ครม.ขยับ 3 ด้านใหญ่ ขยายประกันสังคม รื้อตลาดทุน เพิ่มอำนาจศาลแรงงาน

KEY POINTS

มติคณะรัฐมนตรีวันที่ 25 สิงหาคม 2569 มีอย่างน้อย 3 เรื่องที่อาจดูแยกจากกัน ทั้งประกันสังคม ตลาดทุน และศาลแรงงาน แต่ทั้งหมดกำลังขยับไปในทิศทางเดียวกัน นั่นคือการปรับ “กติกาเก่า” ให้ทันกับโลกการทำงานและเศรษฐกิจที่เปลี่ยนเร็วขึ้น

 

คนทำงานบางกลุ่มจะมีโอกาสเข้าสู่ระบบประกันสังคมมากขึ้น ธุรกิจตลาดทุนและสินทรัพย์ดิจิทัลจะใช้กระบวนการอิเล็กทรอนิกส์ได้คล่องตัวขึ้น ขณะที่ศาลแรงงานเตรียมมีอำนาจพิจารณาคดีอาญาที่เกี่ยวเนื่องกับแรงงาน เพื่อลดปัญหาผู้เสียหายต้องเดินคดีหลายศาล

 

 

 

เรื่องที่ใกล้ตัวคนทำงานมากที่สุด คือการอนุมัติหลักการร่างพระราชกฤษฎีกาที่เกี่ยวข้องกับการกำหนดกลุ่มลูกจ้างซึ่งอยู่ภายใต้กฎหมายประกันสังคม

 

เป้าหมายสำคัญคือการลดช่องว่างของแรงงานบางกลุ่มที่มีสถานะการจ้างงานชัดเจน แต่ยังไม่ได้รับความคุ้มครองในระบบอย่างเต็มที่

 

กลุ่มที่จะได้รับความคุ้มครองเพิ่มขึ้นประกอบด้วย ลูกจ้างในกิจการเกษตร ป่าไม้ และเลี้ยงสัตว์ ลูกจ้างทำงานบ้าน และลูกจ้างในการค้าแผงลอย

 

เหตุผลสำคัญที่กลุ่มเหล่านี้ถูกดึงเข้าสู่ระบบ คือสามารถตรวจสอบนายจ้างและสถานที่ทำงานได้ค่อนข้างชัดเจน ทำให้การกำกับ การขึ้นทะเบียน และการส่งเงินสมทบสามารถดำเนินการได้

 

โดยเฉพาะ “ลูกจ้างทำงานบ้าน” ซึ่งที่ผ่านมาเป็นกลุ่มแรงงานที่มีความสัมพันธ์การจ้างงานจริง แต่สิทธิด้านสวัสดิการยังมีช่องว่าง การขยายความคุ้มครองจึงหมายถึงการดึงแรงงานที่อยู่หลังประตูบ้านเข้าสู่ระบบหลักประกันทางสังคมมากขึ้น

 

ส่วนลูกจ้างค้าแผงลอยได้รับความคุ้มครอง เพราะนายจ้างมีสถานที่ประกอบกิจการเป็นหลักแหล่ง สามารถตรวจสอบได้

แต่ การค้าเร่ ซึ่งไม่มีสถานที่ประจำยังคงได้รับการยกเว้น เนื่องจากมีข้อจำกัดในการตรวจสอบลักษณะและความต่อเนื่องของการทำงาน

 

ขณะที่ กิจการประมง ยังคงได้รับการยกเว้นเช่นเดิม เนื่องจากกฎหมายแรงงานประมง เปิดทางให้นายจ้างและลูกจ้างตกลงเลือกรูปแบบสิทธิประโยชน์ที่เหมาะสมได้ การบังคับเข้าสู่ระบบประกันสังคมทั้งหมดอาจเกิดความซ้ำซ้อนกับระบบที่ใช้อยู่

 

 

 

 

