อี้จิงคือคัมภีร์ปรัชญาที่เก่าแก่ที่สุดของจีน เส้นทั้ง 6 เส้นที่ประกอบกันขึ้นมาเป็นหนึ่งสัญลักษณ์นั้น นอกจากจะมีความหมายร่วมกันแล้ว ตัวเส้นแต่ละเส้นเองก็สะท้อนความหมายเฉพาะตัวได้อย่างลึกซึ้ง วันนี้เราจะมาพูดถึงความหมายแยกย่อยของแต่ละเส้นที่เปรียบเสมือน 6 ช่วงชีวิตของคนเรา
การเรียงตัวของทั้ง 6 เส้นในอี้จิงจะนับจากล่างขึ้นบน เปรียบเหมือนชีวิตมนุษย์ที่ค่อยๆ เติบโตและสั่งสมประสบการณ์ขึ้นไปทีละขั้น
ในคัมภีร์อี้จิงมีแนวคิดเรื่อง "ความสมบูรณ์แห่งตำแหน่ง" ซึ่งสะท้อนผ่านกวยที่ชื่อว่า "ข้ามฟากเสร็จสิ้น"
โดยเส้นตำแหน่งคี่
(1, 3, 5) จะเป็น พลังหยาง
(ความรุก, แข็งแกร่ง) และเส้นตำแหน่งคู่
(2, 4, 6) จะเป็น พลังหยิน
(ความรับ, อ่อนโยน) การผสมผสานสลับกันเช่นนี้บอกเราว่า ในแต่ละช่วงอายุและวาระโอกาส มีกิริยาและการกระทำที่เหมาะสมแตกต่างกันไป ดังนี้:
- เส้นที่ 1 (แรกเกิด) — [พลังหยาง]: เด็กแรกเกิดควรมีความร่าเริง แจ่มใส กระฉับกระเฉง ไม่อยู่นิ่ง เรียนรู้โลกด้วยความตื่นตัว
- เส้นที่ 2 (เรียนรู้) — [พลังหยิน]: เมื่อเข้าสู่วัยศึกษาเล่าเรียนและเริ่มมีสังคม สิ่งสำคัญคือความสุภาพอ่อนน้อม รู้กาลเทศะ เชื่อฟังครูบาอาจารย์ และปฏิบัติต่อเพื่อนฝูงด้วยความอ่อนโยนมีคุณธรรม
- เส้นที่ 3 (ทำงาน) — [พลังหยาง]: ก้าวออกจาก Comfort Zone สู่โลกของผู้ใหญ่ ช่วงนี้ต้องมีความกระตือรือร้น ขยันขันแข็ง มุ่งมั่นไม่ยอมแพ้ และกล้าแสดงศักยภาพของตนเองออกมาให้เต็มที่
- เส้นที่ 4 (ผู้เชี่ยวชาญ) — [พลังหยิน]: เมื่อผ่านโลกมาจนเป็นผู้รู้ผู้ชำนาญในระดับสูง ยิ่งอยู่สูงยิ่งต้องอ่อนน้อมถ่อมตน เข้าอกเข้าใจผู้ที่อยู่ต่ำกว่า และให้เกียรติผู้บริหารระดับสูงขึ้นไป
- เส้นที่ 5 (ผู้นำ) — [พลังหยาง]: จุดพีคที่สุดของชีวิต เปรียบเสมือนราชาหรือผู้นำองค์กร ต้องมีความเด็ดขาด ชัดเจน กล้าหาญ กล้าได้กล้าเสีย และพร้อมรับความเสี่ยงเพื่อนำพากลุ่มคนไปข้างหน้า
- เส้นที่ 6 (ผู้อาวุโส) — [พลังหยิน]: วัยที่เลยจุดสูงสุดและร่างกายเริ่มเสื่อมถอย สิ่งสำคัญที่สุดคือ "การปล่อยวาง" มองผู้อื่นอย่างสงบ ไม่เข้าไปก้าวก่ายหรือวุ่นวายกับชีวิตของลูกหลาน คอยเป็นที่ปรึกษาอย่างอ่อนโยนเมื่อถูกถาม เพราะหากฝืนเป็นหยาง (ดื้อดึง/ยึดติดอำนาจ) ในวัยนี้ ก็จะนำพาความเดือดร้อนมาสู่ตนเอง
