เปิดแอร์นอนคืนหนึ่ง เสียค่าไฟกี่บาท แล้วเปิดทั้งเดือนจะเท่าไร ลองคิดกันแบบง่าย ๆ

เวลาเห็นบิลค่าไฟขึ้น เราก็มักนึกถึงแอร์ก่อน เพราะเปิดนอนทีหนึ่งก็เจ็ด-แปดชั่วโมง แต่จะบอกว่าแอร์ใช้ไฟคืนละกี่บาท ดูแค่เวลาเปิดอย่างเดียวไม่ได้ ต้องรู้ด้วยว่าตลอดช่วงนั้น เครื่องใช้กำลังไฟเฉลี่ยเท่าไร

เริ่มจากหน่วยไฟบนบิลก่อน ไฟฟ้า 1 หน่วย เท่ากับ 1 กิโลวัตต์ชั่วโมง หรือ 1 kWh

ถ้าเครื่องใช้ไฟฟ้าใช้กำลังไฟ 1,000 วัตต์คงที่นานหนึ่งชั่วโมง ก็ใช้ไฟ 1 หน่วย ถ้าใช้ 500 วัตต์นานสองชั่วโมง ก็ใช้ไฟ 1 หน่วยเหมือนกัน เพราะใช้กำลังไฟครึ่งหนึ่ง แต่นานขึ้นสองเท่า

วัตต์บอกอัตราการใช้พลังงานไฟฟ้า ส่วน kWh บอกพลังงานที่ใช้สะสมตลอดช่วงเวลา และเราจ่ายค่าไฟตามจำนวนหน่วยนี้

สูตรที่ใช้คือ
หน่วยไฟที่ใช้ = กำลังไฟเฉลี่ย (วัตต์) ÷ 1,000 × ชั่วโมงที่เปิด
ค่าไฟ = หน่วยไฟที่ใช้ × ค่าไฟต่อหน่วย

กำลังไฟเฉลี่ยตรงนี้ต้องรวมการใช้ไฟของแอร์ทั้งระบบ ทั้งชุดในห้องและชุดนอกห้อง ถ้าเป็นแอร์แบบแยกส่วนแล้ววัดเพียงบางส่วน ตัวเลขก็จะไม่ครบ

ลองสมมติว่าแอร์ทั้งระบบใช้กำลังไฟเฉลี่ยตลอดคืน 600 วัตต์ เปิดแปดชั่วโมง และคิดค่าไฟหน่วยละ 5 บาท ราคานี้สมมติขึ้นเพื่อให้เห็นวิธีคิด เวลาใช้จริงก็เปลี่ยนเป็นอัตราที่บ้านเราใช้

เริ่มจากหาหน่วยไฟก่อน
600 ÷ 1,000 × 8 = 4.8 หน่วย

แล้วคูณค่าไฟ
4.8 × 5 = 24 บาทต่อคืน

ถ้าเปิดแบบนี้ 30 คืน และแต่ละคืนใช้ไฟเท่ากัน
4.8 × 30 = 144 หน่วยต่อเดือน
144 × 5 = 720 บาทต่อเดือน

หรือกดรวดเดียวก็ได้
600 ÷ 1,000 × 8 × 30 × 5 = 720 บาท

ถ้าเปิดแค่ 22 คืน ก็เปลี่ยนจำนวนคืนตามจริง
600 ÷ 1,000 × 8 × 22 × 5 = 528 บาท

นี่เป็นค่าไฟส่วนของแอร์ภายใต้สมมติฐานที่ตั้งไว้ บิลทั้งบ้านยังมีตู้เย็น เครื่องทำน้ำอุ่น ไฟส่องสว่าง และเครื่องใช้ไฟฟ้าอื่นรวมอยู่ด้วย

แต่จุดที่ต้องดูให้ดีคือ 600 วัตต์ในตัวอย่าง หมายถึงกำลังไฟเฉลี่ยตลอดช่วงที่เปิด ไม่ใช่เห็นเลข 600 วัตต์บนเครื่องแล้วถือว่าเครื่องกินไฟเท่านี้ตลอดคืน

ตอนเพิ่งเปิด ห้องยังร้อน ผนังกับที่นอนก็อาจสะสมความร้อนอยู่ แอร์จึงต้องทำงานนำความร้อนออก พอห้องเย็นลง ภาระการทำความเย็นมักลดลง แต่ก็ยังมีความร้อนเข้ามาจากข้างนอก จากคนในห้อง และอุปกรณ์ต่าง ๆ รวมถึงภาระในการลดความชื้นด้วย

แอร์อินเวอร์เตอร์ปรับความเร็วคอมเพรสเซอร์ตามภาระได้ ส่วนแอร์แบบความเร็วคงที่มักใช้วิธีตัดและต่อคอมเพรสเซอร์เพื่อรักษาอุณหภูมิ ช่วงที่คอมเพรสเซอร์หยุด พัดลมหรือวงจรบางส่วนก็อาจยังใช้ไฟอยู่

