ช่วงนี้เห็นหลายคนลังเล อยากย้ายไปใช้ EV ใจจะขาดเพราะเบื่อค่าน้ำมันแพง แต่ก็แอบกลัวว่าถ้าคนเปลี่ยนไปใช้กันเยอะๆ โดยเฉพาะถ้าทะลุไปถึง 50% ของรถทั้งประเทศ ไฟฟ้าไทยจะดับทั้งเมืองไหม? กริดจะพังหรือเปล่า?
วันนี้ลองมาส่องตัวเลขและศักยภาพระบบไฟฟ้าไทยแบบเจาะลึกกันครับ
1. กำลังการผลิตไฟฟ้าไทย เรามี "ไฟเกิน" พอจะแบกไหวไหม?
ถ้านับรวมทั้งประเทศ (ข้อมูลจาก EGAT) ปัจจุบันไทยมีกำลังการผลิตไฟฟ้าติดตั้ง (Installed Capacity) อยู่ที่ประมาณ 50,000 - 53,000 MW แต่ Peak Demand (ช่วงที่มีการใช้ไฟสูงสุดในรอบปี) อยู่ที่ราวๆ 35,000 - 36,000 MW เท่านั้น นั่นแปลว่าเรามี Reserve Margin (กำลังการผลิตสำรอง) อยู่เกือบ 30-40% หรือคิดเป็นไฟที่ว่างอยู่ราวๆ 15,000 - 17,000 MW
ลองมาคำนวณแบบคร่าวๆ
สมมติรถยนต์นั่งในไทยมีราวๆ 10 ล้านคัน ถ้ากลายเป็น EV 50% = 5,000,000 คัน
ถ้าเฉลี่ยชาร์จไฟบ้านช่วงกลางคืนพร้อมกัน 1 ล้านคัน (ใช้ Wallbox 7 kW) จะใช้ไฟเพิ่มขึ้นประมาณ 7,000 MW
เทียบกับไฟสำรองที่เรามี 15,000+ MW "ในภาพรวมระดับประเทศ ถือว่ารับไหวสบายๆ ครับ"
2. จุดตายที่แท้จริง ไม่ใช่ "ไฟไม่พอ" แต่คือ "หม้อแปลงแถวบ้านจะระเบิดไหม"
แม้มองภาพใหญ่ระดับประเทศจะรอด แต่ความเสี่ยงที่แท้จริงตกไปอยู่ที่ "ระบบสายส่งระดับคอขวด" (Distribution Grid) ของ กฟน. และ กฟภ.
พฤติกรรมคนใช้ไฟ คนส่วนใหญ่กลับบ้าน 18.00 - 20.00 น. แล้วเสียบชาร์จพร้อมกัน ซึ่งเป็นช่วง Peak ของการใช้ไฟในบ้านอยู่แล้ว (เปิดแอร์ + หุงข้าว + ดูทีวี)
ความเสี่ยง ถ้าในหมู่บ้านหนึ่งมี 50 หลัง แล้วพร้อมใจกันชาร์จ EV สัก 20 หลัง หม้อแปลงประจำซอยอาจจะทนกระแสไฟไม่ไหวจนตัด หรือแรงดันตกได้
3. ทางออกที่ทำให้เราใช้ EV ได้อย่างสบายใจ (และระบบไม่พัง)
การไฟฟ้าไทยไม่ได้นั่งเฉยๆ ครับ เขารู้ปัญหานี้ดีและเตรียมระบบรองรับไว้แล้ว
Smart Grid & TOU Tariff (มิเตอร์ TOU) ปัจจุบันการไฟฟ้าสนับสนุนให้ใช้ TOU (คิดค่าไฟตามช่วงเวลา) การชาร์จหลัง 22.00 น. ค่าไฟจะถูกลงเกินครึ่ง! คนส่วนใหญ่เลยตั้งเวลาชาร์จข้ามคืน ซึ่งเป็นการช่วยกระจาย Load ไฟไม่ให้ไปจุกรวมกันช่วงหัวค่ำ
V2G (Vehicle-to-Grid) ในอนาคต แบตเตอรี่รถ EV ที่จอดอยู่บ้าน สามารถจ่ายไฟกลับเข้าบ้านหรือระบบส่งในช่วงที่ไฟขาดแคลนได้ เปลี่ยนรถให้กลายเป็น Power Bank ขนาดยักษ์ของเมือง
การอัปเกรดหม้อแปลง กฟน./กฟภ. มีแผนเพิ่มขนาดหม้อแปลงและสายส่งรองรับการโตของ EV อย่างต่อเนื่องอยู่แล้ว
สรุป
ถ้าถามว่า EV 50% ระบบไฟไทยรับไหวไหม? คำตอบคือ "ไหวแน่นอน" ครับ แต่อาจจะต้องอาศัยการปรับพฤติกรรมการชาร์จเล็กน้อย เช่น ชาร์จช่วง Off-Peak ผ่านระบบตั้งเวลา
นอกจากจะช่วยประหยัดเงินในกระเป๋าเราแบบเห็นๆ (กิโลเมตรละไม่ถึงบาท) ยังช่วยลดมลพิษในเมืองได้มหาศาล และระบบไฟฟ้าบ้านเราก็แข็งแรงพอที่จะรองรับการเปลี่ยนผ่านนี้ได้แบบไม่ต้องกังวลครับ
ถ้าคนไทยแห่ไปใช้ EV ถึง 50%... สรุปแล้วระบบไฟบ้านเราจะ 'รอด' หรือ 'ร่วง'?
