ตะคริวกลางคืนบ่อย! แยกให้ชัด!
กล้ามเนื้อล้า เส้นประสาท หรือหลอดเลือดมีปัญหา?
หลายคนเป็นตะคริวกลางคืนบ่อย
แต่แยกไม่ออกว่าแค่กล้ามเนื้อล้า
หรือจริง ๆ แล้วเส้นประสาทกับหลอดเลือดเริ่มมีปัญหา
เพราะอาการมันคล้ายกันครับ
ปวด บีบ ตึง จนต้องสะดุ้งตื่นเหมือนกันหมด
แต่จุดต่างอยู่ที่ “ตอนเป็นมีอะไรเกิดขึ้นร่วมด้วย”
บางคนกล้ามเนื้อแข็งเป็นก้อนแล้วคลาย
บางคนแสบ ชา เหมือนไฟช็อต
บางคนเดินแล้วปวด แต่พอหยุดพักกลับหาย
สามแบบนี้ต้นเหตุไม่เหมือนกัน
วันนี้ผมจะพาแยกให้ชัดว่า
แบบไหนน่าจะมาจากกล้ามเนื้อ
แบบไหนควรคิดถึงเส้นประสาท
และแบบไหนต้องระวังเรื่องหลอดเลือดครับ
1. ถ้ากล้ามเนื้อแข็งเป็นก้อนทันที ส่วนใหญ่มักเป็น “ตะคริวจากกล้ามเนื้อ”
ตะคริวจริง ๆ คือกล้ามเนื้อหดตัวขึ้นมาเองอย่างแรง แล้วมันไม่ยอมคลายครับ
ส่วนมากจะเกิดที่น่อง ฝ่าเท้า หรือนิ้วเท้า
จับดูจะรู้เลยว่ากล้ามเนื้อแข็งเป็นก้อน และเจ็บจี๊ดจนแทบขยับไม่ได้
กลุ่มนี้มักเกิดหลังจากเดินเยอะ ยืนนาน ออกกำลังกายหนักกว่าปกติ หรือใช้กล้ามเนื้อที่ไม่ค่อยได้ใช้งาน บางคนกลางวันไม่ขยับเลย แต่พอตอนเย็นไปเดินหรือออกกำลังกายหนัก กลางคืนกล้ามเนื้อก็มาทวงหนี้ครับ เพราะการใช้กล้ามเนื้อที่ไม่คุ้นเคยหรือใช้งานมากเกินไป กระตุ้นให้เกิดตะคริวได้ง่ายขึ้น
เวลาตะคริวขึ้น อย่ากระดกปลายเท้าหนีตามแรงเกร็ง
ให้เหยียดเข่า แล้วค่อย ๆ ดึงปลายเท้าเข้าหาตัว
ค้างไว้จนกล้ามเนื้อเริ่มคลาย จากนั้นลุกเดินช้า ๆ หรือนวดเบา ๆ ได้
สิ่งที่ช่วยลดการเป็นซ้ำคือ
อย่าหักโหมแบบวันธรรมดาไม่ทำอะไร แล้ววันหยุดจัดเต็มสามชั่วโมง
ค่อย ๆ เพิ่มระดับการออกแรง และลองยืดน่องก่อนนอนครับ
2. ถ้าไม่ได้เกร็งเป็นก้อน แต่แสบ ชา หรือเหมือนไฟช็อต ให้สงสัย “เส้นประสาท”
อาการจากเส้นประสาทบางครั้งถูกเรียกว่าตะคริว ทั้งที่จริงกล้ามเนื้อไม่ได้หดแข็งขึ้นมาชัด ๆ ครับ
คนกลุ่มนี้มักเล่าว่า
แสบฝ่าเท้า
ชาปลายเท้า
เหมือนเข็มทิ่ม
เหมือนไฟช็อตวิ่งลงขา
หรือรู้สึกยุบยิบมากตอนกลางคืน
