“ตีก้วย”（甜粿)

รู้ที่มาของ "ขนมเทียนชือขัก" กันแล้ว มาทำความรู้จักและที่มาของ "ตีก้วย" หรือที่คนไทยเรียก "ขนมเข่ง" กันบ้างค่ะ

“ในสมัยก่อน ชาวจีนใช้ขนมเข่งนี้ไหว้เจ้าในช่วงวันส่งเสด็จเจ้าขึ้นสวรรค์ (วันที่ ๒๔ เดือน ๑๒ ตามปฏิทินจันทรคติจีน) เพราะเชื่อว่าในวันนั้นเจ้าเตาไฟ

จะต้องกลับขึ้นไปบนสวรรค์เพื่อกราบทูลถวายรายงานความประพฤติของมนุษย์ต่อองค์เง็กเซียนฮ่องเต้”

“ตีก้วย”（甜粿） คือชื่อเรียกขนมเข่งของคนจีนแต้จิ๋ว บ้างก็เรียก “เตี่ยมก้วย” เหตุที่คนไทยเรียกตีก้วยว่าขนมเข่งก็เพราะว่าเวลานึ่งขนมต้องมี

เข่งไม้ไผ่รองรับกระทงใบตองที่ใส่น้ำแป้งข้าวเหนียวที่ผสมแล้ว พอนึ่งสุกจึงค่อยยกออกมาแกะเอาเข่งออก

ตีก้วยของคนแต้จิ๋วอันที่จริงก็เป็นแค่เหนียนเกา（年糕）ประเภทหนึ่งของจีนเท่านั้น เพราะคนจีน แต่ละท้องถิ่นก็ล้วนมีเหนียนเกาเป็นของตนเองทั้งสิ้น

โดยจะแตกต่างกันไปตามวัฒนธรรมการกินและประเพณีปฏิบัติของแต่ละท้องถิ่น ดังนั้นเหนียนเกาซึ่งเป็นขนมที่ใช้ฉลองเทศกาลตรุษจีนจึงมีหลากหลายชนิด แม้กระทั่งวัตถุดิบในการทำขนมก็แตกต่างกันด้วย จีนทางใต้ใช้ข้าวเหนียวทำ ขนมที่ได้มีเพียงลักษณะภายนอกที่แตกต่างกันแต่รสชาติคล้ายคลึงกันมาก จีนทางเหนือใช้ข้าวฟ่างเหนียวซึ่งมีสีเหลืองและรสหวานอยู่ในตัว ชื่อเหนียนเกาก็มาจากขนมที่ทำด้วยข้าวชนิดนี้ก่อน

เนื่องจากขนมที่ทำจากข้าวฟ่างเหนียวจะมีลักษณะเหนียว จึงเรียกว่า “เหนียนเกา” （粘糕） แปลว่าขนมเหนียว คำว่าเหนียน（粘） ที่แปลว่าเหนียวไปพ้องเสียงกับคำว่าเหนียน（年） ที่แปลว่าปี ขนมหวานชนิดนี้จึงนิยมใช้เป็นขนมประจำเทศกาลปีใหม่ของจีน ต่อมาจากเหนียนเกาที่แปลว่าขนมเหนียว

ก็ได้เปลี่ยนชื่อมาเป็นเหนียนเกา（年糕） ที่แปลว่าขนมฉลองปี

ส่วนที่นิยมใช้ขนมเข่งเซ่นไหว้เทพเจ้าและบรรพบุรุษในเทศกาลตรุษจีนนั้นมีสาเหตุหลายประการ
ประการแรก เพราะชื่อที่มีความหมายอันเป็นมงคล “เหนียนเกา”（年糕)ที่เป็นชื่อเรียกขนมเข่งนี้ ไปพ้องเสียงกับคำว่า “เหนียนเกา” （年高）

ชาวจีนมีคำพูดที่ว่า “เหนียนเหนียนเกา” （年年高）เป็นคำอวยพรให้เจริญรุ่งเรืองสูงส่งขึ้นในทุกๆปี ถึงแม้ว่าตัวอักษรจะไม่ใช่ตัวเดียวกันแต่เสียงพ้อง

กันได้อย่างพอดิบพอดี จึงเกิดความเป็นสิริมงคลตามความเชื่อ

ประการที่สอง เนื่องจากสมัยก่อนในยุคที่คนจีนหมดหนทางทำมาหากินในถิ่นฐานตัวเอง จนต้องอพยพหนีความยากลำบากมาตายเอาดาบหน้า บนเรือ

ก็มีเพียงขนมเข่งใช้กินแทนข้าวเนื่องจากเก็บไว้ได้นานและมีฟักแฟงไว้ใช้เป็นน้ำจืด สองสิ่งนี้เป็นเสบียงหล่อเลี้ยงชีวิตในวันที่ทุกข์ยาก ต่อมาถึงแม้จะ

ก่อร่างสร้างตัวได้แล้ว แต่ชาวจีนโพ้นทะเลเหล่านั้นก็ไม่ได้ลืมวันที่ตนเคยทุกข์ยาก วันที่สูญเสียเพื่อนร่วมเดินทางไปกลางทะเล จึงมีการใช้ขนมตีก้วย

