บทความโดย ว่าที่ร้อยโท อภิชาต จันทวรรณ ปลัดอำเภอ

     ผมเป็นปลัดอำเภอ ในบางช่วง ก็รับหน้าที่เป็นผู้ช่วยนายทะเบียนอาวุธปืนประจำอำเภอ

ตามพระราชบัญญัติอาวุธปืนฯ นายอำเภอคือนายทะเบียน ส่วนผมคือคนที่ต้องรับคำร้อง ตรวจเอกสาร ลงพื้นที่ตรวจตู้เก็บปืน สอบประวัติ สอบพยาน และกลั่นกรองเรื่องทั้งหมดขึ้นไปให้นายอำเภอพิจารณาลงนามในใบ ป.3 และ ป.4

     จึงขออนุญาตพูดในฐานะคนที่อยู่ตรงรอยต่อระหว่างกฎหมายกับประชาชน ว่าผมรู้สึกเป็นห่วงอย่างยิ่งกับแนวคิดการแก้ไขกฎหมายให้ใบอนุญาต ป.4 ต้องต่ออายุทุก 3 ปี ผมไม่ได้ห่วงเพราะงานจะมากขึ้น แต่ห่วงเพราะเราจะควบคุมปืนได้น้อยลง

     เจตนารมณ์ของกฎหมายที่ต้องการคัดกรองคนครอบครองปืนทุก 3 ปี เป็นเจตนาที่ดี ผมเห็นด้วยอย่างยิ่งว่าต้องมีการตรวจสุขภาพจิต ตรวจประวัติอาชญากรรม และตรวจการจัดเก็บที่สม่ำเสมอ เพราะคนวันนี้กับคนอีก 3 ปีข้างหน้า อาจไม่เหมือนเดิม

แต่สิ่งที่กฎหมายฉบับใหม่ยังไม่ได้ตอบผมในฐานะผู้บังคับใช้ คือคำถามหลังจากนั้น

สมมติว่าอำเภอผมมีปืนจดทะเบียนอยู่ 4,000 กระบอก ถึงรอบต้องต่ออายุ มีประชาชน 400 คน ไม่ผ่านเกณฑ์ ไม่ว่าจะด้วยปัญหาสุขภาพ หรือประวัติใหม่ที่เพิ่งเกิดขึ้น

กฎหมายจะให้ผมทำอย่างไรกับปืน 400 กระบอกนั้น?

     ตามกฎหมายปัจจุบัน เรายังไม่มีระเบียบรองรับที่ชัดเจนว่าจะให้เขาโอน ขาย หรือฝากไว้ที่ใดได้บ้าง จะให้ระยะเวลาเท่าไร และที่สำคัญที่สุด หากต้องมีการเวนคืน รัฐจะจ่ายค่าชดเชยที่เป็นธรรมอย่างไร

    ถ้าไม่มีคำตอบเหล่านี้ให้ชัด ผมในฐานะเจ้าหน้าที่หน้างาน จะตกอยู่ในสถานการณ์ที่ลำบากที่สุด

ความลำบากที่ 1

    ผลักคนสุจริตให้กลายเป็นผู้กระทำผิด

     ชาวบ้านส่วนใหญ่ที่มาหาผมเป็นเกษตรกร ข้าราชการเกษียณ พ่อค้า ที่เขามีปืนไว้เฝ้าบ้าน เฝ้าสวน มาตั้งแต่รุ่นพ่อ ปืนของเขาอยู่ในทะเบียน เรารู้บ้านเลขที่ รู้เบอร์โทร ตามได้

     แต่ถ้าวันหนึ่งเขาต่ออายุไม่ได้ แล้วกฎหมายบอกเพียงว่า "ให้ยึด" หรือ "ให้ส่งคืนทางราชการ" โดยไม่มีค่าตอบแทน หรือมีแต่ราคาต่ำมาก เขาจะรู้สึกว่าไม่เป็นธรรม

     ผมกลัวว่าเขาจะไม่เอาปืนมาคืนอำเภอ แต่จะเลือกเก็บไว้เงียบๆ จากที่เคยเป็นปืนถูกกฎหมายที่ตรวจสอบได้ ก็จะกลายเป็นปืนที่ไม่มีในระบบของผมอีกต่อไป

