ขอออกตัวก่อนว่า ผู้เขียนไม่ได้เรียนกฎหมายและไม่ได้มีข้อมูลภายในของสำนักงานประกันสังคม (สปส.) กระทู้นี้เกิดจากความสงสัยส่วนตัว จึงลองค้นคว้าจากราชกิจจานุเบกษา เอกสารกฎหมาย และเอกสารหรือข่าวที่เผยแพร่บนเว็บไซต์ของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง แล้วนำมาเรียบเรียงเพื่อขอความรู้จากผู้ที่มีความรู้ค่ะ หากตีความข้อกฎหมายผิด หรือมีเอกสารฉบับอื่นที่ควรนำมาประกอบ รบกวนช่วยชี้แนะด้วยนะคะ
จุดประสงค์ของกระทู้นี้คือต้องการทำความเข้าใจว่า ระบบตรวจสอบคุณสมบัติผู้สมัครมีขั้นตอนอย่างไร ตรวจสอบถึงขั้นไหน และถ้าพบปัญหาหลังเลือกตั้งจะดำเนินการอย่างไร
เอกสารหลักที่พบและใช้เป็นจุดตั้งต้น ได้แก่
- ระเบียบกระทรวงแรงงานว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการเลือกตั้งผู้แทนฝ่ายนายจ้างและผู้แทนฝ่ายผู้ประกันตนเป็นกรรมการในคณะกรรมการประกันสังคม พ.ศ. 2564 ประกาศในราชกิจจานุเบกษา วันที่ 8 กรกฎาคม 2564
- ระเบียบกระทรวงแรงงานฯ (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2569 ประกาศในราชกิจจานุเบกษา วันที่ 27 สิงหาคม 2569 ซึ่งแก้ไขนิยาม “ผู้มีสิทธิเลือกตั้ง”
- พระราชบัญญัติประกันสังคม พ.ศ. 2533 และฉบับแก้ไขเพิ่มเติมที่เผยแพร่บนเว็บไซต์หน่วยงาน
- ข่าวและข้อมูลเกี่ยวกับการเลือกตั้งบอร์ดประกันสังคมปี 2569 ที่เผยแพร่โดยกระทรวงแรงงาน สำนักงานประกันสังคม และสื่อที่รายงานเรื่องนี้
เอกสารหลักคือ ระเบียบฉบับ พ.ศ. 2564 ส่วน ระเบียบฉบับ พ.ศ. 2569 แก้ไขนิยามผู้มีสิทธิเลือกตั้ง ไม่ใช่การแก้ไขข้อ 23 ข้อ 24 ข้อ 27 หรือข้อ 32 ซึ่งเป็นข้อที่เกี่ยวข้องโดยตรงกับคุณสมบัติและการตรวจสอบผู้สมัคร
ผู้สมัครต้องมีคุณสมบัติอะไรบ้าง?
จากระเบียบ พ.ศ. 2564 ข้อ 23 และข้อ 24 ผู้สมัครรับเลือกตั้งเป็นผู้แทนฝ่ายนายจ้างหรือผู้แทนฝ่ายผู้ประกันตนต้องผ่านเงื่อนไขหลายด้าน ไม่ใช่เพียงมีชื่ออยู่ในระบบประกันสังคมเท่านั้น
สถานะและเงื่อนไขการสมัคร
ข้อ 23 ผู้สมัครต้องเป็นนายจ้างหรือผู้ประกันตนในขณะยื่นใบสมัคร และมีเงื่อนไขเกี่ยวกับการลงทะเบียนใช้สิทธิเลือกตั้งตามข้อความในระเบียบเดิม
ข้อ 24 ผู้สมัครต้องส่งเงินสมทบในสถานะเดียวกับประเภทที่สมัครติดต่อกันไม่น้อยกว่า 36 เดือน ตามเงื่อนไขที่ระเบียบกำหนด
