ในทุก ๆ ปี เรามักเห็นการจัดกิจกรรมเดินขบวนรณรงค์ในหลากหลายประเด็น ไม่ว่าจะเป็นการต่อต้านยาเสพติด การงดสูบบุหรี่ การป้องกันอุบัติเหตุ การอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม หรือการส่งเสริมคุณธรรม จริยธรรม ภาพผู้เข้าร่วมถือป้าย เดินไปตามถนน พร้อมเสียงประชาสัมพันธ์ผ่านเครื่องขยายเสียง กลายเป็นภาพที่คุ้นชินของหน่วยงานภาครัฐและสถานศึกษา
แต่คำถามที่ควรถามคือ... กิจกรรมเหล่านี้เข้าถึงประชาชนและสร้างการเปลี่ยนแปลงได้จริงหรือ?
โดยเฉพาะในพื้นที่ชนบท ช่วงเวลาที่มีการเดินรณรงค์มักตรงกับเวลาที่ประชาชนวัยทำงานออกไปประกอบอาชีพในไร่นา สวน หรือสถานประกอบการ ผู้ที่อยู่บ้านส่วนใหญ่เป็นผู้สูงอายุ ซึ่งหลายคนอาจไม่ได้สนใจหรือไม่สามารถรับสารได้อย่างครบถ้วน การเดินขบวนจึงมักมีผู้พบเห็นเพียงเล็กน้อย และสารที่ต้องการสื่อก็อาจหายไปพร้อมกับเสียงประกาศเมื่อขบวนเดินผ่าน
หลายครั้งกิจกรรมจบลงด้วยภาพถ่ายสวยงามสำหรับประกอบรายงาน แต่คำถามเรื่อง "ผลลัพธ์ที่แท้จริง" กลับไม่ค่อยถูกนำมาประเมินว่า ประชาชนมีความรู้เพิ่มขึ้นหรือไม่ พฤติกรรมเปลี่ยนแปลงหรือไม่ หรือสามารถลดปัญหาที่รณรงค์ได้จริงเพียงใด
ขณะเดียวกัน พฤติกรรมของประชาชนได้เปลี่ยนแปลงไปอย่างมาก ปัจจุบันคนทุกช่วงวัยใช้โทรศัพท์มือถือเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวัน แม้แต่ในชนบท การเข้าถึง Facebook, TikTok, YouTube, LINE และแพลตฟอร์มออนไลน์ต่าง ๆ กลายเป็นเรื่องปกติ ข้อมูลที่น่าสนใจสามารถถูกส่งต่อและรับชมได้ตลอด 24 ชั่วโมง ไม่จำกัดเพียงช่วงเวลาที่มีการจัดกิจกรรม
หากนำงบประมาณและทรัพยากรบางส่วนมาใช้ผลิตสื่อออนไลน์ที่มีคุณภาพ เช่น คลิปวิดีโอสั้น อินโฟกราฟิก ภาพเคลื่อนไหว หรือการถ่ายทอดเรื่องราวผ่านบุคคลต้นแบบในชุมชน ก็อาจเข้าถึงประชาชนได้มากกว่า สามารถรับชมซ้ำ แชร์ต่อ และวัดผลการเข้าถึงได้อย่างเป็นรูปธรรม ทั้งยังใช้ต้นทุนต่อผู้รับสารต่ำกว่าการจัดขบวนรณรงค์ในหลายกรณี
แน่นอนว่า การเดินขบวนรณรงค์ไม่ได้ไร้คุณค่าเสียทีเดียว เพราะยังช่วยสร้างการมีส่วนร่วมของผู้เข้าร่วมกิจกรรม สร้างความสามัคคี และทำให้ประเด็นที่รณรงค์ถูกพูดถึงในพื้นที่ แต่หากเป้าหมายหลักคือการสื่อสารให้ประชาชนจำนวนมากรับรู้และเกิดการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม การใช้สื่อดิจิทัลควรได้รับความสำคัญมากขึ้น และอาจเป็นเครื่องมือหลักแทนที่จะเป็นเพียงกิจกรรมเสริม
โลกเปลี่ยนไป วิธีการสื่อสารก็ควรเปลี่ยนตาม การรณรงค์ในศตวรรษที่ 21 ไม่ควรวัดความสำเร็จจากจำนวนคนที่เดินถือป้ายหรือจำนวนภาพในรายงาน หากควรวัดจากจำนวนประชาชนที่เข้าถึงข้อมูล เข้าใจเนื้อหา และสามารถนำไปปรับใช้ในชีวิตจริง
ถึงเวลาแล้วหรือยัง... ที่เราจะเปลี่ยนจาก "การรณรงค์เพื่อให้มีกิจกรรม" ไปสู่ "การสื่อสารเพื่อให้เกิดผลลัพธ์" เพราะท้ายที่สุด สิ่งที่สังคมต้องการไม่ใช่เพียงภาพกิจกรรมที่สวยงาม แต่คือการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นจริงกับผู้คน.