ถ้าป้ายระบุกำลังไฟเข้า 1,000 วัตต์ แล้วเอาไปคูณแปดชั่วโมง จะได้แปดหน่วยภายใต้สมมติฐานว่าเครื่องใช้กำลังไฟระดับนั้นตลอด แต่ยังสรุปไม่ได้ว่าใช้จริงแปดหน่วย ต้องดูว่าเลขบนป้ายเป็นค่าพิกัดตามเงื่อนไขทดสอบ หรือเป็นค่าสูงสุด และครอบคลุมอุปกรณ์ส่วนไหนบ้าง

ค่าพิกัดไม่จำเป็นต้องเท่ากับค่าเฉลี่ยที่บ้านเรา การใช้ไฟจริงจึงอาจมากหรือน้อยกว่าการคำนวณจากค่านั้นได้ ส่วนค่าที่ระบุว่าสูงสุดก็ไม่ควรนำมาใช้แทนค่าเฉลี่ยโดยตรง

ลองแบ่งเป็นช่วงจะเห็นภาพขึ้น สมมติวัดได้ว่า สองชั่วโมงแรกแอร์ทั้งระบบใช้กำลังไฟเฉลี่ย 1,000 วัตต์ ส่วนหกชั่วโมงถัดมาเฉลี่ย 400 วัตต์
สองชั่วโมงแรก
1,000 ÷ 1,000 × 2 = 2 หน่วย

หกชั่วโมงถัดมา
400 ÷ 1,000 × 6 = 2.4 หน่วย

รวมทั้งคืน
2 + 2.4 = 4.4 หน่วย

คิดค่าไฟหน่วยละ 5 บาท
4.4 × 5 = 22 บาทต่อคืน

ถ้าใช้ไฟแบบนี้เหมือนกันทุกคืนครบ 30 คืน
4.4 × 30 × 5 = 660 บาทต่อเดือน

ตัวเลขนี้เป็นตัวอย่างวิธีคิด แอร์จริงอาจไม่ได้แบ่งการทำงานเป็นสองช่วงแบบนี้ แต่หลักคือแต่ละช่วงใช้กำลังไฟเฉลี่ยเท่าไร นานเท่าไร ก็คำนวณช่วงนั้นแล้วนำมารวมกัน

ถ้าอยากหากำลังไฟเฉลี่ยของทั้งคืน ก็เอาพลังงานรวมหารเวลา
4.4 ÷ 8 = 0.55 กิโลวัตต์ หรือ 550 วัตต์

ตรงนี้เอา 1,000 กับ 400 มาบวกแล้วหารสองไม่ได้ เพราะช่วงแรกยาวสองชั่วโมง แต่ช่วงหลังยาวหกชั่วโมง ต้องคิดระยะเวลาเข้าไปด้วย

พอมองเป็นรายเดือน เราก็ใช้หลักเดียวกันได้ เพราะบางคืนร้อนมาก บางคืนอากาศเย็น ต่อให้เปิดแปดชั่วโมงเหมือนกัน ก็อาจใช้ไฟต่างกัน

สมมติเดือนหนึ่งเปิด 30 คืน คืนละแปดชั่วโมง โดย 20 คืนใช้กำลังไฟเฉลี่ย 500 วัตต์
500 ÷ 1,000 × 8 × 20 = 80 หน่วย

อีก 10 คืนใช้กำลังไฟเฉลี่ย 800 วัตต์
800 ÷ 1,000 × 8 × 10 = 64 หน่วย

รวมทั้งเดือน
80 + 64 = 144 หน่วย

ค่าไฟที่หน่วยละ 5 บาท จึงเป็น
144 × 5 = 720 บาท

เวลาเปิดเท่าเดิม แต่กำลังไฟเฉลี่ยเปลี่ยน ค่าไฟก็เปลี่ยนตาม เราเลยใช้จำนวนชั่วโมงอย่างเดียวตัดสินไม่ได้ว่าเดือนนี้ควรจ่ายเท่าไร
ถ้ามีข้อมูลวัดได้อยู่แล้วว่าแอร์ใช้ไฟกี่หน่วย เรื่องจะง่ายขึ้นอีก เพราะไม่ต้องย้อนคำนวณจากวัตต์

เช่น วัดได้ว่าคืนหนึ่งใช้ 3.6 หน่วย
3.6 × 5 = 18 บาท

หรือรวมทั้งเดือนได้ 126 หน่วย
126 × 5 = 630 บาท

ข้อมูลนี้อาจมาจากมิเตอร์วัดพลังงานของวงจรแอร์ หรือระบบในเครื่อง แต่ต้องแน่ใจว่าครอบคลุมทั้งระบบ หากดูผ่านแอป ลองเช็กด้วยว่าเป็นค่าที่วัดจริงหรือค่าประมาณ เพราะความแม่นยำอาจต่างกัน ส่วนการติดตั้งมิเตอร์กับวงจรแอร์ควรให้ช่างไฟเลือกและติดตั้งอุปกรณ์ให้เหมาะสม

ถ้าจดเลขจากมิเตอร์หลักของบ้านก่อนและหลังเปิดแอร์ ตัวเลขที่ต่างกันจะรวมเครื่องใช้ไฟฟ้าทุกอย่างที่ทำงานในช่วงนั้นด้วย จึงยังถือว่าเป็นการใช้ไฟของแอร์ทั้งหมดไม่ได้

แล้วถ้าปิดเร็วขึ้นวันละหนึ่งชั่วโมง จะประหยัดเท่าไร?