ประมาณการระบุว่า การขยายความคุ้มครองอาจทำให้มีผู้ประกันตนเพิ่มประมาณ 550,000 คนในปี 2569 และเพิ่มขึ้นเป็นประมาณ 1.05 ล้านคนในปี 2573

 

รายรับของกองทุนในช่วงดังกล่าวถูกประเมินไว้ประมาณ 5,200-23,081 ล้านบาท ขณะที่รายจ่ายจะอยู่ที่ประมาณ 4,250-23,275 ล้านบาท

 

ตัวเลขนี้สะท้อนโจทย์สำคัญของการขยายรัฐสวัสดิการ เพราะการเพิ่มสิทธิหมายถึงการเพิ่มทั้งรายรับจากเงินสมทบและภาระจ่ายสิทธิประโยชน์

 

อย่างไรก็ตาม ในกรอบประมาณการ 5 ปีแรก ระบบยังถูกประเมินว่าสามารถรักษาสมดุลทางการเงินได้

 

สำหรับคนวัยทำงาน นี่จึงไม่ใช่เพียงเรื่อง “เพิ่มจำนวนผู้ประกันตน” แต่เป็นการทดสอบว่ารัฐจะขยายตาข่ายความคุ้มครองได้กว้างขึ้นโดยไม่สร้างภาระต่อกองทุนในระยะยาวได้หรือไม่

 

 

มติชุดที่2 ขยับจากเรื่องปากท้องเข้าสู่โครงสร้างเศรษฐกิจ โดยเตรียมปรับปรุงกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับตลาดทุนและสินทรัพย์ดิจิทัล 4 ฉบับ

 

 

แกนกลางคือการทำให้กฎหมายรองรับโลกการเงินที่ย้ายจากกระดาษไปอยู่บนหน้าจอมากขึ้น

หนึ่งในการเปลี่ยนแปลงสำคัญ คือการรับรองกระบวนการโฆษณาชี้ชวนและเอกสารอิเล็กทรอนิกส์ เพื่อให้การดำเนินธุรกิจสามารถเข้าสู่ระบบดิจิทัลได้มากขึ้น ลดขั้นตอนและต้นทุนที่เกิดจากเอกสารแบบเดิม

 

ขณะเดียวกัน การผ่อนคลายขั้นตอนจะเดินคู่กับการกำกับที่เข้มขึ้น

 

ผู้ถือหุ้นรายใหญ่ที่ถือหุ้นเกิน 10% จะต้องผ่านความเห็นชอบจากสำนักงานคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ หรือ ก.ล.ต. เพื่อควบคุมโครงสร้างผู้มีอำนาจในกิจการและลดความเสี่ยงจากการครอบงำที่ไม่เหมาะสม

 

ผู้ให้บริการระบบที่มีความสำคัญต่อตลาดจะต้องมีความพร้อมทั้งด้านเงินทุนและการบริหารความเสี่ยง เพื่อป้องกันปัญหาของผู้ประกอบการรายหนึ่งลุกลามไปกระทบระบบในวงกว้าง

 

 

 

 

แนวทางใหม่เปิดให้พนักงานเจ้าหน้าที่ ก.ล.ต.สามารถสอบสวนร่วมกับพนักงานสอบสวนหรือกรมสอบสวนคดีพิเศษ หรือ DSI ได้ในคดีที่มีผลกระทบร้ายแรงต่อความเชื่อมั่นในตลาดทุนหรือเศรษฐกิจของประเทศ

 

ความหมายของการเปลี่ยนแปลงนี้คือ คดีการเงินที่มีโครงสร้างซับซ้อนอาจไม่ต้องแยกให้แต่ละหน่วยงานทำงานอยู่ในกรอบของตัวเอง แต่สามารถนำความเชี่ยวชาญด้านตลาดทุนมาผสานกับอำนาจสอบสวนทางอาญาได้ตั้งแต่ต้น

 