วันนี้ลองมาส่องตัวเลขและศักยภาพระบบไฟฟ้าไทยแบบเจาะลึกกันครับ
1. กำลังการผลิตไฟฟ้าไทย เรามี "ไฟเกิน" พอจะแบกไหวไหม?
ถ้านับรวมทั้งประเทศ (ข้อมูลจาก EGAT) ปัจจุบันไทยมีกำลังการผลิตไฟฟ้าติดตั้ง (Installed Capacity) อยู่ที่ประมาณ 50,000 - 53,000 MW แต่ Peak Demand (ช่วงที่มีการใช้ไฟสูงสุดในรอบปี) อยู่ที่ราวๆ 35,000 - 36,000 MW เท่านั้น นั่นแปลว่าเรามี Reserve Margin (กำลังการผลิตสำรอง) อยู่เกือบ 30-40% หรือคิดเป็นไฟที่ว่างอยู่ราวๆ 15,000 - 17,000 MW
ลองมาคำนวณแบบคร่าวๆ
สมมติรถยนต์นั่งในไทยมีราวๆ 10 ล้านคัน ถ้ากลายเป็น EV 50% = 5,000,000 คัน
ถ้าเฉลี่ยชาร์จไฟบ้านช่วงกลางคืนพร้อมกัน 1 ล้านคัน (ใช้ Wallbox 7 kW) จะใช้ไฟเพิ่มขึ้นประมาณ 7,000 MW
เทียบกับไฟสำรองที่เรามี 15,000+ MW "ในภาพรวมระดับประเทศ ถือว่ารับไหวสบายๆ ครับ"
2. จุดตายที่แท้จริง ไม่ใช่ "ไฟไม่พอ" แต่คือ "หม้อแปลงแถวบ้านจะระเบิดไหม"
แม้มองภาพใหญ่ระดับประเทศจะรอด แต่ความเสี่ยงที่แท้จริงตกไปอยู่ที่ "ระบบสายส่งระดับคอขวด" (Distribution Grid) ของ กฟน. และ กฟภ.
พฤติกรรมคนใช้ไฟ คนส่วนใหญ่กลับบ้าน 18.00 - 20.00 น. แล้วเสียบชาร์จพร้อมกัน ซึ่งเป็นช่วง Peak ของการใช้ไฟในบ้านอยู่แล้ว (เปิดแอร์ + หุงข้าว + ดูทีวี)
ความเสี่ยง ถ้าในหมู่บ้านหนึ่งมี 50 หลัง แล้วพร้อมใจกันชาร์จ EV สัก 20 หลัง หม้อแปลงประจำซอยอาจจะทนกระแสไฟไม่ไหวจนตัด หรือแรงดันตกได้
3. ทางออกที่ทำให้เราใช้ EV ได้อย่างสบายใจ (และระบบไม่พัง)
การไฟฟ้าไทยไม่ได้นั่งเฉยๆ ครับ เขารู้ปัญหานี้ดีและเตรียมระบบรองรับไว้แล้ว
Smart Grid & TOU Tariff (มิเตอร์ TOU) ปัจจุบันการไฟฟ้าสนับสนุนให้ใช้ TOU (คิดค่าไฟตามช่วงเวลา) การชาร์จหลัง 22.00 น. ค่าไฟจะถูกลงเกินครึ่ง! คนส่วนใหญ่เลยตั้งเวลาชาร์จข้ามคืน ซึ่งเป็นการช่วยกระจาย Load ไฟไม่ให้ไปจุกรวมกันช่วงหัวค่ำ
V2G (Vehicle-to-Grid) ในอนาคต แบตเตอรี่รถ EV ที่จอดอยู่บ้าน สามารถจ่ายไฟกลับเข้าบ้านหรือระบบส่งในช่วงที่ไฟขาดแคลนได้ เปลี่ยนรถให้กลายเป็น Power Bank ขนาดยักษ์ของเมือง
การอัปเกรดหม้อแปลง กฟน./กฟภ. มีแผนเพิ่มขนาดหม้อแปลงและสายส่งรองรับการโตของ EV อย่างต่อเนื่องอยู่แล้ว
สรุป
ถ้าถามว่า EV 50% ระบบไฟไทยรับไหวไหม? คำตอบคือ "ไหวแน่นอน" ครับ แต่อาจจะต้องอาศัยการปรับพฤติกรรมการชาร์จเล็กน้อย เช่น ชาร์จช่วง Off-Peak ผ่านระบบตั้งเวลา
นอกจากจะช่วยประหยัดเงินในกระเป๋าเราแบบเห็นๆ (กิโลเมตรละไม่ถึงบาท) ยังช่วยลดมลพิษในเมืองได้มหาศาล และระบบไฟฟ้าบ้านเราก็แข็งแรงพอที่จะรองรับการเปลี่ยนผ่านนี้ได้แบบไม่ต้องกังวลครับ