ลึกๆแล้วคนที่ชอบตำหนิเหยื่อ ก็แค่กลัวตัวเองหรือคนในครอบครัวจะเป็นเหยื่อ

เคยไหมครับอ่านข่าวเรื่องมิจฉาชีพหลอกเงิน แล้วก็มีคอมเม้นท์ประมาณว่า สมน้ำหน้า ดีแล้วโง่เอง อ่านข่าวบ้างหรือเปล่าเนี่ย จริงๆเรื่องนี้ในทางจิตวิทยามีคำอธิบายพฤฒติกรรมแบบนั้นอยู่เหมือนกันครับ ซึ่งบางทีอาจจะทำให้เราเข้าใจเขาเหล่านั้นมากขึ้น หรือถ้าเป็นตัวเราเองที่ชอบตำหนิเหยื่อ เมื่อเข้าใจสาเหตุแล้วก็อาจจะแก้ไขเปลี่ยนแปลงพฤฒติกรรมได้ครับ

     ลึกๆ แล้วรากฐานของการชอบตำหนิเหยื่อ (Victim Blaming) ก็คือ "ความกลัว" (Fear) และความรู้สึกว่าตัวเอง "เปราะบาง" (Vulnerability) ครับ
ตามหลักจิตวิทยา มันมีกลไกที่เรียกว่า Defensive Attribution หรือการหาเหตุผลมาป้องกันตัวเอง ซึ่งทำงานแบบนี้ครับ:
ความจริงมันน่ากลัวเกินไป: การยอมรับว่าอาชญากรรมหรือเรื่องเลวร้ายสามารถเกิดขึ้นได้กับ ทุกคน ทุกที่ ทุกเวลา (ต่อให้ระวังตัวดีแค่ไหนก็ตาม) เป็นเรื่องที่น่าหวาดหวั่นและทำให้รู้สึกไร้ทางสู้
สมองจึงพยายามหา "ข้อบกพร่อง": พอเห็นข่าวคนตกเป็นเหยื่อ คนที่กลัวจะรีบมองหาว่าเหยื่อทำอะไรพลาดไปบ้าง เช่น โง่ ไว้ใจคนง่ายเกินไป ไม่สนใจข่าวสาสน์
เพื่อสร้างภาพลวงตาว่า "เราควบคุมได้" (Sense of Control): พอสรุปได้ว่าเหยื่อทำพลาด สมองก็จะหลอกตัวเองให้สบายใจขึ้นว่า "เห็นไหม เพราะเขาทำตัวแบบนั้นไงถึงโดน ส่วนฉันไม่ทำตัวแบบนั้นหรอก ฉันก็เลยจะปลอดภัย"
ดังนั้น การที่คนๆ นึงพิมพ์ด่าเหยื่อรุนแรง หลายครั้งเขาไม่ได้เกลียดชังเหยื่อเป็นการส่วนตัวเลยครับ แต่เขากำลัง "ปลอบใจตัวเอง" และพยายามกดความกลัวของตัวเองเอาไว้ เพียงแต่วิธีที่เขาใช้จัดการกับความกลัวนั้น มันดันไปสร้างบาดแผลให้คนอื่นอย่างมหาศาล

    การมองเห็นความกลัวที่ซ่อนอยู่ใต้คำด่าเหล่านี้ ช่วยให้เราเข้าใจกลไกสังคมได้ลึกซึ้งขึ้นเยอะเลยครับ