ที่เป็นเสบียงในยามยากนั้นมาเซ่นไหว้เพื่อระลึกถึงความยากลำบากในอดีตและเพื่อเซ่นไหว้เป็นทานแก่วิญญาณไร้ญาติที่ตายกลางทะเลไปเป็นจำนวน

มาก ธรรมเนียมนี่แสดงให้เห็นว่าคนจีนโพ้นทะเลถึงแม้ว่าจะก่อร่างสร้างตัวได้แล้วแต่ก็ไม่เคยลืมวันที่ลำบากยากเข็ญและไม่ลืมเพื่อนร่วมชะตากรรมที่

โชคร้ายมาไม่ถึงฝั่ง ในวันตรุษจีนจึงมีพิธีเซ่นไหว้ “หอเฮียตี๋” （好兄弟）วิญญาณไร้ญาติที่เสียชีวิตไประหว่างทางอพยพ เพื่อที่ว่าวิญญาณจะได้ไม่อดอยากในวันตรุษจีนและวันสารทจีน โดยมีขนมเข่งเป็นของไหว้หลักในพิธีเซ่นไหว้ห่อเฮียตี๋ในช่วงบ่ายของวันสิ้นปีและวันสารทจีน เหตุที่นำขนมเข่ง

มาไหว้ในวันสารทจีนด้วยเนื่องจากการไหว้วันสารทจีนตามประเพณีแล้วถือเป็นเทศกาลแห่งการเซ่นไหว้บรรพบุรุษและวิญญาณไร้ญาติ ซึ่งเดินทาง

จากปรโลกมายังโลกมนุษย์เพื่อรับผลบุญในช่วงเดือนเจ็ดตามปฏิทินจีน ดังได้เห็นการประกอบพิธี“ซิโกว” ทิ้งกระจาดทานอุทิศส่วนกุศลแด่วิญญาณ

ไร้ญาติตามมูลนิธิศาลเจ้าต่างๆ ซึ่งจัดกันตลอดทั้งเดือนเจ็ดของจีน การไหว้ขนมเข่งในเทศกาลกลางเดือนเจ็ด “ชิกเหว่ยปัวะ” （七月半）จึงมีความ

สัมพันธ์กับ “หอเฮียตี๋” วิญญาณไร้ญาติด้วยเหตุฉะนี้

ประการที่สาม ในสมัยก่อน ชาวจีนใช้ขนมเข่งนี้ไหว้เจ้าในช่วงวันส่งเสด็จเจ้าขึ้นสวรรค์ (วันที่ ๒๔ เดือน ๑๒ ตามปฏิทินจันทรคติจีน) เพราะเชื่อว่าใน

วันนั้นเจ้าเตาไฟจะต้องกลับขึ้นไปบนสวรรค์เพื่อกราบทูลถวายรายงานความประพฤติของมนุษย์ต่อองค์เง็กเซียนฮ่องเต้ ชาวบ้านจึงใช้ขนมเหนียนเกา

เป็นของเซ่นไหว้เพื่อที่จะให้เจ้าเตาไฟกินเข้าไปแล้วเหนียวปากพูดเรื่องไม่ดีออกมาไม่ได้ ภายหลังจึงกลายเป็นธรรมเนียมการใช้ขนมเข่งไหว้เจ้า

และบรรพบุรุษในช่วงเทศกาลตรุษจีน ซึ่งต่อมาใช้ไหว้แต่ในวันสิ้นปีและวันสารทจีนเท่านั้น วันส่งเสด็จเจ้าขึ้นสวรรค์ใช้ขนมชนิดอื่นแทน

วัตถุดิบสำคัญที่ใช้ทำขนมเข่งมีอยู่ ๔ อย่าง คือ แป้งข้าวเหนียว น้ำ น้ำมันและน้ำตาล วิธีการทำก็ไม่ยุ่งยาก โดยขั้นแรกคือการเตรียมแป้ง คนจีนแต้จิ๋ว

ใช้แป้งข้าวเหนียวในการทำขนมเข่ง เริ่มต้นโดยการเอาข้าวเหนียวมาโม่ให้เป็นน้ำแป้งข้าวเหนียว ใส่ถุงผ้าดิบ กดทับให้น้ำออกจากแป้ง ผสมน้ำตาลทราย เติมน้ำจนได้แป้งหนืด ๆ แล้วหยอดใส่กระทงใบตองที่ใส่ไว้ในเข่งสานใบเล็กอีกทีหนึ่ง แล้วนำไปนึ่ง ใช้เวลาประมาณ ๔๕ นาที หรือหนึ่งก้านธูป

เมื่อนึ่งเสร็จก็ใช้สีแดงแต้มเป็นจุดเล็ก ๆ เพิ่มความเป็นสิริมงคลเป็นอันเสร็จขั้นตอนการทำ เมื่อไหว้เสร็จถ้ารับประทานไม่หมดก็ให้นำไปตากแห้ง

เมื่อต้องการรับประทานเมื่อไหร่ให้นำมาหั่นแล้วชุบแป้งกับไข่แล้วนำไปทอดจนเหลืองกรอบ ได้เป็นอาหารจานอร่อยที่เด็กๆชอบทานอีกเมนูหนึ่ง

ขอบคุณบทความอนุรักษ์: เขียนและค้นคว้าโดย อจ.จักรกฤษณ์ เกษกาญจนานุช