ตตฺถ (ตัตถะ) = ใน (ขันธ์ 5 หรือในอารมณ์) นั้น
เวทนา (เวทนา) = อันว่าเวทนา (ความเสวยอารมณ์)
ติวิธา (ติวิธา) = มี 3 อย่าง
อิติ (อิติ) = คือ / คือว่า
สุขํ (สุขัง) = สุขเวทนา (ความรู้สึกสบายกายสบายใจ)
ทุกฺขํ (ทุกขัง) = ทุกขเวทนา (ความรู้สึกไม่สบายกายไม่สบายใจ)
อุเปกฺขา (อุเปกขา) = อุเบกขาเวทนา (ความรู้สึกเฉย ๆ ไม่สุขไม่ทุกข์)
แปลรวมเป็นประโยคใจความภาษาไทย:
"เวทนาในอารมณ์นั้นมี 3 อย่าง คือ สุข ทุกข์ และอุเบกขา"
----
โสมนสฺสํ (โสมนัสสัง) แปลว่า: ความสุขใจ, ความดีใจ, ความแช่มชื่นจิต
วิเคราะห์ศัพท์: มาจาก สุ (ดี/ง่าย) + มนัส (ใจ) + ณ ปัจจัยในนามกิตก์ หมายถึง สภาวะของจิตใจที่ดีงามหรือยินดี
โทมนสฺส (โทมนัสสะ - ในประโยคนี้ทำหน้าที่สนธิหรือเชื่อมคำ) แปลว่า: ความทุกข์ใจ, ความเสียใจ, ความโทมนัส
วิเคราะห์ศัพท์: มาจาก ทุ (ชั่ว/ยาก/ไม่ดี) + มนัส (ใจ) + ณ ปัจจัย หมายถึง สภาวะของจิตใจที่ขุ่นมัวหรือไม่สบายใจ
มิติ (มิติ) [หมายเหตุ: ศัพท์นี้ในคัมภีร์บาลีทางธรรมมักเป็นคำที่พิมพ์คลาดเคลื่อนมาจากคำว่า อิติ (อันว่า, ว่า) หรือเป็นส่วนท้ายของคำอื่น]
แปลตามรูปศัพท์ทั่วไป: การวัด, ขอบเขต, ประมาณ
เกเทน [หมายเหตุ: คำนี้พิมพ์คลาดเคลื่อนมาจากคำว่า เภเทน]
แปลว่า: ด้วยความต่าง, ด้วยการจำแนก, ด้วยประเภท
วิเคราะห์ศัพท์: มาจาก ภิทฺ ธาตุ (ความแตก, ความแยก) + ณ ปัจจัย = เภท (ประเภท/การแบ่ง) ลงท้ายด้วยเอนะ (วิภัตติที่ 3 แปลว่า "ด้วย")
ปญฺจธา (ปัญจธา)แปลว่า: โดย 5 ส่วน, โดย 5 ประการ, 5 อย่าง
วิเคราะห์ศัพท์: มาจาก ปญฺจ (ห้า) + ธา ปัจจัย (มีประการ/โดยส่วน)
💡 แปลรวมความหมายทางธรรม
เมื่อปรับแก้คำผิดและแปลรวมตามหลักอภิธรรม (การจำแนกเวทนาเป็น 5 ประการ ได้แก่ สุข ทุกข์ โสมนัส โทมนัส และอุเบกขา) ประโยคนี้จะมีความหมายว่า:
"เวทนานั้น เมื่อจำแนกออกเป็นประเภท จะมี 5 ประการ คือ สุข ทุกข์ โสมนัส โทมนัส และอุเบกขา"
-------------------------------
"เวทนาในอารมณ์นั้นมี 3 อย่าง คือ สุข ทุกข์ และอุเบกขา"
"เวทนานั้น เมื่อจำแนกออกเป็นประเภท จะมี 5 ประการ คือ สุข ทุกข์ โสมนัส โทมนัส และอุเบกขา"
-------------------------------
สุขํ ทุกฺขมุเปกฺชาติ ติวิธา ตตฺถ เวทนา -- โสมนสฺสํ โทมนสฺส มิติกิเตน ปญฺจธา
วิเคราะห์ศัพท์: มาจาก สุ (ดี/ง่าย) + มนัส (ใจ) + ณ ปัจจัยในนามกิตก์ หมายถึง สภาวะของจิตใจที่ดีงามหรือยินดี
โทมนสฺส (โทมนัสสะ - ในประโยคนี้ทำหน้าที่สนธิหรือเชื่อมคำ) แปลว่า: ความทุกข์ใจ, ความเสียใจ, ความโทมนัส
วิเคราะห์ศัพท์: มาจาก ทุ (ชั่ว/ยาก/ไม่ดี) + มนัส (ใจ) + ณ ปัจจัย หมายถึง สภาวะของจิตใจที่ขุ่นมัวหรือไม่สบายใจ
มิติ (มิติ) [หมายเหตุ: ศัพท์นี้ในคัมภีร์บาลีทางธรรมมักเป็นคำที่พิมพ์คลาดเคลื่อนมาจากคำว่า อิติ (อันว่า, ว่า) หรือเป็นส่วนท้ายของคำอื่น]
แปลตามรูปศัพท์ทั่วไป: การวัด, ขอบเขต, ประมาณ
เกเทน [หมายเหตุ: คำนี้พิมพ์คลาดเคลื่อนมาจากคำว่า เภเทน]
แปลว่า: ด้วยความต่าง, ด้วยการจำแนก, ด้วยประเภท
วิเคราะห์ศัพท์: มาจาก ภิทฺ ธาตุ (ความแตก, ความแยก) + ณ ปัจจัย = เภท (ประเภท/การแบ่ง) ลงท้ายด้วยเอนะ (วิภัตติที่ 3 แปลว่า "ด้วย")
ปญฺจธา (ปัญจธา)แปลว่า: โดย 5 ส่วน, โดย 5 ประการ, 5 อย่าง
วิเคราะห์ศัพท์: มาจาก ปญฺจ (ห้า) + ธา ปัจจัย (มีประการ/โดยส่วน)
💡 แปลรวมความหมายทางธรรม
เมื่อปรับแก้คำผิดและแปลรวมตามหลักอภิธรรม (การจำแนกเวทนาเป็น 5 ประการ ได้แก่ สุข ทุกข์ โสมนัส โทมนัส และอุเบกขา) ประโยคนี้จะมีความหมายว่า:
"เวทนานั้น เมื่อจำแนกออกเป็นประเภท จะมี 5 ประการ คือ สุข ทุกข์ โสมนัส โทมนัส และอุเบกขา"