สำนักสงฆ์ศรีระมิงค์ (หรือมักเรียกกันในพื้นที่ว่า
ที่พักสงฆ์ศรีระมิงค์) ตั้งอยู่ที่ตำบลอินทขิล อำเภอแม่แตง จังหวัดเชียงใหม่ ปัจจุบันที่ดินผืนเดิมที่เคยตั้งสำนักสงฆ์แห่งนี้
ไม่ได้เป็นที่ธรณีสงฆ์หรือที่ดินของวัดแล้ว เนื่องจากเจ้าของที่ดินเดิมได้ขอคืนสิทธิ์ไปเป็นที่ดินส่วนบุคคล และคณะสงฆ์ได้ทำการย้ายเสนาสนะออกไปตั้งในพื้นที่แห่งใหม่เรียบร้อยแล้ว [
1,
2]
ข้อมูลและข้อกฎหมายเกี่ยวกับสถานะที่ดินของสำนักสงฆ์แห่งนี้ มีรายละเอียดดังนี้ครับ
1. ความเป็นมาเรื่องเจ้าของที่ดิน
การบริจาคในอดีต: ที่ดินผืนนี้ติดแม่น้ำปิง เดิมทีเจ้าของที่ดินส่วนบุคคลมีความศรัทธาจึงได้อุทิศ/บริจาคให้สร้างเป็นที่พักสงฆ์ โดยในอดีตเคยได้รับการอุปถัมภ์จากพระเกจิอาจารย์ชื่อดัง เช่น
หลวงปู่เปลี่ยน ปัญญาปทีโป วัดอรัญญวิเวก ในงานทอดกฐิน มีการพัฒนาทำถนน ปักเสาไฟฟ้า และสร้างกุฏิสิ่งปลูกสร้างขึ้น [
1,
3]
การขอคืนที่ดิน: ในเวลาต่อมา
เจ้าของที่ดินเดิมได้มาแจ้งความประสงค์ขอคืนที่ดิน โดยระบุเหตุผลว่าทายาทหรือลูกหลานไม่ยินยอมในการยกให้ ทางคณะสงฆ์และผู้ดูแลสำนักสงฆ์ในขณะนั้นจึงยินดีคืนที่ดินผืนดังกล่าวให้แก่เจ้าของเดิมตามความประสงค์ และได้ย้ายสถานที่ตั้งไปยังจุดอื่น ทำให้สถานะในปัจจุบันกลับไปเป็น
ที่ดินส่วนบุคคลของเอกชน [
1]
2. ทำไมกฎหมายถึงยอมให้เจ้าของเดิม "ขอคืน" ได้?
ตามหลักกฎหมายและพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ สถานะของ "สำนักสงฆ์" หรือ "ที่พักสงฆ์" มีความแตกต่างจาก "วัด" ที่มีทะเบียนถูกต้อง ดังนี้ครับ
ยังไม่ได้ยกฐานะเป็น "วัด": ที่พักสงฆ์หรือสำนักสงฆ์ที่ยังไม่ได้ขึ้นทะเบียนเป็นวัดอย่างเป็นทางการตามกฎหมาย จะยังไม่มีฐานะเป็นนิติบุคคล ทำให้ไม่สามารถถือครองกรรมสิทธิ์ที่ดินในนาม "วัด" ได้
ที่ธรณีสงฆ์ยังไม่สมบูรณ์: แม้จะมีการประกาศอุทิศที่ดินให้ด้วยวาจาหรือเขียนหนังสือส่งมอบ แต่ตราบใดที่ยังไม่ได้มีการโอนกรรมสิทธิ์ทางทะเบียนที่สำนักงานที่ดินให้ตกเป็นของวัด หรือยังไม่มีพระราชกฤษฎีการองรับ ที่ดินนั้นก็ยังถือเป็นกรรมสิทธิ์ของบุคคลตามโฉนดเดิม
สิทธิ์ในการถอนคืนการให้: ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ หากเป็นการส่งมอบที่ดินให้ใช้ประโยชน์แต่ยังไม่ได้โอนกรรมสิทธิ์อย่างสมบูรณ์ หรือหากทายาทเข้าคัดค้านเนื่องจากกระทบต่อสิทธิ์มรดก เจ้าของเดิมจึงยังมีสิทธิ์ตามกฎหมายที่จะขอคืนพื้นที่ได้ ซึ่งกรณีของที่พักสงฆ์ศรีระมิงค์ ทางพระผู้ใหญ่และชุมชนเลือกที่จะคืนให้เพื่อตัดปัญหาความขัดแย้ง [
