JJNY : ภัณฑิลชวนดูภาคต่อคดีฮั้วสว.│อ.รัฐศาสตร์ มอ.ปัตตานีชี้มุมมองไฟใต้│ไชยยงค์สะท้อนป้องกันล้มเหลว│ญี่ปุ่นเจอแผ่นดินไหว

---

.
อ.รัฐศาสตร์ มอ.ปัตตานี ชี้มุมมองไฟใต้ เปิด 3 ชุดคำอธิบาย และ 3 สิ่งที่ควรเลิกคิด
https://www.matichon.co.th/politics/news_5859711
.
อ.รัฐศาสตร์ มอ.ปัตตานี ชี้มุมมองไฟใต้ เปิด 3 ชุดคำอธิบาย และ 3 สิ่งที่ควรเลิกคิด
.
วันที่ 24 สิงหาคม นายเอกรินทร์ ต่วนศริ อาจารย์ประจำคณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี โพสต์เฟซบุ๊ก ระบุถึงสถานการณ์ความไม่สงบในจังหวัดชายแดนภาคใต้ ว่า
.
ผู้ที่ติดตามและห่วงใยสถานการณ์จังหวัดชายแดนภาคใต้ย่อมมีคำอธิบาย ความเชื่อ ความเข้าใจต่อความรุนแรงแตกต่างกันไปตามประสบการณ์ ข้อมูล และฐานคิดของแต่ละคน แต่หากลองรวบยอดคำอธิบายที่ใช้กันมาตลอดกว่าสองทศวรรษ จะเห็นว่ามีกรอบสำคัญอยู่ไม่กี่ชุด และหลายกรอบก็ซ้อนทับกันอยู่
.
ปัญหาของชายแดนใต้จึงไม่ได้อยู่ที่ว่าเรา “ไม่มีความรู้” ตรงกันข้าม ตลอดกว่าสองทศวรรษที่ผ่านมา เรามีทั้งงานวิจัย งานวิชาการ และข้อเสนอเชิงนโยบายจำนวนมากจนแทบจะเรียกได้ว่า เรารู้จักปัญหานี้ในรายละเอียดแทบเกือบทุกมุม
.
คำถามที่สำคัญกว่าจึงไม่ใช่ว่าเรารู้อะไร แต่คือ ความรู้แบบใดมีอำนาจมากพอที่จะกำหนดนโยบาย ใครเป็นผู้กำหนดว่าอะไรคือคำอธิบายที่รัฐยอมรับ และความรู้แบบใดถูกกันออกจากวงการตัดสินใจ หรือถูกทำให้พูดได้ยากในพื้นที่สาธารณะ และมีความปลอดภัยต่อมีแสดงความเห็น
.
ผมคิดว่าหากจะทำความเข้าใจสถานการณ์อย่างเป็นระบบ อย่างน้อยมีสามชุดคำอธิบายสำคัญ และมีสามอย่างที่ควรเลิกคิดไปได้แล้ว
.
1. ความขัดแย้งทางการเมืองและ BRN
.
กรอบแรกมองว่า BRN เป็นตัวแสดงสำคัญของความรุนแรง มีทั้งโครงสร้าง เครือข่าย และเป้าหมายทางการเมืองของตนเอง การอธิบายสถานการณ์ทั้งหมดว่าเป็นเพียงอาชญากรรม ยาเสพติด หรือปัญหาความสงบเรียบร้อย จึงไม่เพียงพอ ความรู้ด้านความมั่นคงจำนวนมากพยายามอธิบายโครงสร้างของขบวนการ สมาชิก เครือข่ายปฏิบัติการ และแหล่งเงิน ข้อมูลเหล่านี้มีความสำคัญ เพราะรัฐจำเป็นต้องรู้จักคู่ขัดแย้งของตนเอง แต่ต้องแยกให้ชัดระหว่างข้อมูลข่าวกรอง ข้อกล่าวอ้างของรัฐ และข้อเท็จจริงที่พิสูจน์ได้
.
เช่น หากรัฐระบุว่า BRN มีเงินปีละ 2,000 ล้านบาท คำถามก็ต้องตามมาว่า เงินมาจากไหน ผ่านช่องทางใด ใครเป็นผู้รับ มีเส้นทางการเงินที่ตรวจสอบได้หรือไม่ และมีหลักฐานทางกฎหมายรองรับเพียงใด ยิ่งรัฐบอกว่ารู้จักโครงสร้างของขบวนการมากเท่าไร สังคมก็ยิ่งมีสิทธิถามว่า ความรู้นั้นถูกนำไปใช้ป้องกันเหตุ ดำเนินคดี หรือจำกัดศักยภาพของขบวนการได้จริงเพียงใด
.
เมื่อความขัดแย้งมีมิติทางการเมือง มาตรการความมั่นคงก็มีขอบเขตของมันเอง อาจใช้ควบคุมสถานการณ์หรือป้องกันเหตุได้ในบางช่วง แต่ไม่สามารถตอบคำถามเรื่องความยุติธรรม การใช้อำนาจ การกระจายอำนาจ หรือความสัมพันธ์ระหว่างรัฐกับประชาชนได้ทั้งหมด การพูดคุยทางการเมือง เจรจาเพื่อสันติภาพจึงยังมีความจำเป็น
.
อย่างไรก็ตาม ข้อจำกัดสำคัญของแนวทางนี้คือ การเมืองของการรับรู้ในสังคมไทย การเสนอเรื่องการพูดคุยยังถูกมองจากคนจำนวนไม่น้อยว่าเป็นการ “ไปคุยกับโจร” หรือเป็นการให้ความชอบธรรมกับผู้ใช้ความรุนแรง โดยเฉพาะเมื่อเกิดเหตุการณ์ใหม่ขึ้น กระแสเรียกร้องให้ใช้มาตรการเด็ดขาดมักมีน้ำหนักมากกว่าการพูดถึงทางออกทางการเมือง
.