โจทย์ใหญ่จึงอยู่ที่การสร้างสมดุลระหว่าง “เปิดพื้นที่ให้นวัตกรรม” กับ “เพิ่มเขี้ยวเล็บในการกำกับ” หากทำได้ ตลาดทุนดิจิทัลก็อาจเดินหน้าได้โดยไม่ต้องแลกกับความเสี่ยงต่อความเชื่อมั่นของนักลงทุน

 

 

รัฐบาลเห็นชอบแนวทางเพิ่มอำนาจศาลแรงงานให้สามารถพิจารณาคดีอาญาที่เกี่ยวข้องกับกฎหมายแรงงานได้โดยตรง

 

ปัจจุบันข้อพิพาทบางกรณีอาจเชื่อมโยงทั้งคดีแรงงานและคดีอาญา ทำให้ผู้เสียหายต้องเข้าสู่กระบวนการหลายส่วน แนวทางใหม่จึงพยายามทำให้ศาลแรงงานทำหน้าที่ใกล้เคียง “จุดบริการเดียว” มากขึ้น

 

อำนาจดังกล่าวจะครอบคลุมกฎหมายแรงงาน 11 ฉบับ ตั้งแต่กฎหมายคุ้มครองแรงงาน ประกันสังคม เงินทดแทน ความปลอดภัยในการทำงาน การจัดหางาน การทำงานของคนต่างด้าว แรงงานประมง แรงงานทางทะเล ไปจนถึงแรงงานสัมพันธ์

 

หากเป็นการกระทำเดียวที่ผิดกฎหมายหลายบท หรือหลายการกระทำที่เกี่ยวพันกัน และมีความผิดตามกฎหมายแรงงานอยู่ด้วย ศาลแรงงานจะสามารถพิจารณาคดีได้ในคราวเดียว

 

แต่มีข้อยกเว้นสำคัญ คือ คดีที่มีข้อหาค้ามนุษย์จะไม่อยู่ในอำนาจศาลแรงงาน เพราะยังต้องเข้าสู่กระบวนการพิจารณาคดีค้ามนุษย์โดยเฉพาะ

 

รัฐบาลเตรียมงบประมาณรองรับภารกิจนี้ 222,106,793 บาทในช่วง 3 ปีแรก พร้อมเพิ่มบุคลากร 30 อัตรา แบ่งเป็นตุลาการ 10 อัตรา และข้าราชการศาล 20 อัตรา

 

 

เมื่อถอดรายละเอียดออก จะเห็นว่ามติ ครม.25 สิงหาคม 2569 กำลังขยับโครงสร้าง 3 ชั้นพร้อมกัน

 

ชั้นแรกคือ ความมั่นคงของคนทำงาน ผ่านการขยายประกันสังคม ชั้นที่สองคือ ความทันสมัยและความน่าเชื่อถือของระบบเศรษฐกิจ ผ่านการรื้อกฎหมายตลาดทุน และชั้นสุดท้ายคือ ความเร็วของกระบวนการยุติธรรม ผ่านการเพิ่มอำนาจศาลแรงงาน

 

 

โดยเฉพาะการออกกฎหมายลำดับรอง ซึ่งในส่วนตลาดทุนมีถึง 183 ฉบับ รวมถึงกฎหมายลำดับรองด้านการคุ้มครองผู้ถูกกระทำด้วยความรุนแรงในครอบครัวอีก 25 ฉบับ ตามแผนที่กำหนด

สุดท้าย ความสำเร็จของการปฏิรูปครั้งนี้จึงไม่ควรวัดจากจำนวนกฎหมายที่ผ่านโต๊ะ ครม. แต่วัดจากวันที่แม่บ้านเข้าสู่ระบบประกันสังคมได้จริง นักลงทุนมั่นใจว่าตลาดถูกกำกับทันเกม และคนทำงานไม่ต้องเดินขึ้นศาลหลายแห่งเพื่อให้ได้ความเป็นธรรม