....
เราเกิดมาเป็นคน แล้วใช้ชีวิตแบบชิน ๆ จนบางทีลืมไปว่า การได้เกิดมาเป็นมนุษย์มันไม่ใช่เรื่องเล็กเลย
ตื่นเช้า ไปทำงาน กินข้าว เล่นมือถือ บ่นชีวิต เหนื่อยกับปัญหาเดิม ๆ
พออยู่กับชีวิตทุกวัน เราอาจรู้สึกว่าชีวิตมนุษย์เป็นของธรรมดา
แต่ในพระพุทธศาสนา การได้เกิดเป็นมนุษย์ถูกมองว่าเป็นโอกาสที่หาได้ยากมาก
ไม่ใช่ยากแบบสอบเข้ามหาวิทยาลัย
ไม่ใช่ยากแบบถูกหวย
แต่ยากในระดับที่พระพุทธเจ้าต้องใช้อุปมาที่แรงมาก เพื่อให้เราไม่ประมาทกับชีวิตนี้
....
อุปมาเต่าตาบอดกับแอกไม้กลางมหาสมุทร
....
อุปมาที่โด่งดังมากคือเรื่องเต่าตาบอด
พระพุทธเจ้าตรัสประมาณว่า สมมุติมีแอกไม้ชิ้นหนึ่ง มีรูอยู่รูเดียว ลอยอยู่ในมหาสมุทร ถูกลมพัดไปทางทิศตะวันออกบ้าง ตะวันตกบ้าง เหนือบ้าง ใต้บ้าง
แล้วมีเต่าตาบอดตัวหนึ่ง อยู่ใต้มหาสมุทร
เต่าตัวนี้โผล่ขึ้นมาบนผิวน้ำเพียงครั้งเดียวในทุก ๆ 100 ปี
พระองค์ถามภิกษุว่า เต่าตาบอดตัวนั้นจะมีโอกาสโผล่หัวขึ้นมาสอดเข้ารูของแอกไม้พอดีไหม
ภิกษุตอบว่า ยากมาก แทบเป็นไปโดยบังเอิญเท่านั้น
พระพุทธเจ้าจึงตรัสว่า การได้เกิดเป็นมนุษย์ของสัตว์ที่ตกอยู่ในอบายภูมินั้น ยากยิ่งกว่านั้นเสียอีก
อุปมานี้ทำให้เห็นภาพชัดมากครับ
ไม่ใช่แค่หายาก
แต่เหมือนสิ่งที่ต้องบังเอิญพอดีในหลายชั้นพร้อมกัน
ทะเลต้องกว้าง
แอกไม้ต้องลอยมาถูกที่
เต่าต้องโผล่ขึ้นมาตรงเวลาพอดี
แถมเต่ายังตาบอด
และโผล่แค่ 100 ปีครั้ง
ภาพนี้ไม่ได้เล่าให้เรากลัวอย่างเดียว แต่เหมือนเขย่าให้เราถามตัวเองว่า
ถ้าการเกิดเป็นคนมันยากขนาดนี้ เราจะใช้ชีวิตนี้แบบทิ้ง ๆ ขว้าง ๆ จริงหรือ
....
ฝุ่นบนปลายเล็บกับแผ่นดินใหญ่
....
อีกอุปมาหนึ่งที่แรงเหมือนกัน คือพระพุทธเจ้าทรงใช้ฝุ่นเล็กน้อยบนปลายเล็บเทียบกับแผ่นดินใหญ่
ใจความคือ สัตว์ที่ได้เกิดเป็นมนุษย์มีจำนวนน้อยมาก เหมือนฝุ่นบนปลายเล็บ
ส่วนสัตว์ที่ไม่ได้เกิดเป็นมนุษย์มีมากเหมือนแผ่นดินใหญ่
ภาพนี้ทำให้เราเลิกมองมนุษย์เป็นศูนย์กลางของทุกอย่างนิดหนึ่ง
ในโลกนี้มีชีวิตมากมาย
สัตว์บนบก
สัตว์ในน้ำ
แมลง
จุลินทรีย์
สิ่งมีชีวิตที่เรามองไม่เห็น
ถ้ามองจากจำนวนสิ่งมีชีวิตบนโลก มนุษย์เป็นเพียงส่วนเล็กมาก
และถ้ามองตามคติพุทธที่พูดถึงภพภูมิต่าง ๆ การเกิดเป็นมนุษย์ยิ่งเป็นโอกาสที่แคบเข้าไปอีก
....
