เส้นจราจรหลอกตา ช่วยลดความเร็วได้จริงไหม

เส้นจราจรหลอกตา ช่วยลดความเร็วได้จริงไหม

เวลาขับรถบนทางหลวง โดยเฉพาะก่อนเข้าทางโค้งอันตราย หลายคนมักสังเกตเห็นเส้นสีขาวขวางถนนเรียงกันเป็นชุด โดยมีระยะห่างค่อย ๆ ถี่ขึ้นเรื่อย ๆ ตามทิศทางที่รถวิ่ง เส้นชุดนี้มีชื่อเรียกสากลว่า Optical Speed Bar (OSB) ซึ่งประเทศไทยได้นำมาใช้งานจริงแล้วบนมอเตอร์เวย์ และมีผลการศึกษารองรับถึงประสิทธิภาพและข้อจำกัดอย่างชัดเจน

กรมทางหลวงเรียกเส้นลักษณะนี้ว่า ‘เส้นแถบลดความกว้างของช่องจราจร’ โดยการตีเส้น OSB ไม่ได้มีไว้เพียงเพื่อให้ผู้ขับขี่รู้สึกว่ารถกำลังวิ่งเร็วขึ้นเท่านั้น แต่ยังสร้างภาพลวงตาว่า "ถนนกำลังบีบแคบเข้ามา" ส่งผลให้เกิดปฏิกิริยาทางจิตวิทยาที่บังคับให้ผู้ขับขี่ผ่อนคันเร่งลงโดยอัตโนมัติ

กรณีศึกษา แก้จุดเสี่ยงทางแยกต่างระดับบางควาย (มอเตอร์เวย์สาย 7)

โดยตัวอย่างการใช้งาน OSB ในไทย ปรากฏในงานวิจัยที่นำเสนอในการประชุมวิชาการวิศวกรรมโยธาแห่งชาติ ครั้งที่ 25 โดยทีมวิศวกรกรมทางหลวง นำโดย ดร.ธันวิน สวัสดิศานต์ ซึ่งได้ทำการศึกษา และแก้ปัญหาอุบัติเหตุบริเวณทางลง Ramp 0305 ของทางแยกต่างระดับบางควาย บนมอเตอร์เวย์สาย 7

ในจุดดังกล่าวมีลักษณะทางกายภาพที่อันตราย คือเป็นโค้งสลับด้านสองโค้งต่อเนื่อง โค้งแรกมีรัศมี 200 เมตร (ความเร็วออกแบบ 55 กม./ชม.) ตามด้วยทางตรงสั้น ๆ เพียง 70 เมตร ก่อนหักเข้าโค้งที่สองซึ่งมีรัศมีแคบลงเหลือเพียง 71.6 เมตร (ความเร็วออกแบบ 40 กม./ชม.)

จากการเก็บข้อมูลสถิติตั้งแต่ปี 2560 มีการเกิดอุบัติเหตุรุนแรงสะสม โดยเฉพาะในปีงบประมาณ 2561 มีรถพ่วงชนราวสะพานหรือพลิกคว่ำถึง 4 ครั้ง

เพื่อให้การแก้ปัญหาเกิดผลสัมฤทธิ์ กรมทางหลวงไม่ได้เลือกใช้ OSB เพียงลำพัง แต่ดำเนินงาน 3 ด้านควบคู่กัน ได้แก่ :

1. ปรับแก้โครงสร้างทางกายภาพ : ปรับค่าการยกโค้งให้ได้ตามแบบมาตรฐานสูงสุดที่ 9.2%

2. จัดการพื้นที่ผิวจราจร : คงความกว้างของช่องจราจรไว้ที่ 3.50 เมตร เพื่อไม่ให้ผู้ขับขี่รู้สึกผ่อนคลายจนกล้าเร่งความเร็ว แต่เลือกนำพื้นที่ที่เหลือไปเพิ่มความกว้างของ "ไหล่ทางด้านขวา" จากเดิม 0.5 เมตร เป็นสูงสุด 1.50 เมตรแทน

3. อุปกรณ์อำนวยความปลอดภัย: ติดตั้งป้ายเตือน ป้ายจำกัดความเร็ว ตีเส้นเตือนแบบสั่นสะเทือน (Rumble Strip) และตีเส้น OSB ตั้งแต่กิโลเมตรที่ 0+270 ถึง 0+900

ซึ่งผลลัพธ์หลังโครงการแล้วเสร็จ และเปิดใช้งานในเดือนมิถุนายน 2562 จนถึงเดือนมีนาคม 2563 พบว่า ไม่มีอุบัติเหตุเกิดขึ้นในบริเวณดังกล่าวอีกเลย

หลักการของกรมทางหลวงสอดคล้องกับคู่มือการบริหารความเร็วของสำนักงานบริหารทางหลวงกลางสหรัฐฯ (FHWA) ที่ระบุว่า OSB สามารถช่วยลดความเร็วได้เฉลี่ยราว 3 กม./ชม. อย่างไรก็ตาม FHWA เตือนว่า "ควรใช้งานอย่างจำกัด" เพื่อไม่ให้สูญเสียความแปลกใหม่ทางสายตา และต้องบำรุงรักษาเส้นให้เห็นเด่นชัดอยู่เสมอ