     จากเดิมที่ผมรู้ว่าอำเภอนี้มีปืน 4,000 กระบอก วันหนึ่งตัวเลขในระบบอาจเหลือ 3,600 กระบอก แต่อีก 400 กระบอกไม่ได้หายไปไหน มันยังอยู่ในพื้นที่ แต่อยู่ใต้ดิน ซึ่งอันตรายกว่าเดิมหลายเท่า

     และเมื่อปืนลงใต้ดินไปแล้ว การลบเลขประจำปืน การแจ้งหายเป็นเท็จ การลักลอบซื้อขาย ซึ่งเป็นการกระทำที่ผิดกฎหมายทั้งสิ้น ก็จะตามมา สิ่งเหล่านี้เป็นสิ่งที่ผมและชุดสืบสวนต้องไปตามแก้ในภายหลัง ซึ่งยากกว่าการควบคุมตั้งแต่ต้นมาก

ความลำบากที่ 2

     ดุลพินิจที่กว้าง จะกลายเป็นความขัดแย้ง

     การต่ออายุทุก 3 ปี หมายความว่านายทะเบียนต้องใช้ดุลพินิจถี่ขึ้น หากหลักเกณฑ์การต่ออายุเขียนไว้กว้างๆ เช่น ให้พิจารณา "ความเหมาะสม" หรือ "พฤติกรรม" โดยไม่มีแบบประเมินกลางที่ชัดเจนจากกรมการปกครอง

     นายอำเภอแต่ละท่าน แต่ละอำเภอ อาจตีความไม่เหมือนกัน วันนี้อำเภอนี้ต่อได้ อีกสามปีข้างหน้าย้ายไปอยู่อีกอำเภอกลับต่อไม่ได้ ประชาชนจะเกิดความสับสนและรู้สึกว่าไม่ได้รับความเป็นธรรม และคนที่ต้องรับแรงปะทะและคำร้องเรียนคนแรกก็คือปลัดอำเภออย่างผม

สิ่งที่ผมอยากให้ผู้ร่างกฎหมายได้ทบทวน

ในฐานะผู้บังคับใช้กฎหมาย ผมไม่ได้ขอให้กฎหมายอ่อนลง แต่ขอให้กฎหมายเข้มอย่างมีระบบรองรับ ดังนี้

     1. ขอหลักเกณฑ์กลางที่ชัดเจน ขอแบบประเมินสุขภาพจิต แบบประเมินการจัดเก็บปืนที่เป็นมาตรฐานเดียวกันทั้งประเทศ เพื่อให้เจ้าหน้าที่ปฏิบัติได้เหมือนกัน  

     2. ขอช่วงเปลี่ยนผ่านและทางออกที่เป็นธรรม หากผู้ครอบครองเดิมไม่ผ่านเกณฑ์ต่ออายุ ขอให้มีระยะเวลา 180 วัน ถึง 1 ปี ให้เขาสามารถโอน ขาย ฝากขายผ่านผู้รับอนุญาตค้าอาวุธปืนได้โดยถูกต้อง  

     3. ขอโครงการรับซื้อคืนที่มีค่าชดเชย หากรัฐประสงค์จะลดจำนวนปืนจริง ขอให้มีงบประมาณรับซื้อคืนตามราคาประเมินที่เป็นธรรม ไม่ใช่การริบโดยไม่มีค่าตอบแทน  

     4. ขอพัฒนาฐานข้อมูลเชื่อมโยง แทนที่จะเพิ่มภาระการต่ออายุที่เป็นเอกสาร ขอให้พัฒนาระบบทะเบียนปืนให้เชื่อมโยงกับฐานข้อมูลประวัติอาชญากรรมและฐานข้อมูลสาธารณสุขได้แบบเรียลไทม์ เราจะได้คัดกรองบุคคลอันตรายได้ทันที ไม่ต้องรอรอบต่ออายุ 3 ปี

ผมภูมิใจในหน้าที่ผู้ช่วยนายทะเบียน หน้าที่ของพวกเราคือทำให้อาวุธปืนทุกกระบอกอยู่ในระบบ อยู่บนดิน อยู่ในตู้เหล็กที่ปลอดภัย และตรวจสอบเจ้าของได้เสมอ

กฎหมายที่ดีต้องช่วยให้ผมทำหน้าที่นี้ได้ดีขึ้น อย่าทำให้กฎหมายที่ตั้งใจดี กลายเป็นกฎหมายที่ผลักปืนถูกกฎหมายที่ผมดูแลอยู่ ให้ต้องหลบลงไปอยู่ใต้ดินเลยครับ