ถึงเวลาทบทวน... "การเดินขบวนรณรงค์" ยังตอบโจทย์สังคมยุคใหม่หรือไม่?
ในทุก ๆ ปี เรามักเห็นการจัดกิจกรรมเดินขบวนรณรงค์ในหลากหลายประเด็น ไม่ว่าจะเป็นการต่อต้านยาเสพติด การงดสูบบุหรี่ การป้องกันอุบัติเหตุ การอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม หรือการส่งเสริมคุณธรรม จริยธรรม ภาพผู้เข้าร่วมถือป้าย เดินไปตามถนน พร้อมเสียงประชาสัมพันธ์ผ่านเครื่องขยายเสียง กลายเป็นภาพที่คุ้นชินของหน่วยงานภาครัฐและสถานศึกษา
แต่คำถามที่ควรถามคือ... กิจกรรมเหล่านี้เข้าถึงประชาชนและสร้างการเปลี่ยนแปลงได้จริงหรือ?
โดยเฉพาะในพื้นที่ชนบท ช่วงเวลาที่มีการเดินรณรงค์มักตรงกับเวลาที่ประชาชนวัยทำงานออกไปประกอบอาชีพในไร่นา สวน หรือสถานประกอบการ ผู้ที่อยู่บ้านส่วนใหญ่เป็นผู้สูงอายุ ซึ่งหลายคนอาจไม่ได้สนใจหรือไม่สามารถรับสารได้อย่างครบถ้วน การเดินขบวนจึงมักมีผู้พบเห็นเพียงเล็กน้อย และสารที่ต้องการสื่อก็อาจหายไปพร้อมกับเสียงประกาศเมื่อขบวนเดินผ่าน
หลายครั้งกิจกรรมจบลงด้วยภาพถ่ายสวยงามสำหรับประกอบรายงาน แต่คำถามเรื่อง "ผลลัพธ์ที่แท้จริง" กลับไม่ค่อยถูกนำมาประเมินว่า ประชาชนมีความรู้เพิ่มขึ้นหรือไม่ พฤติกรรมเปลี่ยนแปลงหรือไม่ หรือสามารถลดปัญหาที่รณรงค์ได้จริงเพียงใด
ขณะเดียวกัน พฤติกรรมของประชาชนได้เปลี่ยนแปลงไปอย่างมาก ปัจจุบันคนทุกช่วงวัยใช้โทรศัพท์มือถือเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวัน แม้แต่ในชนบท การเข้าถึง Facebook, TikTok, YouTube, LINE และแพลตฟอร์มออนไลน์ต่าง ๆ กลายเป็นเรื่องปกติ ข้อมูลที่น่าสนใจสามารถถูกส่งต่อและรับชมได้ตลอด 24 ชั่วโมง ไม่จำกัดเพียงช่วงเวลาที่มีการจัดกิจกรรม
หากนำงบประมาณและทรัพยากรบางส่วนมาใช้ผลิตสื่อออนไลน์ที่มีคุณภาพ เช่น คลิปวิดีโอสั้น อินโฟกราฟิก ภาพเคลื่อนไหว หรือการถ่ายทอดเรื่องราวผ่านบุคคลต้นแบบในชุมชน ก็อาจเข้าถึงประชาชนได้มากกว่า สามารถรับชมซ้ำ แชร์ต่อ และวัดผลการเข้าถึงได้อย่างเป็นรูปธรรม ทั้งยังใช้ต้นทุนต่อผู้รับสารต่ำกว่าการจัดขบวนรณรงค์ในหลายกรณี
แน่นอนว่า การเดินขบวนรณรงค์ไม่ได้ไร้คุณค่าเสียทีเดียว เพราะยังช่วยสร้างการมีส่วนร่วมของผู้เข้าร่วมกิจกรรม สร้างความสามัคคี และทำให้ประเด็นที่รณรงค์ถูกพูดถึงในพื้นที่ แต่หากเป้าหมายหลักคือการสื่อสารให้ประชาชนจำนวนมากรับรู้และเกิดการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม การใช้สื่อดิจิทัลควรได้รับความสำคัญมากขึ้น และอาจเป็นเครื่องมือหลักแทนที่จะเป็นเพียงกิจกรรมเสริม
โลกเปลี่ยนไป วิธีการสื่อสารก็ควรเปลี่ยนตาม การรณรงค์ในศตวรรษที่ 21 ไม่ควรวัดความสำเร็จจากจำนวนคนที่เดินถือป้ายหรือจำนวนภาพในรายงาน หากควรวัดจากจำนวนประชาชนที่เข้าถึงข้อมูล เข้าใจเนื้อหา และสามารถนำไปปรับใช้ในชีวิตจริง
ถึงเวลาแล้วหรือยัง... ที่เราจะเปลี่ยนจาก "การรณรงค์เพื่อให้มีกิจกรรม" ไปสู่ "การสื่อสารเพื่อให้เกิดผลลัพธ์" เพราะท้ายที่สุด สิ่งที่สังคมต้องการไม่ใช่เพียงภาพกิจกรรมที่สวยงาม แต่คือการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นจริงกับผู้คน.