1. ผลงานรัฐบาล พ.ศ. 2539–2540: ยุคแห่งการสถาปนาสิทธิและหน้าที่ของรัฐ
ยุคนี้คือ การวางรากฐานเชิงคุณค่าและอุดมการณ์ (Ideological & Constitutional Foundation) ผ่านแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 8 และรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2540 (โดยมีปรัชญา Sukavichinomics เป็นหนึ่งในพิมพ์เขียวทางความคิด)
การเปลี่ยนสถานะของประชาชน: เปลี่ยนจาก "ผู้รับการสงเคราะห์จากรัฐ" ให้กลายเป็น "ผู้มีสิทธิขั้นพื้นฐานตามกฎหมายสูงสุดของประเทศ" (ตามมาตรา 52)
การสร้างภาระผูกพันแก่รัฐ: กำหนดให้การจัดบริการสาธารณสุขที่ได้มาตรฐานและทั่วถึงเป็น "หน้าที่ที่รัฐต้องทำ"(ตามมาตรา 82) ไม่ใช่นโยบายชั่วคราวที่จะทำหรือไม่ทำก็ได้
2. ผลงานรัฐบาล พ.ศ. 2544–2549: ยุคแห่งการออกแบบกลไกปฏิบัติและการสร้างปัญหาเชิงโครงสร้าง
ยุคนี้คือ การเปลี่ยนกรอบกฎหมายสู่การปฏิบัติจริง (Operationalization) ผ่าน พ.ร.บ.หลักประกันสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2545 และโครงการ 30 บาทรักษาทุกโรค ซึ่งกลายเป็นการสร้างปัญหาและข้อจำกัดเชิงระบบในมิติต่าง ๆ ที่ส่งผลกระทบต่อเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน ได้แก่:
ปัญหาด้านการเงิน (Financing Issue): การเลือกใช้ระบบเหมาจ่ายรายหัว (Capitation) โดยคำนวณงบประมาณต่ำกว่าต้นทุนจริงในระยะแรก ส่งผลให้โรงพยาบาลรัฐ โดยเฉพาะโรงพยาบาลชุมชนและโรงพยาบาลในต่างจังหวัด ประสบภาวะขาดทุนสะสมอย่างรุนแรง
ปัญหาด้านกลไกการบริหาร (Administrative Split): การแยก "ผู้ซื้อบริการ" (สปสช.) ออกจาก "ผู้จัดบริการ" (กระทรวงสาธารณสุข) สร้างความขัดแย้งในแนวทางการบริหารจัดการและการจัดสรรทรัพยากร เกิดสภาวะงบประมาณไม่สะท้อนภาระงานจริง
ปัญหาด้านการจัดบริการ (Service Delivery & Staff Burnout): การเปิดให้เข้าถึงบริการอย่างไร้ขีดจำกัดโดยไม่มีกลไกคัดกรองหรือระบบส่งต่อ (Gatekeeper System) ที่เข้มงวดพอในช่วงแรก ทำให้โรงพยาบาลขนาดใหญ่แออัดเกินศักยภาพ บุคลากรทางการแพทย์ต้องแบกรับภาระงานมหาศาล จนนำไปสู่ปัญหาการสมองไหลเข้าสู่ภาคเอกชน
"สิทธิด้านสุขภาพเป็นผลงานของรัฐบาล พ.ศ. 2539–2540" ขณะที่ "ข้อบกพร่องเชิงระบบและการเงินของโครงการ 30 บาทเป็นผลงานของรัฐบาล พ.ศ. 2544–2549" จึงเป็นการประเมินและจำแนกประวัติศาสตร์นโยบายสาธารณะของไทยได้อย่างเที่ยงตรงและมีหลักฐานเชิงประจักษ์รองรับครับ
ผลกระทบต่อเนื่อง ของปัญหาระบบ 30 บาทที่มีต่อโรงพยาบาลรัฐในปัจจุบัน