ทำไมเกิดเป็นมนุษย์ถึงมีค่ามาก
....
ในพุทธศาสนา มนุษย์มีความพิเศษอย่างหนึ่ง
ไม่ใช่เพราะมนุษย์สวยที่สุด
เก่งที่สุด
หรือสูงส่งที่สุดเสมอไป
แต่เพราะมนุษย์อยู่ในจุดที่ฝึกตัวเองได้
ทุกข์พอให้คิด
แต่ไม่ทุกข์จนไม่มีแรงทำอะไรเลย
สุขพอให้มีโอกาสศึกษา
แต่ไม่สุขจนลืมความจริงของชีวิตทั้งหมด
มนุษย์เจ็บได้ แก่ได้ พลัดพรากได้ ผิดหวังได้ ร้องไห้ได้
แต่ก็มีสติได้
เรียนรู้ได้
รักษาศีลได้
ทำทานได้
เจริญสมาธิได้
ใช้ปัญญามองชีวิตได้
นี่คือเหตุผลที่การเกิดเป็นมนุษย์มีค่า
ไม่ใช่เพราะมนุษย์เหนือกว่าสัตว์ทุกชนิดในเชิงอำนาจ
แต่เพราะมนุษย์มีโอกาสเปลี่ยนทิศทางของใจตัวเองได้
....
ถ้าเทียบกับโอกาสต่าง ๆ ในชีวิตเรา
....
ลองเทียบแบบภาษาคนทั่วไปนะครับ
บางคนบอกว่าถูกหวยรางวัลที่หนึ่งยากมาก
บางคนบอกว่าสอบติดคณะดังยากมาก
บางคนบอกว่าเจอคนที่รักเราและเราเขาจริง ๆ ยากมาก
บางคนบอกว่าได้งานดี ๆ ในเวลาที่ใช่ยากมาก
บางคนบอกว่าเกิดมาในครอบครัวที่พร้อม มีอาหาร มีบ้าน มีการศึกษา มีความปลอดภัย ยากมากแล้ว
ทั้งหมดนี้ยากจริงครับ
แต่สิ่งเหล่านี้ยังอยู่ภายในชีวิตมนุษย์อีกทีหนึ่ง
ก่อนจะมีโอกาสถูกหวย เราต้องเกิดเป็นคนก่อน
ก่อนจะสอบติด เราต้องเกิดเป็นคนก่อน
ก่อนจะมีความรัก มีงาน มีบ้าน มีครอบครัว มีโอกาสแก้ไขตัวเอง เราต้องเกิดเป็นคนก่อน
การเกิดเป็นมนุษย์จึงเหมือนประตูบานแรก
ถ้าไม่มีประตูบานนี้ โอกาสอื่น ๆ ในชีวิตมนุษย์ก็ไม่มีที่ให้เกิดขึ้นเลย
....
บางคนเกิดเป็นคน แต่ยังไม่เจอพระธรรม
....
ในธรรมบทมีใจความหนึ่งที่ว่า การเกิดเป็นมนุษย์เป็นของยาก ชีวิตของสัตว์ทั้งหลายก็ยาก การได้ฟังพระธรรมแท้ก็ยาก และการเกิดขึ้นของพระพุทธเจ้าก็ยาก
ตรงนี้ยิ่งทำให้เห็นว่าความหายากไม่ได้มีชั้นเดียว
เกิดเป็นคนก็ยากแล้ว
เกิดมาแล้วยังมีชีวิตอยู่ได้ก็ยาก
มีชีวิตอยู่แล้วยังได้เจอคำสอนที่พาออกจากทุกข์ก็ยาก
เจอคำสอนแล้วสนใจจริงก็ยาก
สนใจแล้วลงมือฝึกก็ยาก
ลงมือฝึกแล้วไม่ท้อก็ยาก
บางคนมีร่างกายมนุษย์ แต่ใช้ชีวิตจนไม่มีโอกาสคิดเรื่องใจเลย
บางคนมีโอกาสฟังธรรม แต่ไม่สนใจ
บางคนสนใจ แต่ผลัดไปเรื่อย ๆ
บางคนรู้ว่าชีวิตไม่แน่นอน แต่ยังใช้ชีวิตเหมือนมีเวลาเหลือไม่จำกัด
นี่แหละครับที่พระพุทธเจ้ามักเตือนเรื่องความไม่ประมาท
....
