ภิกษุเป็นผู้มีศีลงาม ธรรมงาม ปัญญางามอย่างไร : กัลยาณสูตร

กระทู้สนทนา

ปฏิบัติธรรม พระไตรปิฎก เรื่องเล่าจากผู้สูงอายุ

ดิฉันชอบอ่านแผนภาพที่เผยแพร่ความรู้จากพระไตรปิฎก เพราะเป็นจุดเริ่มต้นที่จะนำไปสู่การค้นคว้าเพิ่มเติม ตัวอย่างเช่น แผนภาพของมูลนิธิอุทยานธรรม https://uttayarndham.org/dhama-daily ซึ่งเป็นป้ายบอกทางให้ค้นคว้าเกี่ยวกับกัลยาณสูตร ดังนี้

“ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้มีศีลงาม มีธรรมงาม มีปัญญางาม เรากล่าวว่า เป็นพระอรหันตขีณาสพ อยู่จบพรหมจรรย์ เป็นบุรุษผู้สูงสุดในธรรมวินัยนี้ ฯ
ดูกรภิกษุทั้งหลาย

ภิกษุเป็นผู้มีศีลงามอย่างไร
ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้มีศีล สำรวมแล้วด้วยความสำรวมในปาติโมกข์ ถึงพร้อมด้วยอาจาระและโคจร มีปรกติเห็นภัยในโทษมีประมาณน้อย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีศีลงามอย่างนี้แล ภิกษุเป็นผู้มีศีลงามด้วยประการ ดังนี้ ฯ

ภิกษุเป็นผู้มีธรรมงามอย่างไร
ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ประกอบด้วยความเพียรในการเจริญโพธิปักขิยธรรม ๓๗ ประการเนืองๆ ดูกรภิกษุทั้งหลายภิกษุเป็นผู้มีธรรมงามอย่างนี้แล ภิกษุเป็นผู้มีศีลงาม มีธรรมงาม ด้วยประการดังนี้ ฯ

ภิกษุเป็นผู้มีปัญญางามอย่างไร
ภิกษุในธรรมวินัยนี้กระทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุติ ปัญญาวิมุติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง ในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีปัญญางามอย่างนี้แล ภิกษุเป็นผู้มีศีลงาม มีธรรมงาม มีปัญญางาม ด้วยประการดังนี้ เรากล่าวว่า เป็นพระอรหันตขีณาสพ อยู่จบพรหมจรรย์ เป็นบุรุษสูงสุดในธรรมวินัยนี้ ฯ

ภิกษุใดไม่มีการทำชั่วด้วยกาย วาจา ใจ พระอริยเจ้าทั้งหลาย มีพระพุทธเจ้าเป็นต้น กล่าวภิกษุผู้มีหิรินั้นแลว่า ผู้มีศีลงาม ภิกษุใดเจริญดีแล้ว ซึ่งธรรมทั้งหลายอันให้ถึงอริยมรรคญาณเป็นเครื่องตรัสรู้ดีที่ตนได้บรรลุแล้ว พระอริยเจ้าทั้งหลายมีพระพุทธเจ้าเป็นต้น กล่าวภิกษุผู้ไม่มีกิเลสเครื่องฟูขึ้นนั้นแลว่า ผู้มีธรรมอันงาม ภิกษุใดรู้ชัดซึ่งความสิ้นไปแห่งทุกข์ของตนในอัตภาพนี้แล พระอริยเจ้าทั้งหลายมีพระพุทธเจ้าเป็นต้น กล่าวภิกษุผู้ไม่มีอาสวะ สมบูรณ์ด้วยธรรมเหล่านั้น ผู้ไม่มีทุกข์ ตัดความสงสัยได้แล้ว ไม่อาศัย ละกิเลสทั้งหมดในโลกทั้งปวงว่า ผู้มีปัญญางาม ฯ"

ที่มา ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ ติกนิบาตร ปัญจมวรรค กัลยาณสูตร
https://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=25&A=6423

ดิฉันสืบค้นลงรายละเอียดใน “ธรรมงาม : โพธิปักขิยธรรม” เพื่อให้มีความคุ้นชินกับหัวข้อธรรมสำคัญ ซึ่งควรนำไปพิจารณา ศึกษา ทำความเข้าใจ ให้ถ่องแท้เพิ่มขึ้น ดังนี้

“โพธิปักขิยธรรม
ธรรมอันเป็นฝักฝ่ายแห่งความตรัสรู้ ธรรมที่เกื้อหนุนแก่อริยมรรค มี 37 ประการคือ สติปัฏฐาน 4 สัมมัปปธาน 4 อิทธิบาท 4 อินทรีย์ 5 พละ 5 โพชฌงค์ 7 มรรคมีองค์ 8 ในจำนวน 37 นี้ ถ้านับตัวสภาวธรรมแท้ๆ ตัดจำนวนที่ซ้ำออกไป มี 14 คือ สติ วิริยะ ฉันทะ จิตตะ ปัญญา สัทธา สมาธิ ปีติ ปัสสัทธิ อุเบกขา สัมมาสังกัปปะ สัมมาวาจา สัมมากัมมันตะ สัมมาอาชีวะ (วิสุทฺธิ.ฏี. 3/600)”

สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป อ ปยุตฺโต)
https://book.watnyanaves.net/dictionary/display/3209

[Spoil] คลิกเพื่อดูข้อความที่ซ่อนไว้