1]
กรณีเปรียบเทียบเรื่องที่ดินสำนักสงฆ์ ว่าทายาทสามารถขอคืนได้
ข้อมูลและข้อกฎหมายเกี่ยวกับสถานะที่ดินของสำนักสงฆ์แห่งนี้ มีรายละเอียดดังนี้ครับ
1. ความเป็นมาเรื่องเจ้าของที่ดิน
การบริจาคในอดีต: ที่ดินผืนนี้ติดแม่น้ำปิง เดิมทีเจ้าของที่ดินส่วนบุคคลมีความศรัทธาจึงได้อุทิศ/บริจาคให้สร้างเป็นที่พักสงฆ์ โดยในอดีตเคยได้รับการอุปถัมภ์จากพระเกจิอาจารย์ชื่อดัง เช่น หลวงปู่เปลี่ยน ปัญญาปทีโป วัดอรัญญวิเวก ในงานทอดกฐิน มีการพัฒนาทำถนน ปักเสาไฟฟ้า และสร้างกุฏิสิ่งปลูกสร้างขึ้น [1, 3]
การขอคืนที่ดิน: ในเวลาต่อมา เจ้าของที่ดินเดิมได้มาแจ้งความประสงค์ขอคืนที่ดิน โดยระบุเหตุผลว่าทายาทหรือลูกหลานไม่ยินยอมในการยกให้ ทางคณะสงฆ์และผู้ดูแลสำนักสงฆ์ในขณะนั้นจึงยินดีคืนที่ดินผืนดังกล่าวให้แก่เจ้าของเดิมตามความประสงค์ และได้ย้ายสถานที่ตั้งไปยังจุดอื่น ทำให้สถานะในปัจจุบันกลับไปเป็น ที่ดินส่วนบุคคลของเอกชน [1]
2. ทำไมกฎหมายถึงยอมให้เจ้าของเดิม "ขอคืน" ได้?
ตามหลักกฎหมายและพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ สถานะของ "สำนักสงฆ์" หรือ "ที่พักสงฆ์" มีความแตกต่างจาก "วัด" ที่มีทะเบียนถูกต้อง ดังนี้ครับ
ยังไม่ได้ยกฐานะเป็น "วัด": ที่พักสงฆ์หรือสำนักสงฆ์ที่ยังไม่ได้ขึ้นทะเบียนเป็นวัดอย่างเป็นทางการตามกฎหมาย จะยังไม่มีฐานะเป็นนิติบุคคล ทำให้ไม่สามารถถือครองกรรมสิทธิ์ที่ดินในนาม "วัด" ได้
ที่ธรณีสงฆ์ยังไม่สมบูรณ์: แม้จะมีการประกาศอุทิศที่ดินให้ด้วยวาจาหรือเขียนหนังสือส่งมอบ แต่ตราบใดที่ยังไม่ได้มีการโอนกรรมสิทธิ์ทางทะเบียนที่สำนักงานที่ดินให้ตกเป็นของวัด หรือยังไม่มีพระราชกฤษฎีการองรับ ที่ดินนั้นก็ยังถือเป็นกรรมสิทธิ์ของบุคคลตามโฉนดเดิม
สิทธิ์ในการถอนคืนการให้: ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ หากเป็นการส่งมอบที่ดินให้ใช้ประโยชน์แต่ยังไม่ได้โอนกรรมสิทธิ์อย่างสมบูรณ์ หรือหากทายาทเข้าคัดค้านเนื่องจากกระทบต่อสิทธิ์มรดก เจ้าของเดิมจึงยังมีสิทธิ์ตามกฎหมายที่จะขอคืนพื้นที่ได้ ซึ่งกรณีของที่พักสงฆ์ศรีระมิงค์ ทางพระผู้ใหญ่และชุมชนเลือกที่จะคืนให้เพื่อตัดปัญหาความขัดแย้ง [1]