สมมติชั่วโมงที่ตัดออกใช้กำลังไฟเฉลี่ย 600 วัตต์ ทำแบบนี้ 30 คืน ค่าไฟหน่วยละ 5 บาท
600 ÷ 1,000 × 1 × 30 × 5 = 90 บาทต่อเดือน

แต่ถ้าชั่วโมงนั้นเครื่องใช้เฉลี่ยแค่ 300 วัตต์ ก็จะประหยัดประมาณ 45 บาทต่อเดือน

เงินที่ประหยัดจึงขึ้นอยู่กับว่าชั่วโมงที่เลิกเปิดนั้นใช้ไฟเท่าไรด้วย และตัวอย่างนี้สมมติว่าการใช้ไฟในช่วงที่เหลือไม่เปลี่ยน ถ้าปรับเวลาเปิดแล้วเครื่องทำงานต่างไป ผลจริงก็อาจต่างจากที่คำนวณ

อีกตัวเลขที่เห็นกันบ่อยคือ BTU เช่น แอร์ 12,000 BTU เลขนี้ใช้เรียกขนาดความสามารถในการทำความเย็น โดยทั่วไปหมายถึง 12,000 BTU ต่อชั่วโมง ไม่ใช่กำลังไฟฟ้าที่เครื่องกิน จึงเอา 12,000 ไปแทนวัตต์ในสูตรค่าไฟไม่ได้

แอร์ที่มีขนาดทำความเย็นเท่ากันก็อาจใช้ไฟต่างกัน เพราะประสิทธิภาพของเครื่องและสภาพการใช้งานต่างกัน ถ้าจะรู้ค่าไฟ ต้องดูการใช้พลังงานร่วมด้วย

ส่วนค่าไฟหน่วยละ 5 บาทที่ใช้มาตลอด เป็นเพียงตัวเลขสมมติ ถ้าคิดงบคร่าว ๆ ก็ใช้อัตราประมาณได้ แต่ถ้าจะดูว่าแอร์ทำให้บิลเพิ่มขึ้นจริงเท่าไร ต้องดูอัตราที่ใช้กับหน่วยไฟที่เพิ่มเข้ามา

เช่น สมมติแอร์ใช้ไฟเพิ่ม 144 หน่วย ถ้าทุกหน่วยคิด 4.50 บาท
144 × 4.50 = 648 บาท

แต่ถ้าหน่วยที่เพิ่มเข้ามาคร่อมสองอัตรา โดย 60 หน่วยแรกคิด 4.50 บาท และอีก 84 หน่วยคิด 5 บาท ก็ต้องแยกคิด
60 × 4.50 = 270 บาท
84 × 5 = 420 บาท
รวม 690 บาท

ตัวเลขและจุดแบ่งนี้สมมติขึ้นเพื่ออธิบายหลักการ ไม่ใช่อัตราค่าไฟจริง หากบ้านใช้อัตราตามช่วงเวลา ก็ต้องแยกหน่วยตามช่วงนั้นด้วย ส่วนรายการปรับค่าไฟและภาษี ให้ดูตามบิล หากอัตราที่นำมาใช้รวมรายการเหล่านี้แล้ว ก็ไม่ต้องบวกซ้ำ

การเอายอดบิลทั้งหมดหารจำนวนหน่วย จะได้ค่าใช้จ่ายเฉลี่ยต่อหน่วยของบิลนั้น ใช้ประมาณภาพรวมได้ แต่ไม่จำเป็นต้องตรงกับราคาของหน่วยที่ใช้เพิ่ม เพราะอาจมีค่าบริการคงที่รวมอยู่ หรือหน่วยที่เพิ่มถูกคิดในอัตราอีกขั้นหนึ่ง

ถ้าอยากลองคำนวณของบ้านตัวเอง เริ่มจากจดว่าเปิดกี่ชั่วโมง กี่คืน และถ้ามีข้อมูลหน่วยไฟของแอร์ทั้งระบบ ก็ใช้ตัวเลขนั้นคำนวณได้เลย หากยังไม่มี ก็ประเมินจากกำลังไฟเฉลี่ยที่มีข้อมูลรองรับไปก่อน โดยเข้าใจว่าคำตอบยังเป็นค่าประมาณ

พอเก็บข้อมูลสักระยะ เราจะเริ่มเห็นว่าเปิดแอร์คืนละประมาณกี่บาท เดือนหนึ่งควรเตรียมงบเท่าไร และถ้าลองเปลี่ยนเวลาใช้งาน ค่าไฟต่างจากเดิมแค่ไหน ถ้าจะเปรียบเทียบให้เห็นผลชัด ควรดูหลายคืนที่สภาพอากาศและการใช้งานใกล้เคียงกันด้วย