ยากขนาดนี้ ไม่ได้แปลว่าต้องกดดันตัวเอง
....
พอพูดว่าเกิดเป็นคนยาก บางคนอาจรู้สึกกดดัน
เหมือนชีวิตนี้ต้องรีบดี ต้องรีบบรรลุ ต้องห้ามพลาด ต้องห้ามเสียเวลา
แต่ผมว่าไม่ควรอ่านแบบกดตัวเองเกินไป
คำสอนนี้ไม่ได้มีไว้ทำให้เราเกลียดชีวิตตัวเอง
ไม่ได้มีไว้ทำให้เราด่าตัวเองว่าใช้ชีวิตไม่คุ้ม
แต่น่าจะมีไว้ปลุกเราเบา ๆ ว่า
อย่าประมาทนะ
ชีวิตนี้มีค่ากว่าที่คิด
ยังแก้ไขบางอย่างได้
ยังทำดีได้
ยังขอโทษได้
ยังให้อภัยได้
ยังฝึกใจได้
ยังลดสิ่งที่ทำให้ตัวเองทุกข์ได้
ยังเลือกทางที่ดีขึ้นได้
การเกิดเป็นคนยาก ไม่ได้แปลว่าเราต้องสมบูรณ์แบบทันที
แต่แปลว่า อย่าใช้ชีวิตเหมือนไม่มีความหมายเลย
....
ถ้าชีวิตกำลังยาก ยังถือว่าโชคดีไหม
....
นี่เป็นคำถามที่ต้องตอบอย่างอ่อนโยนครับ
บางคนเกิดมาเป็นมนุษย์จริง แต่ชีวิตหนักมาก
จน
ป่วย
ครอบครัวไม่อบอุ่น
ถูกทำร้าย
ไม่มีโอกาสเท่าคนอื่น
ทำงานแทบไม่ไหว
มีแผลในใจ
ถ้าไปพูดกับเขาง่าย ๆ ว่า “เกิดเป็นคนก็ดีแล้ว” อาจฟังดูใจร้าย
เพราะความทุกข์ของคนจริง ๆ ไม่ควรถูกปัดทิ้งด้วยคำสอนสวย ๆ
แต่ในอีกมุมหนึ่ง พระพุทธศาสนาไม่ได้บอกว่าชีวิตมนุษย์ดีเพราะสบาย
แต่บอกว่ามีค่าเพราะยังฝึกได้
แม้ชีวิตไม่ง่าย เรายังมีโอกาสทำเหตุเล็ก ๆ ที่ดีขึ้นได้
รักษาศีลบางข้อ
ไม่ทำร้ายคนอื่นเพิ่ม
ดูแลใจตัวเองเท่าที่ไหว
ขอความช่วยเหลือเมื่อจำเป็น
ไม่เพิ่มกรรมหนักให้ชีวิต
บางครั้งการใช้ชีวิตมนุษย์ให้มีค่า ไม่ได้เริ่มจากการทำอะไรยิ่งใหญ่
แต่อาจเริ่มจากการไม่ทำร้ายตัวเองและคนอื่นในวันที่เราเหนื่อยมาก ๆ
....
ถ้าเกิดเป็นคนแล้ว ควรใช้โอกาสนี้ยังไง
....
ผมว่าไม่ต้องคิดให้ซับซ้อนเกินไป
เริ่มจาก 5 เรื่องก็พอ
หนึ่ง รักษาศีลเท่าที่ทำได้
อย่างน้อยไม่ฆ่า ไม่ลัก ไม่โกง ไม่ทำร้ายคนอื่นด้วยคำพูด ไม่ปล่อยชีวิตให้เมาจนขาดสติ
สอง ทำความดีที่ทำได้จริง
ช่วยคนในบ้าน พูดดีขึ้น ให้อภัยบางเรื่อง แบ่งปันเล็ก ๆ ไม่ซ้ำเติมคนที่กำลังล้ม
สาม ดูใจตัวเองบ่อยขึ้น
รู้ว่าโลภเมื่อไหร่ โกรธเมื่อไหร่ หลงเมื่อไหร่ อิจฉาเมื่อไหร่ กลัวเมื่อไหร่
แค่รู้ทันได้บ่อยขึ้น ชีวิตก็เปลี่ยนแล้ว
สี่ ศึกษาธรรมะบ้าง
ไม่ต้องเริ่มจากเรื่องยากก็ได้
อ่านพระสูตรสั้น ๆ ฟังธรรมที่ไม่ชวนงมงาย และเอามาเทียบกับชีวิตจริง
ห้า อย่าประมาทกับเวลา
บางคนจากไปเร็วมาก
บางคนป่วยโดยไม่ทันตั้งตัว
บางคนมีโอกาสดีแต่ผลัดจนหมดแรง
ชีวิตมนุษย์ไม่ได้ยาวเท่าที่เรารู้สึกตอนยังแข็งแรง
....
