เรามักเข้าใจว่าดาวยูเรนัสว่าเป็น "ดาวเคราะห์ก๊าซยักษ์" แต่นักวิทยาศาสตร์ระบุว่า แท้จริงแล้วมันถูกจัดอยู่ในอีกประเภทหนึ่งที่เรียกว่า "ดาวยักษ์น้ำแข็ง"... สมัยก่อนเรามักจะจับ ดาวยูเรนัส (Uranus) ไปอยู่แก๊งเดียวกับ "ดาวเคราะห์ก๊าซยักษ์" อย่างดาวพฤหัสบดีและดาวเสาร์ แต่ข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ดาวเคราะห์ (Planetary science) ในปัจจุบันยืนยันแล้วว่า จริงๆ แล้วยูเรนัสคือ ดาวยักษ์น้ำแข็ง (Ice giant) ต่างหาก
.
คำว่า "น้ำแข็ง" ในบริบททางดาราศาสตร์นี้ ไม่ได้หมายถึงก้อนน้ำแข็งเย็นๆ แบบในตู้เย็นบ้านเรา… แต่มันเป็นคำที่นักวิทยาศาสตร์ใช้เรียกกลุ่มสสารอย่าง น้ำ แอมโมเนีย และมีเทน ซึ่งเคยจับตัวกันเป็นน้ำแข็งในยุคที่ดาวดวงนี้เพิ่งก่อกำเนิดขึ้นในเขตขอบนอกอันหนาวเหน็บของระบบสุริยะ
.
ทว่าเราเมื่อมุดผ่านชั้นบรรยากาศสีฟ้าสวยงามลงไปแล้ว สสารเหล่านี้จะเจอกับความดันและความร้อนมหาศาลภายในดวงดาว จนถูกอัดให้เปลี่ยนสภาพเป็น "ของเหลว" ที่ทั้งร้อนจัดและมีความหนาแน่นสูงมาก (Hot exotic fluid) ทำให้สภาพเช่นนี้ดาวเคราะห์จึงไม่ได้เป็นก้อนน้ำแข็งเย็นเฉียบหมดซะทีเดียว แต่ก็ไม่ใช่กลุ่มก๊าซฟูๆ ด้วยเช่นกัน…
.
จนถึงตอนนี้ ยานวอยเอเจอร์ 2 (Voyager 2) ยังคงเป็นยานอวกาศเพียงลำเดียวที่เคยไปโฉบสำรวจดาวดวงนี้ (เมื่อเดือนมกราคม ปี 1986) และได้พบกับความแปลกประหลาดสุดๆ คือ ยูเรนัสมีแกนหมุนที่เอียงถึง 98 องศา! พูดง่ายๆ คือมันโคจรรอบดวงอาทิตย์ด้วยท่า "กลิ้งตะแคงข้าง" เหมือนลูกโบว์ลิ่งที่กลิ้งไปตามเลนเลย
.
ซึ่งการหมุนสุดแปลกนี้เป็นหลักฐานชั้นดีที่บอกเราว่า ระบบดาวเคราะห์ในจักรวาลนั้นมีความวุ่นวายและหลากหลายกว่าที่นักดาราศาสตร์สมัยก่อนเคยคิดไว้มาก
.
ที่น่าสนใจคือ ข้อมูลสถิติในปัจจุบันชี้ให้เห็นว่า ดาวเคราะห์จำพวกดาวยักษ์น้ำแข็งแบบยูเรนัสและเนปจูนนั้น กลับเป็นประเภทที่เราพบได้บ่อยที่สุดในกาแล็กซีของเรา บ่อยกว่าพวกดาวก๊าซยักษ์เสียอีก
.
นั่นแปลว่า ดาวเคราะห์นอกระบบ (Exoplanets) ส่วนใหญ่ที่เราค้นพบ อาจจะมีสภาพแวดล้อมที่หนาวเหน็บและมีความดันมหาศาลคล้ายกับดาวยูเรนัสนี่เลย
.