ประเด็นที่อยากขอความรู้เพิ่มเติมคือ การตรวจสอบเงื่อนไขเหล่านี้ใช้ข้อมูล ณ วันใดเป็นหลัก ตรวจสอบจากฐานข้อมูลใด และกรณีข้อมูลในระบบไม่ตรงกับข้อเท็จจริงมีขั้นตอนแก้ไขอย่างไร
คุณสมบัติและลักษณะต้องห้ามตามข้อ 23
ขอยกข้อความตาม ข้อ 23 ของระเบียบ พ.ศ. 2564 มาโดยตรง ดังนี้
ข้อ ๒๓ ผู้มีสิทธิสมัครรับเลือกตั้งผู้แทนฝ่ายนายจ้าง หรือผู้แทนฝ่ายผู้ประกันตนต้องเป็นนายจ้างหรือผู้ประกันตนในขณะยื่นใบสมัคร และได้ลงทะเบียนเพื่อใช้สิทธิเลือกตั้งแล้ว และต้องมีคุณสมบัติและไม่มีลักษณะต้องห้าม ดังต่อไปนี้
(๑) มีสัญชาติไทย
(๒) มีอายุไม่ต่ำกว่ายี่สิบห้าปีบริบูรณ์ นับถึงวันปิดสมัครรับเลือกตั้ง
(๓) ไม่เป็นคนวิกลจริตหรือจิตฟั่นเฟือนไม่สมประกอบ
(๔) ไม่เป็นคนไร้ความสามารถหรือคนเสมือนไร้ความสามารถ
(๕) ไม่เป็นบุคคลล้มละลายหรือเคยเป็นบุคคลล้มละลายทุจริต
(๖) ไม่เคยได้รับโทษจำคุกโดยคำพิพากษาถึงที่สุดให้จำคุก เว้นแต่เป็นโทษสำหรับความผิดที่ได้กระทำโดยประมาทหรือความผิดลหุโทษ
(๗) ไม่เคยต้องคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลให้ทรัพย์สินตกเป็นของแผ่นดินเพราะร่ำรวยผิดปกติหรือมีทรัพย์สินเพิ่มขึ้นผิดปกติ
(๘) ไม่เคยถูกไล่ออก ปลดออก หรือเลิกจ้างจากหน่วยงานของรัฐหรือสถานประกอบกิจการของเอกชนเพราะทุจริตต่อหน้าที่
(๙) ไม่เป็นคู่สัญญาหรือมีประโยชน์ได้เสียในกิจการที่เป็นคู่สัญญาหรือมีธุรกิจเกี่ยวข้องกับสำนักงาน ไม่ว่าโดยทางตรงหรือทางอ้อม
(๑๐) ไม่เป็นหรือเคยเป็นข้าราชการการเมือง ผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง สมาชิกสภาท้องถิ่นหรือผู้บริหารท้องถิ่น หรือกรรมการหรือที่ปรึกษาของพรรคการเมือง หรือเจ้าหน้าที่ของพรรคการเมือง เว้นแต่จะได้พ้นจากตำแหน่งดังกล่าวแล้วไม่น้อยกว่าสามปี
ข้อ 24 ของระเบียบฉบับเดียวกันยังกำหนดเงื่อนไขเรื่องการส่งเงินสมทบติดต่อกันไม่น้อยกว่า 36 เดือนนับถึงวันสมัครรับเลือกตั้ง และมีเงื่อนไขเพิ่มเติมกรณีผู้สมัครเป็นผู้แทนฝ่ายนายจ้างซึ่งเป็นนิติบุคคลด้วย จึงควรอ่านข้อ 24 ประกอบข้อ 23 เมื่อพิจารณาคุณสมบัติของผู้สมัคร
สิ่งที่ผู้เขียนสงสัยคือ คุณสมบัติแต่ละข้อใช้วิธีตรวจสอบต่างกัน บางข้ออาจตรวจจากเอกสารที่ผู้สมัครยื่น บางข้ออาจต้องตรวจสอบกับหน่วยงานเจ้าของข้อมูล และบางข้ออาจต้องพิจารณาข้อเท็จจริงเป็นรายกรณี จึงอยากทราบว่า สปส. มีแนวทางตรวจสอบที่เป็นมาตรฐานเดียวกันอย่างไร
ตามระเบียบ กระบวนการตรวจสอบผู้สมัครเป็นอย่างไร?