โอกาสเกิดเป็นคน อาจหายากกว่าโอกาสทั้งชีวิตที่เราเคยลุ้น
....
เราลุ้นหลายอย่างในชีวิต
ลุ้นสอบผ่าน
ลุ้นสัมภาษณ์งาน
ลุ้นคนที่ชอบตอบแชต
ลุ้นให้ธุรกิจรอด
ลุ้นให้ครอบครัวปลอดภัย
ลุ้นให้สุขภาพดี
ลุ้นให้มีเงินพอใช้
แต่ก่อนจะลุ้นทั้งหมดนั้น เราได้สิ่งที่ยากมากมาแล้วอย่างหนึ่ง
คือการเกิดเป็นมนุษย์
เกิดมาในภพที่ยังฟังเหตุผลได้
ยังถามได้
ยังสงสัยได้
ยังเรียนรู้ได้
ยังเปลี่ยนใจตัวเองได้
ยังทำดีได้
ยังเดินออกจากทางที่ผิดได้
ถ้ามองแบบนี้ ชีวิตมนุษย์ไม่ใช่ของเล็กเลย
ต่อให้วันนี้ชีวิตยังไม่สมบูรณ์
ต่อให้ยังมีเรื่องพลาด
ต่อให้ยังมีเรื่องเสียใจ
มันก็ยังเป็นชีวิตที่มีโอกาส
และโอกาสแบบนี้ ในมุมพระพุทธศาสนา ไม่ได้เกิดขึ้นง่าย ๆ
....
ท้ายที่สุด อุปมาเต่าตาบอดไม่ได้มีไว้ให้กลัว แต่มีไว้ให้ตื่น
....
ผมชอบอุปมาเต่าตาบอดมาก
เพราะมันทำให้ภาพคำว่า “หายาก” ชัดจนพูดไม่ออก
มหาสมุทรกว้างใหญ่
แอกไม้ลอยไปตามลม
เต่าตาบอดอยู่ใต้ทะเล
โผล่ขึ้นมา 100 ปีครั้ง
แล้วต้องโผล่เข้ารูพอดี
ถ้าพระพุทธเจ้าใช้อุปมานี้เพื่ออธิบายการได้เกิดเป็นมนุษย์ แปลว่าชีวิตนี้ไม่ควรถูกใช้แบบหลับ ๆ ตื่น ๆ เกินไป
เราอาจยังไม่ต้องเป็นคนดีสมบูรณ์แบบในวันนี้
แต่อย่างน้อย อย่าใช้ชีวิตนี้ไปกับการเพิ่มความทุกข์ให้ตัวเองและคนอื่นตลอดเวลา
เกิดเป็นคนยาก
เจอธรรมะยาก
มีโอกาสฝึกใจยาก
ถ้าวันนี้เรายังหายใจอยู่ ยังคิดได้ ยังเริ่มใหม่ได้
นั่นอาจเป็นโอกาสที่ใหญ่กว่าที่เราคิดมาก
....
แหล่งอ้างอิง
....
SN 56.48 อุปมาเต่าตาบอดกับแอกไม้ จาก SuttaCentral
https://suttacentral.net/sn56.48/en/bodhi
SN 56.48 Chiggala Sutta จาก Access to Insight
https://www.accesstoinsight.org/tipitaka/sn/sn56/sn56.048.than.html
SN 20.2 อุปมาฝุ่นบนปลายเล็บกับแผ่นดินใหญ่ จาก SuttaCentral
https://suttacentral.net/sn20.2
Dhammapada 182 เรื่องการเกิดเป็นมนุษย์เป็นของยาก จาก SuttaCentral
https://suttacentral.net/dhp182/en/sujato
Dhammapada 179-196 Buddhavagga จาก SuttaCentral
https://suttacentral.net/dhp179-196/en/buddharakkhita
เกิดเป็นคนแสนยากเย็นขนาดไหน พระพุทธเจ้าอุปมาไว้อย่างไรบ้าง
....
