สวัสดีค่ะเพื่อน ๆ ชาวพันทิปทุกคน
เชื่อพาย้อนรอยประวัติศาสตร์ "พระเจนสถลรัถย์" ต้นกำเนิดชื่อซอยดังใจกลางกรุง และตำนานว่าวไทยแห่งทุ่งศาลาแดงว่าหลายคนที่ต้องเดินทางหรือใช้ชีวิตอยู่ใจกลางกรุงเทพมหานคร น่าจะคุ้นหูหรือเคยได้ยินชื่อของ "ซอยพระเจน" ย่านลุมพินี และ "ซอยภูมิจิตร" (สุขุมวิทซอย 46) ย่านพระโขนงกันมาบ้างใช่ไหมคะ? แต่ทราบกันไหมคะว่า ชื่อของซอยทั้งสองแห่งนี้มีที่มาจากบุคคลสำคัญท่านเดียวกันในประวัติศาสตร์ไทย วันนี้เราจะพาทุกคนย้อนเวลากลับไปทำความรู้จักกับเจ้าของนามอันเป็นตำนานท่านนี้กันค่ะ
บุคคลท่านนั้นก็คือ อำมาตย์ตรี พระเจนสถลรัถย์ (จันทร์ ภูมิจิตต์) ข้าราชการผู้ใหญ่ผู้มีบทบาทสำคัญในสมัยรัชกาลที่ 6 และรัชกาลที่ 7 ค่ะ
👑 จากข้าราชการแผ่นดิน สู่ผู้นำแฟชั่นละเล่นระดับชาติ
ในอดีต ท่านดำรงตำแหน่งทางราชการเป็น รองอำมาตย์เอก หลวงเจนสถลรัถย์ ก่อนจะได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์และเลื่อนยศเป็น อำมาตย์ตรี พระเจนสถลรัถย์ ท่านเป็นข้าราชการที่ปฏิบัติงานด้วยความซื่อสัตย์สุจริต และมีบทบาททางสังคมที่น่าสนใจมาก ๆ
เกร็ดประวัติศาสตร์ที่น่าทึ่งเกิดขึ้นในราวยุค พ.ศ. 2457 (รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว) พระเจนสถลรัถย์ ถือเป็น "ผู้ริเริ่มและบุกเบิกการเล่นว่าวพนันขนาดเล็ก ณ ทุ่งศาลาแดง"
บริเวณสวนลุมพินีในปัจจุบัน) โดยท่านได้นัดหมายกลุ่มข้าราชการและผู้คนมาเล่นว่าวจุฬาขนาดอกยาว 3 ศอกคืบ ซึ่งการริเริ่มของท่านในครั้งนั้นได้กลายเป็นกระแสนิยมขนาดใหญ่ ที่ดึงดูดข้าราชการชั้นผู้ใหญ่และประชาชนมาร่วมสนุกกันอย่างล้นหลาม จนกลายเป็นมรดกทางวัฒนธรรมการเล่นว่าวไทยที่ถูกบันทึกไว้ในพงศาวดารการละเล่นของชาติ
🕌 ผู้ทำนุบำรุงพระพุทธศาสนาและผู้บุกเบิกผืนดินใจกลางเมือง
นอกจากงานราชการและการละเล่นแล้ว พระเจนสถลรัถย์ พร้อมด้วยคู่ชีวิตคือ คุณนายแดง ภูมิจิตรยังเป็นอุบาสกอุบาสิกาผู้มีจิตศรัทธาแรงกล้าในบวรพระพุทธศาสนา ท่านทั้งสองเป็นโยมอุปัฏฐากสำคัญที่ชักชวนประชาชนร่วมสร้างพระอุโบสถ วัดธาตุทอง ในช่วงปี พ.ศ. 2490 ซึ่งปัจจุบันวัดแห่งนี้ได้กลายเป็นศูนย์รวมจิตใจที่สำคัญยิ่งของชาวกรุงเทพฯ
ด้วยคุณงามความดีและกรรมสิทธิ์ในผืนดินดั้งเดิมของตระกูล ทำให้นามของท่านและสกุลของท่าน ถูกนำมาตั้งเป็นชื่อสถานที่สำคัญเพื่อเป็นเกียรติยศสืบมา ได้แก่:
1. ซอยพระเจน (แขวงลุมพินี): ตั้งตามราชทินนาม "พระเจนสถลรัถย์"