จากการอ่านระเบียบ พ.ศ. 2564 พบข้อที่เกี่ยวข้องโดยตรงหลายข้อ ดังนี้
ขั้นที่ 1 ตรวจสอบเอกสารตอนยื่นสมัคร ในข้อ 26
เมื่อเจ้าหน้าที่ได้รับใบสมัครและเอกสารประกอบ จะตรวจสอบว่าเอกสารครบถ้วนถูกต้องหรือไม่ หากครบถ้วนจึงออกใบรับใบสมัคร
ขั้นตอนนี้เป็นการตรวจสอบเอกสารประกอบการสมัคร แต่ไม่ได้หมายความโดยตัวมันเองว่าคุณสมบัติทุกข้อได้รับการตรวจสอบเสร็จสมบูรณ์แล้ว
ขั้นที่ 2 ตรวจสอบคุณสมบัติเบื้องต้น ในข้อ 27
ข้อ 27 กำหนดให้เจ้าหน้าที่ตรวจสอบคุณสมบัติเบื้องต้นของผู้สมัครให้เสร็จภายใน 7 วันนับแต่วันปิดรับสมัคร หากตรวจพบว่าผู้สมัครขาดคุณสมบัติหรือมีลักษณะต้องห้ามตามข้อ 23 หรือส่งเงินสมทบไม่เป็นไปตามข้อ 24 เจ้าหน้าที่ต้องแจ้งการไม่รับสมัครให้ผู้สมัครทราบ หากผู้สมัครไม่เห็นด้วย สามารถยื่นคำร้องภายใน 3 วันนับแต่ได้รับหนังสือแจ้ง จากนั้นมีกระบวนการตรวจสอบและรายงานเรื่องต่อคณะกรรมการดำเนินการเลือกตั้ง และส่งให้คณะกรรมการการเลือกตั้งพิจารณาตามกรอบเวลาที่ระเบียบกำหนด
ขั้นที่ 3 ประกาศรายชื่อผู้สมัคร ในข้อ 28 และข้อ 29
หลังจากดำเนินการตามขั้นตอนที่กำหนด ระเบียบมีกรอบเวลาสำหรับส่งใบสมัครและเอกสารให้คณะกรรมการการเลือกตั้ง รวมถึงการประกาศรายชื่อและหมายเลขผู้สมัคร การประกาศรายชื่อเป็นขั้นตอนสำคัญที่ทำให้ประชาชนตรวจสอบได้ว่าใครเป็นผู้สมัครอย่างเป็นทางการ แต่ผู้เขียนยังสงสัยว่า เอกสารที่ใช้ตรวจสอบคุณสมบัติของผู้สมัครแต่ละคนมีอะไรบ้าง และเปิดเผยได้ในระดับใดโดยไม่กระทบข้อมูลส่วนบุคคล
ขั้นที่ 4 กรณีมีผู้สมัครตกหล่นจากบัญชีรายชื่อ ในข้อ 31
ระเบียบกำหนดช่องทางร้องเรียนกรณีผู้สมัครไม่มีชื่อในประกาศรายชื่อ โดยมีกรอบเวลาสำหรับการร้องเรียนและการพิจารณาเรื่อง
ข้อนี้เป็นกระบวนการเกี่ยวกับการตกหล่นจากรายชื่อผู้สมัคร ไม่ใช่กระบวนการตรวจสอบคุณสมบัติทุกประเภท จึงควรแยกออกจากกัน
ขั้นที่ 5 หากพบหลักฐานว่าผู้สมัครขาดคุณสมบัติก่อนวันเลือกตั้ง ในข้อ 32
ข้อ 32 เป็นข้อที่ผู้เขียนสนใจมากที่สุด เพราะระบุถึงกรณีที่มีหลักฐานปรากฏก่อนวันเลือกตั้งว่าผู้สมัครขาดคุณสมบัติหรือมีลักษณะต้องห้าม โดยสรุป คณะกรรมการดำเนินการเลือกตั้งต้องตรวจสอบและเสนอเรื่องให้คณะกรรมการการเลือกตั้งพิจารณาว่าจะถอนการสมัครหรือไม่ และมีกรอบเวลาการพิจารณาตามระเบียบ
แต่ข้อ 32 ยังมีประเด็นที่สงสัย คือ ข้อความนี้กล่าวถึงกรณีที่พบหลักฐานก่อนวันเลือกตั้งโดยตรง แล้วหากพบหลักฐานหลังวันเลือกตั้ง จะใช้กระบวนการใด? จากการอ่านข้อ 32 เพียงข้อเดียว ผู้เขียนยังไม่กล้าสรุปว่าหลังวันเลือกตั้งจะตรวจสอบไม่ได้ หรือไม่มีอำนาจดำเนินการใด ๆ เพราะอาจมีกฎหมาย ระเบียบอื่น หรือหลักกฎหมายที่เกี่ยวข้องเพิ่มเติม