เราเกิดมาเป็นคน แล้วใช้ชีวิตแบบชิน ๆ จนบางทีลืมไปว่า การได้เกิดมาเป็นมนุษย์มันไม่ใช่เรื่องเล็กเลย
ตื่นเช้า ไปทำงาน กินข้าว เล่นมือถือ บ่นชีวิต เหนื่อยกับปัญหาเดิม ๆ
พออยู่กับชีวิตทุกวัน เราอาจรู้สึกว่าชีวิตมนุษย์เป็นของธรรมดา
แต่ในพระพุทธศาสนา การได้เกิดเป็นมนุษย์ถูกมองว่าเป็นโอกาสที่หาได้ยากมาก
ไม่ใช่ยากแบบสอบเข้ามหาวิทยาลัย
ไม่ใช่ยากแบบถูกหวย
แต่ยากในระดับที่พระพุทธเจ้าต้องใช้อุปมาที่แรงมาก เพื่อให้เราไม่ประมาทกับชีวิตนี้
....
อุปมาเต่าตาบอดกับแอกไม้กลางมหาสมุทร
....
อุปมาที่โด่งดังมากคือเรื่องเต่าตาบอด
พระพุทธเจ้าตรัสประมาณว่า สมมุติมีแอกไม้ชิ้นหนึ่ง มีรูอยู่รูเดียว ลอยอยู่ในมหาสมุทร ถูกลมพัดไปทางทิศตะวันออกบ้าง ตะวันตกบ้าง เหนือบ้าง ใต้บ้าง
แล้วมีเต่าตาบอดตัวหนึ่ง อยู่ใต้มหาสมุทร
เต่าตัวนี้โผล่ขึ้นมาบนผิวน้ำเพียงครั้งเดียวในทุก ๆ 100 ปี
พระองค์ถามภิกษุว่า เต่าตาบอดตัวนั้นจะมีโอกาสโผล่หัวขึ้นมาสอดเข้ารูของแอกไม้พอดีไหม
ภิกษุตอบว่า ยากมาก แทบเป็นไปโดยบังเอิญเท่านั้น
พระพุทธเจ้าจึงตรัสว่า การได้เกิดเป็นมนุษย์ของสัตว์ที่ตกอยู่ในอบายภูมินั้น ยากยิ่งกว่านั้นเสียอีก
อุปมานี้ทำให้เห็นภาพชัดมากครับ
ไม่ใช่แค่หายาก
แต่เหมือนสิ่งที่ต้องบังเอิญพอดีในหลายชั้นพร้อมกัน
ทะเลต้องกว้าง
แอกไม้ต้องลอยมาถูกที่
เต่าต้องโผล่ขึ้นมาตรงเวลาพอดี
แถมเต่ายังตาบอด
และโผล่แค่ 100 ปีครั้ง
ภาพนี้ไม่ได้เล่าให้เรากลัวอย่างเดียว แต่เหมือนเขย่าให้เราถามตัวเองว่า
ถ้าการเกิดเป็นคนมันยากขนาดนี้ เราจะใช้ชีวิตนี้แบบทิ้ง ๆ ขว้าง ๆ จริงหรือ
....
ฝุ่นบนปลายเล็บกับแผ่นดินใหญ่
....
อีกอุปมาหนึ่งที่แรงเหมือนกัน คือพระพุทธเจ้าทรงใช้ฝุ่นเล็กน้อยบนปลายเล็บเทียบกับแผ่นดินใหญ่
ใจความคือ สัตว์ที่ได้เกิดเป็นมนุษย์มีจำนวนน้อยมาก เหมือนฝุ่นบนปลายเล็บ
ส่วนสัตว์ที่ไม่ได้เกิดเป็นมนุษย์มีมากเหมือนแผ่นดินใหญ่
ภาพนี้ทำให้เราเลิกมองมนุษย์เป็นศูนย์กลางของทุกอย่างนิดหนึ่ง
ในโลกนี้มีชีวิตมากมาย
สัตว์บนบก
สัตว์ในน้ำ
แมลง
จุลินทรีย์
สิ่งมีชีวิตที่เรามองไม่เห็น
ถ้ามองจากจำนวนสิ่งมีชีวิตบนโลก มนุษย์เป็นเพียงส่วนเล็กมาก
และถ้ามองตามคติพุทธที่พูดถึงภพภูมิต่าง ๆ การเกิดเป็นมนุษย์ยิ่งเป็นโอกาสที่แคบเข้าไปอีก
....