อี้จิงได้กำหนดหน้าที่และครรลองของมนุษย์เอาไว้ตั้งแต่ 3,000 ปีก่อนแล้วว่า ในแต่ละช่วงวัยเราควรวางตัวอย่างไร เมื่อเราเข้าใจหน้าที่และดำเนินชีวิตให้สอดคล้องกับธรรมชาติ ชีวิตของเราก็จะราบรื่นและเปี่ยมด้วยปัญญา
คำสอนจากคัมภีร์อี้จิง: 6 เส้นและ 6 ช่วงชีวิต
การเรียงตัวของทั้ง 6 เส้นในอี้จิงจะนับจากล่างขึ้นบน เปรียบเหมือนชีวิตมนุษย์ที่ค่อยๆ เติบโตและสั่งสมประสบการณ์ขึ้นไปทีละขั้น
ในคัมภีร์อี้จิงมีแนวคิดเรื่อง "ความสมบูรณ์แห่งตำแหน่ง" ซึ่งสะท้อนผ่านกวยที่ชื่อว่า "ข้ามฟากเสร็จสิ้น"
โดยเส้นตำแหน่งคี่ (1, 3, 5) จะเป็น พลังหยาง (ความรุก, แข็งแกร่ง) และเส้นตำแหน่งคู่ (2, 4, 6) จะเป็น พลังหยิน (ความรับ, อ่อนโยน) การผสมผสานสลับกันเช่นนี้บอกเราว่า ในแต่ละช่วงอายุและวาระโอกาส มีกิริยาและการกระทำที่เหมาะสมแตกต่างกันไป ดังนี้:
- เส้นที่ 1 (แรกเกิด) — [พลังหยาง]: เด็กแรกเกิดควรมีความร่าเริง แจ่มใส กระฉับกระเฉง ไม่อยู่นิ่ง เรียนรู้โลกด้วยความตื่นตัว
- เส้นที่ 2 (เรียนรู้) — [พลังหยิน]: เมื่อเข้าสู่วัยศึกษาเล่าเรียนและเริ่มมีสังคม สิ่งสำคัญคือความสุภาพอ่อนน้อม รู้กาลเทศะ เชื่อฟังครูบาอาจารย์ และปฏิบัติต่อเพื่อนฝูงด้วยความอ่อนโยนมีคุณธรรม
- เส้นที่ 3 (ทำงาน) — [พลังหยาง]: ก้าวออกจาก Comfort Zone สู่โลกของผู้ใหญ่ ช่วงนี้ต้องมีความกระตือรือร้น ขยันขันแข็ง มุ่งมั่นไม่ยอมแพ้ และกล้าแสดงศักยภาพของตนเองออกมาให้เต็มที่
- เส้นที่ 4 (ผู้เชี่ยวชาญ) — [พลังหยิน]: เมื่อผ่านโลกมาจนเป็นผู้รู้ผู้ชำนาญในระดับสูง ยิ่งอยู่สูงยิ่งต้องอ่อนน้อมถ่อมตน เข้าอกเข้าใจผู้ที่อยู่ต่ำกว่า และให้เกียรติผู้บริหารระดับสูงขึ้นไป
- เส้นที่ 5 (ผู้นำ) — [พลังหยาง]: จุดพีคที่สุดของชีวิต เปรียบเสมือนราชาหรือผู้นำองค์กร ต้องมีความเด็ดขาด ชัดเจน กล้าหาญ กล้าได้กล้าเสีย และพร้อมรับความเสี่ยงเพื่อนำพากลุ่มคนไปข้างหน้า
- เส้นที่ 6 (ผู้อาวุโส) — [พลังหยิน]: วัยที่เลยจุดสูงสุดและร่างกายเริ่มเสื่อมถอย สิ่งสำคัญที่สุดคือ "การปล่อยวาง" มองผู้อื่นอย่างสงบ ไม่เข้าไปก้าวก่ายหรือวุ่นวายกับชีวิตของลูกหลาน คอยเป็นที่ปรึกษาอย่างอ่อนโยนเมื่อถูกถาม เพราะหากฝืนเป็นหยาง (ดื้อดึง/ยึดติดอำนาจ) ในวัยนี้ ก็จะนำพาความเดือดร้อนมาสู่ตนเอง
อี้จิงได้กำหนดหน้าที่และครรลองของมนุษย์เอาไว้ตั้งแต่ 3,000 ปีก่อนแล้วว่า ในแต่ละช่วงวัยเราควรวางตัวอย่างไร เมื่อเราเข้าใจหน้าที่และดำเนินชีวิตให้สอดคล้องกับธรรมชาติ ชีวิตของเราก็จะราบรื่นและเปี่ยมด้วยปัญญา