ถ้ามีอาการเหล่านี้ร่วมกับตะคริวบ่อย โดยเฉพาะเป็นทั้งสองข้าง หรือเริ่มรู้สึกว่าเท้าไม่ค่อยรับรู้ความร้อน ความเย็น และพื้นสัมผัสเหมือนเดิม ต้องคิดถึงเส้นประสาทส่วนปลายผิดปกติครับ สาเหตุที่พบบ่อยมากคือเบาหวานหรือน้ำตาลสูงเรื้อรัง เพราะน้ำตาลสามารถทำลายเส้นประสาทบริเวณเท้าได้ อาการเด่นมักเป็นปวดแสบ ปวดแทง ชา หรือยิบ ๆ มากกว่าจะเป็นแค่กล้ามเนื้อเกร็งอย่างเดียว
อีกแบบหนึ่งคือเส้นประสาทถูกกดจากหลัง
มักมีอาการปวดจากเอวหรือสะโพกร้าวลงขา ชา หรือขาอ่อนแรงร่วมด้วย บางคนเดินตรงแล้วปวดมาก แต่พอก้มตัวหรือพิงรถเข็นกลับรู้สึกดีขึ้น แบบนี้อย่ากินแมกนีเซียมวนไปครับ เพราะต้นเหตุอาจอยู่ที่แนวกระดูกสันหลังและเส้นประสาท
3. ถ้าเดินแล้วน่องปวด พอหยุดพักแล้วหาย ให้ระวัง “หลอดเลือดแดงตีบ”
อันนี้หลายคนเข้าใจผิดมากครับ
เดินไปได้ระยะหนึ่งแล้วน่องเริ่มปวด บีบ ตึง หรือเหมือนเป็นตะคริว
พอหยุดยืนพักไม่กี่นาที อาการกลับหาย
จากนั้นเดินต่อก็เป็นอีก
ลักษณะนี้ไม่ใช่กล้ามเนื้อขาดแมกนีเซียมธรรมดา แต่เป็นรูปแบบที่พบได้ในภาวะหลอดเลือดแดงส่วนปลายตีบ หรือ PAD เพราะตอนเดิน กล้ามเนื้อต้องการเลือดและออกซิเจนเพิ่ม แต่หลอดเลือดตีบจนส่งไปไม่พอ พอหยุดพัก ความต้องการลดลง อาการจึงหายครับ ยิ่งถ้ามีเบาหวาน สูบบุหรี่ ไขมันสูง ความดันสูง หรืออายุมากขึ้น ยิ่งไม่ควรมองข้าม
ลองสังเกตขาร่วมด้วยครับ
เท้าข้างหนึ่งเย็นกว่าอีกข้างหรือไม่
ขนหน้าแข้งบางลงหรือไม่
เล็บหนา เปราะ โตช้าหรือไม่
มีแผลที่นิ้วเท้าหรือส้นเท้าแล้วหายช้าหรือไม่
ชีพจรที่เท้าเบาหรือคลำแทบไม่ได้หรือเปล่า
อาการพวกนี้อาจบอกว่าเลือดไปเลี้ยงปลายขาไม่ดี ไม่ใช่เรื่องที่นวดแรง ๆ แล้วจะเปิดหลอดเลือดได้นะครับ
4. ถ้าปวดตอนนอน ยกขาแล้วปวด แต่ห้อยขาลงแล้วดีขึ้น ยิ่งต้องระวังหลอดเลือด
ปกติตะคริวจากกล้ามเนื้อจะมาเป็นช่วงสั้น ๆ กล้ามเนื้อแข็งแล้วค่อยคลาย
แต่ถ้าเป็นอาการปวดแสบ ปวดลึกบริเวณเท้าหรือนิ้วเท้าขณะนอน โดยเฉพาะตอนยกขาไว้บนเตียง แล้วพอห้อยขาลงข้างเตียงหรือเดินไปมาจึงรู้สึกดีขึ้น อันนี้ต้องระวังเลือดไปเลี้ยงขาไม่พอรุนแรงครับ