ยิ่งไปกว่านั้น ความรู้ที่เรามีเกี่ยวกับยูเรนัสเพิ่งจะถูกอัปเดตครั้งใหญ่ จากงานวิจัยที่ตีพิมพ์เมื่อเดือนพฤศจิกายน ปี 2024 นำโดย เจมี จาซินสกี (Jamie Jasinski) ทีมนักวิจัยได้เอาข้อมูลเก่าเก็บของยานวอยเอเจอร์ 2 มาวิเคราะห์กันใหม่ และค้นพบความจริงที่น่าตกใจว่า ตอนที่ยานบินผ่านยูเรนัสนั้น ดันแจ็คพอตไปเจอกับจังหวะที่มี ลมสุริยะ (Solar wind) รุนแรงพัดมาพอดี ทำให้สนามแม่เหล็กของดาวถูกบีบอัดจนหดตัวลงอย่างผิดปกติ
.
เหตุการณ์บังเอิญครั้งนั้น ทำให้ตลอด 38 ปีที่ผ่านมา พวกเราเข้าใจผิดมาตลอดว่ายูเรนัสเป็นดาวที่ไม่มีพลาสมา และมีสนามแม่เหล็กที่ตายแล้ว ทั้งที่จริงๆ ตอนนั้นมันแค่กำลังโดนพายุสุริยะซัดกระหน่ำอย่างหนักต่างหาก
.
ประกอบกับภาพถ่ายล่าสุดจาก กล้องโทรทรรศน์อวกาศเจมส์ เว็บบ์ (James Webb Space Telescope) ที่สามารถจับภาพวงแหวนและหมวกน้ำแข็งขั้วเหนือ (Polar cap) ของยูเรนัสได้อย่างคมชัด สิ่งเหล่านี้ยืนยันชัดเจนครับว่า ดาวดวงนี้ไม่ได้หลับใหลอย่างที่เราเคยเข้าใจ แต่มันยังมีสภาพอากาศและพายุที่แปรปรวนอยู่ตลอดเวลา
.
[แหล่งอ้างอิง]
[1] Jasinski, J. M., et al. "The anomalous state of Uranus's magnetosphere during the Voyager 2 flyby." Nature Astronomy, 2024. DOI: 10.1038/s41550-024-02389-3
[2] Suzuki, D., et al. "The Exoplanet Mass-Ratio Function from the MOA-II Survey." The Astrophysical Journal, 2016. DOI: 10.3847/1538-4357/833/2/145
[3] ESA/Webb, "Uranus close-up view (NIRCam)." Space Telescope Science Institute, 2023.
#Uranus #ดาวยูเรนัส #อวกาศ #ดาราศาสตร์ #Voyager2 #JamesWebb #ดาวเคราะห์นอกระบบ #วิทยาศาสตร์ #ระบบสุริยะ #สำรวจอวกาศ
https://www.facebook.com/share/p/1cQu7v5CWL/
🌟 ยูเรนัสไม่ใช่แค่ดาวก๊าซยักษ์แต่เป็นดาวยักษ์น้ำแข็ง
.
คำว่า "น้ำแข็ง" ในบริบททางดาราศาสตร์นี้ ไม่ได้หมายถึงก้อนน้ำแข็งเย็นๆ แบบในตู้เย็นบ้านเรา… แต่มันเป็นคำที่นักวิทยาศาสตร์ใช้เรียกกลุ่มสสารอย่าง น้ำ แอมโมเนีย และมีเทน ซึ่งเคยจับตัวกันเป็นน้ำแข็งในยุคที่ดาวดวงนี้เพิ่งก่อกำเนิดขึ้นในเขตขอบนอกอันหนาวเหน็บของระบบสุริยะ
.
ทว่าเราเมื่อมุดผ่านชั้นบรรยากาศสีฟ้าสวยงามลงไปแล้ว สสารเหล่านี้จะเจอกับความดันและความร้อนมหาศาลภายในดวงดาว จนถูกอัดให้เปลี่ยนสภาพเป็น "ของเหลว" ที่ทั้งร้อนจัดและมีความหนาแน่นสูงมาก (Hot exotic fluid) ทำให้สภาพเช่นนี้ดาวเคราะห์จึงไม่ได้เป็นก้อนน้ำแข็งเย็นเฉียบหมดซะทีเดียว แต่ก็ไม่ใช่กลุ่มก๊าซฟูๆ ด้วยเช่นกัน…
.
