ขนมเบื้องน่าจะเป็นอีกหนึ่งขนมที่คนไทยเรารู้จักกันเป็นอย่างดี เราเองก็เคยนำเสนอเรื่องของขนมเบื้องในหลายแง่มุมทั้งขนมเบื้องในขุนช้างขุนแผน ไปจนถึงขนมเบื้องในพระราชพิธีสิบสองเดือน แต่จริง ๆ แล้วขนมเบื้องก็ยังมีอีกเรื่องราวหนึ่งที่น่าสนใจก็คือเรื่องราวของขนมเบื้องในสมัยพุทธกาลนั่นเอง

.

ใน “เล่าเรื่องขนมเบื้องไทย” ของพระยาสีหศักดิ์สนิทวงศ์ (ม.ร.ว.ถัด ชุมสาย) ได้อธิบายเรื่องขนมเบื้องไทยเอาไว้และเชื่อมโยงอ้างถึงเรื่องราวยุคพุทธกาลของ “โกศิยะเศรษฐี” จากธรรมบทเผด็จภาค 3 ซึ่งเล่าถึงเรื่องราวของขนมเบื้องอย่างอินเดีย

.

โกศิยะเศรษฐีเป็นเศรษฐีที่มีชื่อเสียงเรื่องความตระหนี่ วันหนึ่งระหว่างเดินทางกลับจากการเข้าเฝ้าพระราชา เขาเห็นชายคนหนึ่งกำลังกินขนมเบื้องอยู่ข้างทาง จึงเกิดความอยากกินขึ้นมา แต่ก็ไม่อยากเสียทรัพย์จึงยอมอดจนผอม ครั้นภรรยาเห็นสภาพของสามีจึงมาไต่ถามจนทราบความและขันอาสาจะทำขนมเบื้องให้เศรษฐีกินแต่เพียงผู้เดียวแบบลับ ๆ ไม่ให้ใครรู้

.

ความตระหนี่นี้เป็นที่ทราบถึงพระพุทธเจ้า จึงโปรดให้พระโมคคัลลานะไปโปรด พระโมคคัลลานะจึงไปปรากฏที่หน้าต่างปราสาทของเศรษฐีและขอขนมเบื้อง เศรษฐีจำใจให้ภรรยาทำชิ้นเล็ก ๆ ชิ้นเดียวให้พระโมคคัลานะ แต่ด้วยฤทธิ์เดช ขนมเบื้องนี้นก็ฟูใหญ่เต็มกระทะ จะหยิบเอาชิ้นเล็กชิ้นเดียวก็ดันติดกันทั้งแผงเอาไม่ออก จนท้ายที่สุดโกศิยะเศรษฐีก็คลายความตระหนี่ลงและยอมถวายขนมเบื้องทั้งหมดนั้นให้พระโมคคัลลานะ และนำขนมเบื้องไปถวายพระเพิ่มเติมที่วัดเชตวันและฟังธรรมจากพระพุทธเจ้าจนบรรลุโสดาปัตติผลเป็นพระโสดาบัน

.

ในเล่าเรื่องขนมเบื้องไทยนี้ พระยาสีหศักดิ์สนิทวงศ์ ได้ให้ความเห็นว่าขนมเบื้องในพุทธกาลอาจจะเป็นต้นทางของขนมเบื้องไทย แต่ทั้งนี้ถ้าหากเราไปสืบค้นเรื่องของโกศิยะเศรษฐีในอรรถกถา ขุททกนิกาย คาถาธรรมบท ปุปผวรรคที่ 4 จากพระไตรปิฎกหลาย ๆ ฉบับ จะพบว่ามีชื่อเรียกขนมเบื้องในพุทธกาลว่า “ขนมกุมมาส”

.

กุมมาสนี้ในวินัยมุข เล่ม 1 พระนิพนธ์สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรสได้กล่าวถึงกุมมาสว่าคือ “ขนมสด” ซึ่งมีความหมายที่กว้างมาก และครอบคลุมขนมหลายอย่าง ถ้าอิงตามศัพท์นี้ กุมมาสในบาลีจะสามารถเทียบเคียงได้กับกุลมาสในสันสกฤตซึ่งหมายถึงอาหารหน้าตาคล้ายพวกโจ๊กหรือข้าวต้มมากกว่าที่จะเป็นขนมอย่างที่เรารู้จักกัน แต่ทั้งนี้การแปลก็อาจจะนำเอาขนมไทยมาอธิบายเพื่อให้คนไทยเห็นภาพชัดในทางหนึ่ง

.

ที่มา  จานโปรด