2. ซอยภูมิจิตร (สุขุมวิทซอย 46): ตั้งตามนามสกุล "ภูมิจิตร" ของท่าน
📖 มรดกทางสายเลือดและการสืบทอดสู่ทายาทรุ่นปัจจุบัน
กาลเวลาผ่านไปนับร้อยปี สายสัมพันธ์ของตระกูลภูมิจิตรได้แผ่กิ่งก้านสาขาและเกี่ยวดองสัมพันธ์เชื่อมโยงสู่สายสกุล สุเภากิจ ผ่านทาง นายบรรเจิด สุเภากิจ และ นางจำนูญ สุเภากิจ ซึ่งในรุ่นหลานแท้ ๆ ของพระเจนสถลรัถย์นั้น มีพี่น้องร่วมสายเลือดอยู่หลายท่านที่ได้สร้างคุณประโยชน์และชื่อเสียงให้แก่สังคมในหลากหลายบทบาท หน้าประวัติศาสตร์และเกียรติภูมิของตระกูลยังคงได้รับการสืบทอดผ่านบุคคลสำคัญ เช่น พล.ต.ท.จิรพัฒน์ ภูมิจิตร อดีตผู้บัญชาการตำรวจภูธรภาค 1 (ผบช.ภ.1) ซึ่งปัจจุบันท่านได้เกษียณอายุราชการเรียบร้อยแล้ว รวมไปถึงข้าราชการและพี่น้องคนอื่น ๆ ในตระกูลที่ร่วมกันสร้างเกียรติประวัติอันงดงาม
โดยหนึ่งในสายสัมพันธ์หลักได้ส่งผ่านจาก นายอภิสิทธิ์ ภูมิจิตร (ผู้เป็นอีกหนึ่งหลานแท้ ๆ ของพระเจนสถลรัถย์ และเป็นบุตรของนายบรรเจิดกับนางจำนูญ) ซึ่งได้สมรสกับ นางจริยา สุเภากิจ มีบุตรชายสองคนคือ นายศิริวัฒน์ สุเภากิจ (เอิ้ก) และ นายศิริพล สุเภากิจ (ไอค์) จนกระทั่งส่งต่อมรดกสายเลือดมาสู่รุ่นทายาทชั้นโหลน (ลื่อ) ในปัจจุบันรวม 3 คน คือ นางสาวนันท์นภัส สุเภากิจ (โอนลี่), เด็กหญิงนันท์มนัส สุเภากิจ (เมนี่) และ เด็กชายถิรวัฒน์ สุเภากิจ (ภูมิ)
ความน่าภาคภูมิใจและหลักฐานชิ้นสำคัญที่เชื่อมโยงกาลเวลาเอาไว้ คือในหนังสือ "อนุสรณ์ จำนูญ สุเภากิจ" ซึ่งจัดพิมพ์ขึ้นในงานฌาปนกิจของคุณทวดจำนูญ ในหน้าคำไว้อาลัยของลูก ๆ และหลาน ๆ ชื่อของ นางสาวนันท์นภัส สุเภากิจ (โอนลี่) ได้ถูกบันทึกไว้เป็น "ชื่อสุดท้ายลำดับท้ายสุด" ของบัญชีรายชื่อเครือญาติในหน้านั้นพอดี (มีข้อความระบุชัดเจนว่า ...บ้อนท์, และโอนลี่) เนื่องจากในขณะที่จัดพิมพ์หนังสือเล่มนั้น คุณโอนลี่เพิ่งลืมตาดูโลกได้เพียงไม่กี่เดือนเท่านั้น
แม้ในปัจจุบันหนังสืออนุสรณ์เล่มนี้จะมีสภาพเก่าและชำรุดไปตามกาลเวลา แต่ตัวอักษรที่ท้ายเล่ม ยังคงทำหน้าที่เป็นพยานวัตถุชิ้นสำคัญที่ยืนยันถึงตัวตน สายเลือด และความรักของครอบครัวที่มีให้ต่อทายาทรุ่นหลัง และทำให้เห็นภาพประวัติศาสตร์ท้องถิ่นของกรุงเทพฯ ผ่านมุมมองความทรงจำของตระกูลภูมิจิตรและสุเภากิจได้อย่างแจ่มชัดยิ่งขึ้นค่ะ
ใครที่เคยผ่านซอยพระเจนหรือซอยภูมิจิตรบ่อย ๆ แวะมาคอมเมนต์พูดคุยแลกเปลี่ยนความคิดเห็นกันได้เลยนะคะ!