ข่าว Thai PBS วันที่ 19 สิงหาคม 2569 รายงานว่า สปส. ตรวจสอบคุณสมบัติผู้สมัครก่อนประกาศรายชื่อ โดยมีผู้สมัครรวม 180 คน แบ่งเป็นฝ่ายนายจ้าง 78 คน และฝ่ายผู้ประกันตน 102 คน
นอกจากนี้ ข่าวกระทรวงแรงงานวันที่ 25 พฤษภาคม 2569 ระบุว่าที่ประชุมคณะกรรมการการเลือกตั้งได้พิจารณาเรื่องคุณสมบัติของผู้มีสิทธิเลือกตั้งและผู้สมัครรับเลือกตั้งด้วย
ข้อมูลเหล่านี้ยืนยันว่ามีการดำเนินงานเกี่ยวกับการตรวจสอบคุณสมบัติ แต่ยังไม่ตอบคำถามทั้งหมดว่า ตรวจสอบแต่ละข้อด้วยวิธีใด มีการตรวจสอบซ้ำหลังประกาศรายชื่อหรือไม่ และมีขั้นตอนอย่างไรหากพบข้อมูลใหม่ภายหลังวันเลือกตั้ง
คำถามที่ยังคาใจ และอยากขอความรู้จากผู้รู้
1. การตรวจสอบคุณสมบัติตามข้อ 23 และข้อ 24 ตรวจสอบครบทุกข้อก่อนประกาศรายชื่อหรือไม่ มีรายการตรวจสอบหรือเอกสารยืนยันผลการตรวจสอบแยกเป็นรายข้อหรือไม่ และผู้ตรวจสอบใช้ข้อมูลจากหน่วยงานใดบ้าง
2. การตรวจสอบเป็นการตรวจเอกสารที่ผู้สมัครยื่น หรือมีการตรวจสอบกับหน่วยงานเจ้าของข้อมูลโดยตรงด้วย ตัวอย่างเช่น ประวัติคำพิพากษา สถานะล้มละลาย ประวัติการถูกให้ออกจากงานเพราะทุจริต หรือผลประโยชน์เกี่ยวข้องกับสำนักงานประกันสังคม แต่ละกรณีมีวิธีตรวจสอบอย่างไร
3. หากพบหลักฐานใหม่หลังประกาศรายชื่อ แต่ก่อนวันเลือกตั้ง สามารถเริ่มกระบวนการตรวจสอบตามข้อ 32 ได้อย่างไร ใครสามารถแจ้งข้อมูลหรือส่งหลักฐานได้ ต้องยื่นคำร้องตามแบบหรือไม่ และมีหลักเกณฑ์ในการพิจารณาอย่างไร
4. หากพบว่าผู้ได้รับเลือกตั้งอาจขาดคุณสมบัติหลังวันเลือกตั้งแล้ว จะดำเนินการอย่างไร มีระเบียบ ประกาศ คำสั่ง หรือแนวปฏิบัติที่กำหนดขั้นตอนนี้ไว้หรือไม่ ใครเป็นผู้มีอำนาจพิจารณา และต้องมีผู้ร้องเรียนก่อนหรือหน่วยงานสามารถตรวจสอบเองได้
5. มีการกำหนดให้ตรวจสอบคุณสมบัติซ้ำก่อนแต่งตั้งหรือก่อนเข้ารับหน้าที่หรือไม่ หากมี การตรวจสอบดังกล่าวมีขอบเขตและระยะเวลาอย่างไร และหากพบข้อบกพร่องจะมีผลต่อสถานะของผู้ได้รับเลือกตั้งอย่างไร
6. มีช่องทางร้องเรียนหรือขอให้ตรวจสอบอย่างเป็นทางการหลังประกาศผลหรือไม่ หากมี ต้องร้องต่อคณะกรรมการการเลือกตั้ง สปส. กระทรวงแรงงาน หรือหน่วยงานอื่น และมีกรอบเวลาหรือเงื่อนไขอย่างไร
7. มีเอกสารเพิ่มเติมที่ผู้เขียนยังหาไม่พบหรือไม่ ผู้เขียนลองค้นจากราชกิจจานุเบกษา เว็บไซต์สำนักงานประกันสังคม เว็บไซต์กระทรวงแรงงาน และข่าวที่เกี่ยวข้องแล้ว แต่ยังไม่พบเอกสารที่ตอบเรื่องการตรวจสอบคุณสมบัติผู้ได้รับเลือกตั้งหลังวันเลือกตั้งอย่างตรงประเด็น
ขอบคุณทุกท่านล่วงหน้าค่ะ
เลือกตั้งบอร์ดประกันสังคม 2569: ตรวจสอบคุณสมบัติผู้สมัครกันอย่างไรและเมื่อไหร่?