ทำไมเกิดเป็นมนุษย์ถึงมีค่ามาก
....
ในพุทธศาสนา มนุษย์มีความพิเศษอย่างหนึ่ง
ไม่ใช่เพราะมนุษย์สวยที่สุด
เก่งที่สุด
หรือสูงส่งที่สุดเสมอไป
แต่เพราะมนุษย์อยู่ในจุดที่ฝึกตัวเองได้
ทุกข์พอให้คิด
แต่ไม่ทุกข์จนไม่มีแรงทำอะไรเลย
สุขพอให้มีโอกาสศึกษา
แต่ไม่สุขจนลืมความจริงของชีวิตทั้งหมด
มนุษย์เจ็บได้ แก่ได้ พลัดพรากได้ ผิดหวังได้ ร้องไห้ได้
แต่ก็มีสติได้
เรียนรู้ได้
รักษาศีลได้
ทำทานได้
เจริญสมาธิได้
ใช้ปัญญามองชีวิตได้
นี่คือเหตุผลที่การเกิดเป็นมนุษย์มีค่า
ไม่ใช่เพราะมนุษย์เหนือกว่าสัตว์ทุกชนิดในเชิงอำนาจ
แต่เพราะมนุษย์มีโอกาสเปลี่ยนทิศทางของใจตัวเองได้
....
ถ้าเทียบกับโอกาสต่าง ๆ ในชีวิตเรา
....
ลองเทียบแบบภาษาคนทั่วไปนะครับ
บางคนบอกว่าถูกหวยรางวัลที่หนึ่งยากมาก
บางคนบอกว่าสอบติดคณะดังยากมาก
บางคนบอกว่าเจอคนที่รักเราและเราเขาจริง ๆ ยากมาก
บางคนบอกว่าได้งานดี ๆ ในเวลาที่ใช่ยากมาก
บางคนบอกว่าเกิดมาในครอบครัวที่พร้อม มีอาหาร มีบ้าน มีการศึกษา มีความปลอดภัย ยากมากแล้ว
ทั้งหมดนี้ยากจริงครับ
แต่สิ่งเหล่านี้ยังอยู่ภายในชีวิตมนุษย์อีกทีหนึ่ง
ก่อนจะมีโอกาสถูกหวย เราต้องเกิดเป็นคนก่อน
ก่อนจะสอบติด เราต้องเกิดเป็นคนก่อน
ก่อนจะมีความรัก มีงาน มีบ้าน มีครอบครัว มีโอกาสแก้ไขตัวเอง เราต้องเกิดเป็นคนก่อน
การเกิดเป็นมนุษย์จึงเหมือนประตูบานแรก
ถ้าไม่มีประตูบานนี้ โอกาสอื่น ๆ ในชีวิตมนุษย์ก็ไม่มีที่ให้เกิดขึ้นเลย
....
บางคนเกิดเป็นคน แต่ยังไม่เจอพระธรรม
....
ในธรรมบทมีใจความหนึ่งที่ว่า การเกิดเป็นมนุษย์เป็นของยาก ชีวิตของสัตว์ทั้งหลายก็ยาก การได้ฟังพระธรรมแท้ก็ยาก และการเกิดขึ้นของพระพุทธเจ้าก็ยาก
ตรงนี้ยิ่งทำให้เห็นว่าความหายากไม่ได้มีชั้นเดียว
เกิดเป็นคนก็ยากแล้ว
เกิดมาแล้วยังมีชีวิตอยู่ได้ก็ยาก
มีชีวิตอยู่แล้วยังได้เจอคำสอนที่พาออกจากทุกข์ก็ยาก
เจอคำสอนแล้วสนใจจริงก็ยาก
สนใจแล้วลงมือฝึกก็ยาก
ลงมือฝึกแล้วไม่ท้อก็ยาก
บางคนมีร่างกายมนุษย์ แต่ใช้ชีวิตจนไม่มีโอกาสคิดเรื่องใจเลย
บางคนมีโอกาสฟังธรรม แต่ไม่สนใจ
บางคนสนใจ แต่ผลัดไปเรื่อย ๆ
บางคนรู้ว่าชีวิตไม่แน่นอน แต่ยังใช้ชีวิตเหมือนมีเวลาเหลือไม่จำกัด
นี่แหละครับที่พระพุทธเจ้ามักเตือนเรื่องความไม่ประมาท
....