ขณะเดียวกัน หน่วยงานความมั่นคงยังคงเป็น “เจ้าเรือน” ของปัญหานี้มานาน ทั้งในด้านข้อมูล งบประมาณ บุคลากร และอำนาจในการนิยามสถานการณ์ เมื่อปัญหาถูกวางไว้ในกรอบความมั่นคงเป็นหลัก การพูดถึงข้อเรียกร้องทางการเมืองหรือการเจรจากับคู่ขัดแย้งจึงมักติดข้อจำกัดทางสถาบันอยู่เสมอ
.
2. มองกลับมาที่โครงสร้างความมั่นคงของรัฐเอง
.
ฐานคิดที่สองคือ การไม่มองเฉพาะผู้ก่อเหตุ แต่ต้องตรวจสอบประสิทธิภาพของรัฐด้วย ตลอดกว่า 22 ปีที่ผ่านมา จังหวัดชายแดนภาคใต้อยู่ภายใต้กฎหมายพิเศษ หน่วยงานพิเศษ งบประมาณพิเศษ และโครงสร้างการบริหารด้านความมั่นคงที่ดำรงอยู่อย่างต่อเนื่อง
.
คำถามจึงไม่ควรมีเพียงว่า BRN ยังมีศักยภาพเพียงใด แต่ควรถามด้วยว่า หลังจากรัฐใช้ทรัพยากรจำนวนมากและมีอำนาจพิเศษมายาวนาน ระบบความมั่นคงมีประสิทธิภาพมากน้อยเพียงใด มาตรการใดได้ผล มาตรการใดไม่ได้ผล และเมื่อเกิดความผิดพลาด ใครเป็นผู้รับผิดชอบ ?
.
ปัญหาสำคัญคือ โครงสร้างทางการเมืองของไทยยังเปิดพื้นที่ให้การตรวจสอบหน่วยงานความมั่นคงจากภายนอกค่อนข้างจำกัดหรือแทบไม่มีเลยก็ว่าได้ กองทัพและหน่วยงานความมั่นคงยังได้รับความนิยม กระแสสูงและความไว้วางใจจากประชาชนจำนวนหนึ่ง อีกทั้งยังมีสถานะพิเศษในระบบการเมือง การตั้งคำถามต่อประสิทธิภาพของกองทัพจึงมักถูกมองว่าเป็นการลดทอนบทบาทหรือความน่าเชื่อถือของสถาบัน มากกว่าจะถูกมองว่าเป็นกลไกปกติของการพัฒนาองค์กร หน่วยงานของรัฐ
.
แนวคิดเรื่องกลไกตรวจสอบจากภายนอก เช่น ผู้ตรวจการกองทัพ หรือองค์กรอิสระที่สามารถตรวจสอบงบประมาณ การใช้อำนาจ และผลของนโยบาย จึงยังไม่เป็นที่ยอมรับอย่างกว้างขวาง ทั้งที่ในหลักการ กลไกเช่นนี้มีขึ้นเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ ความโปร่งใส และความรับผิดชอบของกองทัพต่อสาธารณะ
ตราบใดที่หน่วยงานเดียวกันมีบทบาททั้งในการกำหนดนโยบาย ปฏิบัตินโยบาย และประเมินผลของตนเอง การรู้ว่ามาตรการใดประสบความสำเร็จจริงก็ย่อมทำได้ยาก และการเพิ่มงบประมาณในแต่ละปีจะไม่สามารถใช้แทนคำตอบเรื่องประสิทธิภาพได้
.
3. ผลประโยชน์จากความขัดแย้ง
.
กรอบที่สามพูดยากที่สุด เพราะตรวจสอบยากและเสี่ยงต่อการกลายเป็นทฤษฎีสมคบคิด แต่ก็ไม่ควรปฏิเสธเสียทั้งหมด
.
ความขัดแย้งที่ดำรงอยู่นานกว่าสองทศวรรษย่อมสร้างหน่วยงาน ตำแหน่ง งบประมาณ โครงการ อำนาจ และเครือข่ายผลประโยชน์ขึ้นมารอบตัวมัน การพูดเช่นนี้ไม่ได้หมายความว่ามีบุคคลหรือองค์กรใดองค์กรหนึ่งนั่งกำกับเหตุการณ์ทั้งหมดอยู่เบื้องหลัง ข้อสรุปแบบนั้นต้องการหลักฐานมากกว่าความสงสัย แต่ในอีกด้านหนึ่ง การกล่าวว่าไม่มีใครได้รับประโยชน์จากการดำรงอยู่ของสถานการณ์พิเศษเลย ก็คงไม่สอดคล้องกับความเป็นจริงของระบบราชการและการเมือง
.
คำถามที่ควรถามจึงไม่ใช่เพียงว่า “ใครอยู่เบื้องหลัง” แต่ควรถามว่า ตลอดกว่าสองทศวรรษที่ผ่านมา ใครมีอำนาจเพิ่มขึ้น หน่วยงานใดมีงบประมาณเพิ่มขึ้น ใครมีอิทธิพลต่อการกำหนดนโยบาย และหากวันหนึ่งพื้นที่กลับเข้าสู่ภาวะปกติ ใครจะสูญเสียบทบาทหรือทรัพยากร ประโยชน์โพดผลที่เคยได้รับมาโดยตลอดกว่าสองทศวรรษ
.
เรื่องนี้พิสูจน์ยาก แต่ความยากในการพิสูจน์ไม่ควรทำให้เราเลิกตั้งคำถาม เพียงแต่ต้องตั้งคำถามด้วยความระมัดระวังและยึดหลักฐานให้มากที่สุด