพรถไฟสยามบนไปรษณียบัตรเก่าสมัยรัชกาลที่ 5 (ภาพจาก : ธนกร การิสุข และศิลปวัฒนธรรม)
.
#รถไฟไทย #พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติพระนคร #ไม้หมอนรถไฟ #SilpaMag #SilpaHistory #ศิลปวัฒนธรรม
🚅หลักฐานกำเนิดรถไฟไทย🚉
.
ท่ามกลางบรรดาวัตถุจัดแสดงในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร นอกจากโบราณวัตถุไม่ว่าจะเป็นภาชนะดินเผา เครื่องมือหินหรือสำริด เครื่องประดับ พระพุทธรูป เทวรูป และประติมากรรมต่าง ๆ ที่สะท้อนพัฒนาการทางสังคม วิถีชีวิต และศิลปะของประเทศไทยแล้ว ยังมีวัตถุจัดแสดงอีกกลุ่มที่แสดงให้เห็นวิทยาการสมัยใหม่ด้านการคมนาคมอีกด้วย
.
ในห้องกรุงรัตนโกสินทร์ อาคารประพาสพิพิธภัณฑ์ มีวัตถุจัดแสดงที่หลายคนอาจมองว่าเป็นของแปลกและไม่น่าจะนำมาจัดแสดงในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติได้ ประกอบไปด้วย จอบ เสียม พลั่ว รถขนดิน และไม้หมอนรถไฟ แต่รู้หรือไม่ว่า เบื้องหลังของวัตถุเหล่านี้คือ หลักฐานการกำเนิดกิจการรถไฟไทยที่ย้อนกลับไปถึงสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5
.
เมื่อปี 2434 สมัยรัชกาลที่ 5 เริ่มวางระบบการคมนาคมทางรางระยะไกลหรือ “รถไฟ” เป็นครั้งแรก ในปีนั้นรัฐบาลให้เอกชนสัมปทานสร้างทางรถไฟสายกรุงเทพฯ-ปากน้ำ สมุทรปราการ ขณะที่รถไฟของรัฐก็สร้างทางรถไฟสายกรุงเทพฯ-นครราชสีมา โดยเริ่มก่อสร้างทั้ง 2 สายอย่างเป็นทางการในปี 2434
.
วันที่ 16 กรกฎาคม 2434 รัชกาลที่ 5 เสด็จฯ ไปทรงจรดเครื่องขุดดิน (จอบและเสียม) เป็นปฐมฤกษ์เพื่อเปิดการก่อสร้างทางรถไฟสายกรุงเทพฯ-ปากน้ำ สมุทรปราการ ที่บริเวณหัวลำโพง ต่อมาอีก 8 เดือน ในวันที่ 9 มีนาคม 2434 (สมัยรัชกาลที่ 5 ไทยมีวันขึ้นปีใหม่ในเดือนเมษายน เดือนกรกฎาคมจึงอยู่ต้นปี และเดือนมีนาคมจึงอยู่ปลายปี) รัชกาลที่ 5 ได้เสด็จฯ ไปทรงจรดพลั่วขุดดินเป็นปฐมฤกษ์อีกครั้งเพื่อเปิดการก่อสร้างทางรถไฟสายกรุงเทพฯ-นครราชสีมา และสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ สยามมกุฏราชกุมาร ทรงช่วยขนดินด้วยรถขนดินเพื่อให้รัชกาลที่ 5 ทรงเทดิน
.
พลั่วที่รัชกาลที่ 5 ทรงใช้ขุดในวันที่ 9 มีนาคม 2434 ทำจากเงิน งาช้าง และไม้ ที่ปลายพลั่วมีอักษรจารึกว่า “ในการขุดดินครั้งแรก ทำทางรถไฟ นครราชสีมา สมเด็จพระ ปรมินทรมหาจุฬาลงกรณ์ พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้ทรงขุดด้วยเสียม (คำอธิบายในพิพิธภัณฑ์ระบุว่า “พลั่ว” - ผู้เขียน) แลสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช สยามมกุฏราชกุมาร ได้ทรงช่วยด้วย ณ วันที่ 9 มีนาคม รัตนโกสินทรศก 110” ขณะที่รถขนดินที่สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ ทรงใช้ก็ทำมาจากเงิน งาช้าง และไม้ เช่นกัน
.
ภายในห้องกรุงรัตนโกสินทร์ยังมีวัตถุจัดแสดงอีก 2 ชิ้นที่เกี่ยวข้องกับประวัติศาสตร์รถไฟไทย คือ ไม้หมอนรถไฟ ซึ่งข้อมูลจากป้ายคำอธิบายในพิพิธภัณฑ์ระบุว่า เป็นไม้หมอนที่รัชกาลที่ 5 และสมเด็จพระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี พระบรมราชินีนาถ ทรงวางและตรึงหมุดในพิธีเปิดเดินรถไฟสายกรุงเทพฯ-นครราชสีมา ช่วงกรุงเทพฯ-กรุงเก่า (พระนครศรีอยุธยา) เมื่อวันที่ 26 มีนาคม 2439
.
บนไม้หมอนรถไฟของรัชกาลที่ 5 มีจารึกว่า “ไม้หมอนนี้ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหา จุฬาลงกรณ์ พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้ทรงวางในทางรถไฟนครราชสีห์มา เพื่อทรงกระทำให้แล้วเสร็จได้เปิดใช้ทั่วไป ในระหว่างกรุงเทพฯ กับกรุงเก่า แต่ณวันที่ 26 มินาคม รัตนโกสินทรศก 115”
.
บนไม้หมอนรถไฟของสมเด็จพระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี พระบรมราชินีนาถ จารึกว่า “ไม้หมอนนี้ สมเด็จพระนางเจ้า เสาวภาผ่องศรี พระบรมราชินีนารถ ได้ทรงวางในทางรถไฟนครราชสีห์มา เพื่อทรงกระทำให้แล้วเสร็จได้เปิดใช้ทั่วไป ในระหว่างกรุงเทพฯ กับกรุงเก่า แต่ณวันที่ 26 มินาคม รัตนโกสินทรศก 115”
.
จอบ เสียม พลั่ว รถขนดิน และไม้หมอนรถไฟ ที่จัดแสดงในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร จึงไม่ได้เป็นเพียงเครื่องใช้ทั่วไป หากแต่เป็นพยานแห่งจุดเริ่มต้นของกิจการรถไฟไทยซึ่งจะช่วยเชื่อมโยงพื้นที่ต่าง ๆ ของประเทศเข้าหากัน และเป็นโครงสร้างพื้นฐานด้านการคมนาคมที่สำคัญของประชาชนคนไทยจำนวนไม่น้อยในเวลาต่อมา
.
เรื่อง : ธนกร การิสุข
ภาพ : จอบ เสียม พลั่ว และรถขนดิน จัดแสดงในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร , แผนที่ทางรถไฟสายกรุงเทพฯ-ปากน้ำ และภาพรถไฟสยามบนไปรษณียบัตรเก่าสมัยรัชกาลที่ 5 (ภาพจาก : ธนกร การิสุข และศิลปวัฒนธรรม)
.
#รถไฟไทย #พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติพระนคร #ไม้หมอนรถไฟ #SilpaMag #SilpaHistory #ศิลปวัฒนธรรม