ยากขนาดนี้ ไม่ได้แปลว่าต้องกดดันตัวเอง
....
พอพูดว่าเกิดเป็นคนยาก บางคนอาจรู้สึกกดดัน
เหมือนชีวิตนี้ต้องรีบดี ต้องรีบบรรลุ ต้องห้ามพลาด ต้องห้ามเสียเวลา
แต่ผมว่าไม่ควรอ่านแบบกดตัวเองเกินไป
คำสอนนี้ไม่ได้มีไว้ทำให้เราเกลียดชีวิตตัวเอง
ไม่ได้มีไว้ทำให้เราด่าตัวเองว่าใช้ชีวิตไม่คุ้ม
แต่น่าจะมีไว้ปลุกเราเบา ๆ ว่า
อย่าประมาทนะ
ชีวิตนี้มีค่ากว่าที่คิด
ยังแก้ไขบางอย่างได้
ยังทำดีได้
ยังขอโทษได้
ยังให้อภัยได้
ยังฝึกใจได้
ยังลดสิ่งที่ทำให้ตัวเองทุกข์ได้
ยังเลือกทางที่ดีขึ้นได้
การเกิดเป็นคนยาก ไม่ได้แปลว่าเราต้องสมบูรณ์แบบทันที
แต่แปลว่า อย่าใช้ชีวิตเหมือนไม่มีความหมายเลย
....
ถ้าชีวิตกำลังยาก ยังถือว่าโชคดีไหม
....
นี่เป็นคำถามที่ต้องตอบอย่างอ่อนโยนครับ
บางคนเกิดมาเป็นมนุษย์จริง แต่ชีวิตหนักมาก
จน
ป่วย
ครอบครัวไม่อบอุ่น
ถูกทำร้าย
ไม่มีโอกาสเท่าคนอื่น
ทำงานแทบไม่ไหว
มีแผลในใจ
ถ้าไปพูดกับเขาง่าย ๆ ว่า “เกิดเป็นคนก็ดีแล้ว” อาจฟังดูใจร้าย
เพราะความทุกข์ของคนจริง ๆ ไม่ควรถูกปัดทิ้งด้วยคำสอนสวย ๆ
แต่ในอีกมุมหนึ่ง พระพุทธศาสนาไม่ได้บอกว่าชีวิตมนุษย์ดีเพราะสบาย
แต่บอกว่ามีค่าเพราะยังฝึกได้
แม้ชีวิตไม่ง่าย เรายังมีโอกาสทำเหตุเล็ก ๆ ที่ดีขึ้นได้
รักษาศีลบางข้อ
ไม่ทำร้ายคนอื่นเพิ่ม
ดูแลใจตัวเองเท่าที่ไหว
ขอความช่วยเหลือเมื่อจำเป็น
ไม่เพิ่มกรรมหนักให้ชีวิต
บางครั้งการใช้ชีวิตมนุษย์ให้มีค่า ไม่ได้เริ่มจากการทำอะไรยิ่งใหญ่
แต่อาจเริ่มจากการไม่ทำร้ายตัวเองและคนอื่นในวันที่เราเหนื่อยมาก ๆ
....
ถ้าเกิดเป็นคนแล้ว ควรใช้โอกาสนี้ยังไง
....
ผมว่าไม่ต้องคิดให้ซับซ้อนเกินไป
เริ่มจาก 5 เรื่องก็พอ
หนึ่ง รักษาศีลเท่าที่ทำได้
อย่างน้อยไม่ฆ่า ไม่ลัก ไม่โกง ไม่ทำร้ายคนอื่นด้วยคำพูด ไม่ปล่อยชีวิตให้เมาจนขาดสติ
สอง ทำความดีที่ทำได้จริง
ช่วยคนในบ้าน พูดดีขึ้น ให้อภัยบางเรื่อง แบ่งปันเล็ก ๆ ไม่ซ้ำเติมคนที่กำลังล้ม
สาม ดูใจตัวเองบ่อยขึ้น
รู้ว่าโลภเมื่อไหร่ โกรธเมื่อไหร่ หลงเมื่อไหร่ อิจฉาเมื่อไหร่ กลัวเมื่อไหร่
แค่รู้ทันได้บ่อยขึ้น ชีวิตก็เปลี่ยนแล้ว
สี่ ศึกษาธรรมะบ้าง
ไม่ต้องเริ่มจากเรื่องยากก็ได้
อ่านพระสูตรสั้น ๆ ฟังธรรมที่ไม่ชวนงมงาย และเอามาเทียบกับชีวิตจริง
ห้า อย่าประมาทกับเวลา
บางคนจากไปเร็วมาก
บางคนป่วยโดยไม่ทันตั้งตัว
บางคนมีโอกาสดีแต่ผลัดจนหมดแรง
ชีวิตมนุษย์ไม่ได้ยาวเท่าที่เรารู้สึกตอนยังแข็งแรง
....