พาย้อนรอยประวัติศาสตร์
เชื่อพาย้อนรอยประวัติศาสตร์ "พระเจนสถลรัถย์" ต้นกำเนิดชื่อซอยดังใจกลางกรุง และตำนานว่าวไทยแห่งทุ่งศาลาแดงว่าหลายคนที่ต้องเดินทางหรือใช้ชีวิตอยู่ใจกลางกรุงเทพมหานคร น่าจะคุ้นหูหรือเคยได้ยินชื่อของ "ซอยพระเจน" ย่านลุมพินี และ "ซอยภูมิจิตร" (สุขุมวิทซอย 46) ย่านพระโขนงกันมาบ้างใช่ไหมคะ? แต่ทราบกันไหมคะว่า ชื่อของซอยทั้งสองแห่งนี้มีที่มาจากบุคคลสำคัญท่านเดียวกันในประวัติศาสตร์ไทย วันนี้เราจะพาทุกคนย้อนเวลากลับไปทำความรู้จักกับเจ้าของนามอันเป็นตำนานท่านนี้กันค่ะ
บุคคลท่านนั้นก็คือ อำมาตย์ตรี พระเจนสถลรัถย์ (จันทร์ ภูมิจิตต์) ข้าราชการผู้ใหญ่ผู้มีบทบาทสำคัญในสมัยรัชกาลที่ 6 และรัชกาลที่ 7 ค่ะ
👑 จากข้าราชการแผ่นดิน สู่ผู้นำแฟชั่นละเล่นระดับชาติ
ในอดีต ท่านดำรงตำแหน่งทางราชการเป็น รองอำมาตย์เอก หลวงเจนสถลรัถย์ ก่อนจะได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์และเลื่อนยศเป็น อำมาตย์ตรี พระเจนสถลรัถย์ ท่านเป็นข้าราชการที่ปฏิบัติงานด้วยความซื่อสัตย์สุจริต และมีบทบาททางสังคมที่น่าสนใจมาก ๆ
เกร็ดประวัติศาสตร์ที่น่าทึ่งเกิดขึ้นในราวยุค พ.ศ. 2457 (รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว) พระเจนสถลรัถย์ ถือเป็น "ผู้ริเริ่มและบุกเบิกการเล่นว่าวพนันขนาดเล็ก ณ ทุ่งศาลาแดง"
🕌 ผู้ทำนุบำรุงพระพุทธศาสนาและผู้บุกเบิกผืนดินใจกลางเมือง
นอกจากงานราชการและการละเล่นแล้ว พระเจนสถลรัถย์ พร้อมด้วยคู่ชีวิตคือ คุณนายแดง ภูมิจิตรยังเป็นอุบาสกอุบาสิกาผู้มีจิตศรัทธาแรงกล้าในบวรพระพุทธศาสนา ท่านทั้งสองเป็นโยมอุปัฏฐากสำคัญที่ชักชวนประชาชนร่วมสร้างพระอุโบสถ วัดธาตุทอง ในช่วงปี พ.ศ. 2490 ซึ่งปัจจุบันวัดแห่งนี้ได้กลายเป็นศูนย์รวมจิตใจที่สำคัญยิ่งของชาวกรุงเทพฯ
ด้วยคุณงามความดีและกรรมสิทธิ์ในผืนดินดั้งเดิมของตระกูล ทำให้นามของท่านและสกุลของท่าน ถูกนำมาตั้งเป็นชื่อสถานที่สำคัญเพื่อเป็นเกียรติยศสืบมา ได้แก่:
1. ซอยพระเจน (แขวงลุมพินี): ตั้งตามราชทินนาม "พระเจนสถลรัถย์"
2. ซอยภูมิจิตร (สุขุมวิทซอย 46): ตั้งตามนามสกุล "ภูมิจิตร" ของท่าน
📖 มรดกทางสายเลือดและการสืบทอดสู่ทายาทรุ่นปัจจุบัน