จนถึงตอนนี้ ยานวอยเอเจอร์ 2 (Voyager 2) ยังคงเป็นยานอวกาศเพียงลำเดียวที่เคยไปโฉบสำรวจดาวดวงนี้ (เมื่อเดือนมกราคม ปี 1986) และได้พบกับความแปลกประหลาดสุดๆ คือ ยูเรนัสมีแกนหมุนที่เอียงถึง 98 องศา! พูดง่ายๆ คือมันโคจรรอบดวงอาทิตย์ด้วยท่า "กลิ้งตะแคงข้าง" เหมือนลูกโบว์ลิ่งที่กลิ้งไปตามเลนเลย
.
ซึ่งการหมุนสุดแปลกนี้เป็นหลักฐานชั้นดีที่บอกเราว่า ระบบดาวเคราะห์ในจักรวาลนั้นมีความวุ่นวายและหลากหลายกว่าที่นักดาราศาสตร์สมัยก่อนเคยคิดไว้มาก
.
ที่น่าสนใจคือ ข้อมูลสถิติในปัจจุบันชี้ให้เห็นว่า ดาวเคราะห์จำพวกดาวยักษ์น้ำแข็งแบบยูเรนัสและเนปจูนนั้น กลับเป็นประเภทที่เราพบได้บ่อยที่สุดในกาแล็กซีของเรา บ่อยกว่าพวกดาวก๊าซยักษ์เสียอีก
.
นั่นแปลว่า ดาวเคราะห์นอกระบบ (Exoplanets) ส่วนใหญ่ที่เราค้นพบ อาจจะมีสภาพแวดล้อมที่หนาวเหน็บและมีความดันมหาศาลคล้ายกับดาวยูเรนัสนี่เลย
.
ยิ่งไปกว่านั้น ความรู้ที่เรามีเกี่ยวกับยูเรนัสเพิ่งจะถูกอัปเดตครั้งใหญ่ จากงานวิจัยที่ตีพิมพ์เมื่อเดือนพฤศจิกายน ปี 2024 นำโดย เจมี จาซินสกี (Jamie Jasinski) ทีมนักวิจัยได้เอาข้อมูลเก่าเก็บของยานวอยเอเจอร์ 2 มาวิเคราะห์กันใหม่ และค้นพบความจริงที่น่าตกใจว่า ตอนที่ยานบินผ่านยูเรนัสนั้น ดันแจ็คพอตไปเจอกับจังหวะที่มี ลมสุริยะ (Solar wind) รุนแรงพัดมาพอดี ทำให้สนามแม่เหล็กของดาวถูกบีบอัดจนหดตัวลงอย่างผิดปกติ
.
เหตุการณ์บังเอิญครั้งนั้น ทำให้ตลอด 38 ปีที่ผ่านมา พวกเราเข้าใจผิดมาตลอดว่ายูเรนัสเป็นดาวที่ไม่มีพลาสมา และมีสนามแม่เหล็กที่ตายแล้ว ทั้งที่จริงๆ ตอนนั้นมันแค่กำลังโดนพายุสุริยะซัดกระหน่ำอย่างหนักต่างหาก
.
ประกอบกับภาพถ่ายล่าสุดจาก กล้องโทรทรรศน์อวกาศเจมส์ เว็บบ์ (James Webb Space Telescope) ที่สามารถจับภาพวงแหวนและหมวกน้ำแข็งขั้วเหนือ (Polar cap) ของยูเรนัสได้อย่างคมชัด สิ่งเหล่านี้ยืนยันชัดเจนครับว่า ดาวดวงนี้ไม่ได้หลับใหลอย่างที่เราเคยเข้าใจ แต่มันยังมีสภาพอากาศและพายุที่แปรปรวนอยู่ตลอดเวลา
.
[แหล่งอ้างอิง]
[1] Jasinski, J. M., et al. "The anomalous state of Uranus's magnetosphere during the Voyager 2 flyby." Nature Astronomy, 2024. DOI: 10.1038/s41550-024-02389-3
[2] Suzuki, D., et al. "The Exoplanet Mass-Ratio Function from the MOA-II Survey." The Astrophysical Journal, 2016. DOI: 10.3847/1538-4357/833/2/145
[3] ESA/Webb, "Uranus close-up view (NIRCam)." Space Telescope Science Institute, 2023.
#Uranus #ดาวยูเรนัส #อวกาศ #ดาราศาสตร์ #Voyager2 #JamesWebb #ดาวเคราะห์นอกระบบ #วิทยาศาสตร์ #ระบบสุริยะ #สำรวจอวกาศ
https://www.facebook.com/share/p/1cQu7v5CWL/