โอกาสเกิดเป็นคน อาจหายากกว่าโอกาสทั้งชีวิตที่เราเคยลุ้น
....
เราลุ้นหลายอย่างในชีวิต
ลุ้นสอบผ่าน
ลุ้นสัมภาษณ์งาน
ลุ้นคนที่ชอบตอบแชต
ลุ้นให้ธุรกิจรอด
ลุ้นให้ครอบครัวปลอดภัย
ลุ้นให้สุขภาพดี
ลุ้นให้มีเงินพอใช้
แต่ก่อนจะลุ้นทั้งหมดนั้น เราได้สิ่งที่ยากมากมาแล้วอย่างหนึ่ง
คือการเกิดเป็นมนุษย์
เกิดมาในภพที่ยังฟังเหตุผลได้
ยังถามได้
ยังสงสัยได้
ยังเรียนรู้ได้
ยังเปลี่ยนใจตัวเองได้
ยังทำดีได้
ยังเดินออกจากทางที่ผิดได้
ถ้ามองแบบนี้ ชีวิตมนุษย์ไม่ใช่ของเล็กเลย
ต่อให้วันนี้ชีวิตยังไม่สมบูรณ์
ต่อให้ยังมีเรื่องพลาด
ต่อให้ยังมีเรื่องเสียใจ
มันก็ยังเป็นชีวิตที่มีโอกาส
และโอกาสแบบนี้ ในมุมพระพุทธศาสนา ไม่ได้เกิดขึ้นง่าย ๆ
....
ท้ายที่สุด อุปมาเต่าตาบอดไม่ได้มีไว้ให้กลัว แต่มีไว้ให้ตื่น
....
ผมชอบอุปมาเต่าตาบอดมาก
เพราะมันทำให้ภาพคำว่า “หายาก” ชัดจนพูดไม่ออก
มหาสมุทรกว้างใหญ่
แอกไม้ลอยไปตามลม
เต่าตาบอดอยู่ใต้ทะเล
โผล่ขึ้นมา 100 ปีครั้ง
แล้วต้องโผล่เข้ารูพอดี
ถ้าพระพุทธเจ้าใช้อุปมานี้เพื่ออธิบายการได้เกิดเป็นมนุษย์ แปลว่าชีวิตนี้ไม่ควรถูกใช้แบบหลับ ๆ ตื่น ๆ เกินไป
เราอาจยังไม่ต้องเป็นคนดีสมบูรณ์แบบในวันนี้
แต่อย่างน้อย อย่าใช้ชีวิตนี้ไปกับการเพิ่มความทุกข์ให้ตัวเองและคนอื่นตลอดเวลา
เกิดเป็นคนยาก
เจอธรรมะยาก
มีโอกาสฝึกใจยาก
ถ้าวันนี้เรายังหายใจอยู่ ยังคิดได้ ยังเริ่มใหม่ได้
นั่นอาจเป็นโอกาสที่ใหญ่กว่าที่เราคิดมาก
....
แหล่งอ้างอิง
....
SN 56.48 อุปมาเต่าตาบอดกับแอกไม้ จาก SuttaCentral
https://suttacentral.net/sn56.48/en/bodhi
SN 56.48 Chiggala Sutta จาก Access to Insight
https://www.accesstoinsight.org/tipitaka/sn/sn56/sn56.048.than.html
SN 20.2 อุปมาฝุ่นบนปลายเล็บกับแผ่นดินใหญ่ จาก SuttaCentral
https://suttacentral.net/sn20.2
Dhammapada 182 เรื่องการเกิดเป็นมนุษย์เป็นของยาก จาก SuttaCentral
https://suttacentral.net/dhp182/en/sujato
Dhammapada 179-196 Buddhavagga จาก SuttaCentral
https://suttacentral.net/dhp179-196/en/buddharakkhita