กาลเวลาผ่านไปนับร้อยปี สายสัมพันธ์ของตระกูลภูมิจิตรได้แผ่กิ่งก้านสาขาและเกี่ยวดองสัมพันธ์เชื่อมโยงสู่สายสกุล สุเภากิจ ผ่านทาง นายบรรเจิด สุเภากิจ และ นางจำนูญ สุเภากิจ ซึ่งในรุ่นหลานแท้ ๆ ของพระเจนสถลรัถย์นั้น มีพี่น้องร่วมสายเลือดอยู่หลายท่านที่ได้สร้างคุณประโยชน์และชื่อเสียงให้แก่สังคมในหลากหลายบทบาท หน้าประวัติศาสตร์และเกียรติภูมิของตระกูลยังคงได้รับการสืบทอดผ่านบุคคลสำคัญ เช่น พล.ต.ท.จิรพัฒน์ ภูมิจิตร อดีตผู้บัญชาการตำรวจภูธรภาค 1 (ผบช.ภ.1) ซึ่งปัจจุบันท่านได้เกษียณอายุราชการเรียบร้อยแล้ว รวมไปถึงข้าราชการและพี่น้องคนอื่น ๆ ในตระกูลที่ร่วมกันสร้างเกียรติประวัติอันงดงาม
โดยหนึ่งในสายสัมพันธ์หลักได้ส่งผ่านจาก นายอภิสิทธิ์ ภูมิจิตร (ผู้เป็นอีกหนึ่งหลานแท้ ๆ ของพระเจนสถลรัถย์ และเป็นบุตรของนายบรรเจิดกับนางจำนูญ) ซึ่งได้สมรสกับ นางจริยา สุเภากิจ มีบุตรชายสองคนคือ นายศิริวัฒน์ สุเภากิจ (เอิ้ก) และ นายศิริพล สุเภากิจ (ไอค์) จนกระทั่งส่งต่อมรดกสายเลือดมาสู่รุ่นทายาทชั้นโหลน (ลื่อ) ในปัจจุบันรวม 3 คน คือ นางสาวนันท์นภัส สุเภากิจ (โอนลี่), เด็กหญิงนันท์มนัส สุเภากิจ (เมนี่) และ เด็กชายถิรวัฒน์ สุเภากิจ (ภูมิ)
ความน่าภาคภูมิใจและหลักฐานชิ้นสำคัญที่เชื่อมโยงกาลเวลาเอาไว้ คือในหนังสือ "อนุสรณ์ จำนูญ สุเภากิจ" ซึ่งจัดพิมพ์ขึ้นในงานฌาปนกิจของคุณทวดจำนูญ ในหน้าคำไว้อาลัยของลูก ๆ และหลาน ๆ ชื่อของ นางสาวนันท์นภัส สุเภากิจ (โอนลี่) ได้ถูกบันทึกไว้เป็น "ชื่อสุดท้ายลำดับท้ายสุด" ของบัญชีรายชื่อเครือญาติในหน้านั้นพอดี (มีข้อความระบุชัดเจนว่า ...บ้อนท์, และโอนลี่) เนื่องจากในขณะที่จัดพิมพ์หนังสือเล่มนั้น คุณโอนลี่เพิ่งลืมตาดูโลกได้เพียงไม่กี่เดือนเท่านั้น
แม้ในปัจจุบันหนังสืออนุสรณ์เล่มนี้จะมีสภาพเก่าและชำรุดไปตามกาลเวลา แต่ตัวอักษรที่ท้ายเล่ม ยังคงทำหน้าที่เป็นพยานวัตถุชิ้นสำคัญที่ยืนยันถึงตัวตน สายเลือด และความรักของครอบครัวที่มีให้ต่อทายาทรุ่นหลัง และทำให้เห็นภาพประวัติศาสตร์ท้องถิ่นของกรุงเทพฯ ผ่านมุมมองความทรงจำของตระกูลภูมิจิตรและสุเภากิจได้อย่างแจ่มชัดยิ่งขึ้นค่ะ
ใครที่เคยผ่านซอยพระเจนหรือซอยภูมิจิตรบ่อย ๆ แวะมาคอมเมนต์พูดคุยแลกเปลี่ยนความคิดเห็นกันได้เลยนะคะ!