เหตุผลคือเวลานอนราบ แรงโน้มถ่วงไม่ได้ช่วยดึงเลือดลงไปที่เท้าเหมือนตอนยืน พอหลอดเลือดตีบมาก เลือดจึงไปเลี้ยงปลายเท้าไม่พอจนเกิดอาการปวดได้ ภาวะหลอดเลือดขาตีบรุนแรงสามารถทำให้ปวดแม้อยู่เฉย ๆ และรบกวนการนอนตอนกลางคืนได้
ถ้ามีร่วมกับเท้าซีด ม่วง เย็นผิดปกติ หรือมีแผลดำ อย่ารอดูเองครับ
แบบนี้ต้องไปโรงพยาบาล เพราะเนื้อเยื่ออาจกำลังขาดเลือด
5. ยาบางตัวและโรคบางอย่างก็ทำให้เป็นตะคริวได้
บางคนพยายามยืดทุกคืน กินกล้วยทุกวัน กินแมกนีเซียมแล้วก็ยังเป็น เพราะต้นเหตุไม่ได้อยู่ที่อาหารครับ โรคไต เบาหวานที่มีเส้นประสาทเสีย และภาวะเลือดไหลเวียนไม่ดี ล้วนสัมพันธ์กับตะคริวกลางคืนได้ ส่วนยาบางกลุ่ม เช่น ยาขับปัสสาวะ อาจทำให้ร่างกายเสียของเหลวหรือแร่ธาตุบางชนิด และเพิ่มโอกาสเกิดอาการในบางคน
แต่ไม่ใช่อ่านถึงตรงนี้แล้วหยุดยาเองนะครับ
ยาความดัน ยาขับปัสสาวะ หรือยาลดไขมันบางตัวมีเหตุผลที่หมอให้กิน ถ้าสงสัยว่าเริ่มเป็นตะคริวหลังเปลี่ยนยาหรือเพิ่มขนาดยา ให้จดชื่อยาและช่วงเวลาที่เริ่มมีอาการ แล้วเอาไปคุยกับหมอเพื่อประเมินครับ
สิ่งที่ลองทำได้ก่อนนอน
• ยืดกล้ามเนื้อน่องเบา ๆ โดยเหยียดเข่าและดึงปลายเท้าเข้าหาตัว
• หลีกเลี่ยงการออกกำลังกายขาหนักมากแบบฉับพลัน โดยเฉพาะถ้าปกติไม่ค่อยได้ออก
• ดื่มน้ำให้เพียงพอ แต่ไม่จำเป็นต้องกรอกน้ำหรือดื่มเกลือแร่หวาน ๆ ทุกคืน
• เพิ่มอาหารที่มีแมกนีเซียมและโพแทสเซียมตามธรรมชาติให้หลากหลาย
• จดว่าเป็นข้างไหน เป็นตอนนอนหรือตอนเดิน กล้ามเนื้อแข็งจริงหรือเป็นอาการแสบชา เพราะรายละเอียดพวกนี้ช่วยแยกสาเหตุได้มากครับ
แต่ถ้าตะคริวเกิดถี่ขึ้นเรื่อย ๆ รบกวนการนอน มีขาอ่อนแรง ชา บวม ปวดไม่ยอมหาย หรือมีแผลที่เท้า ควรไปตรวจ ไม่ต้องรอจนเดินไม่ได้ครับ อาการตะคริวที่รุนแรง เป็นซ้ำบ่อย หรือไม่ดีขึ้นหลังดูแลตัวเอง ควรได้รับการประเมินหาสาเหตุที่แท้จริงครับ
ตะคริวกลางคืนบ่อย! แยกให้ชัด! กล้ามเนื้อล้า เส้นประสาท หรือหลอดเลือดมีปัญหา?