สัมมาสมาธิที่สมบูรณ์
การเจริญสมาธิที่สมบูรณ์ด้วยองค์ ๕
พระพุทธเจ้าตรัสกับภิกษุทั้งหลายว่า
“เราจะแสดงวิธีเจริญสัมมาสมาธิที่สมบูรณ์ด้วยองค์ ๕ ซึ่งเป็นสมาธิของพระอริยเจ้า
จงตั้งใจฟังให้ดี”
ประการแรก
ผู้ปฏิบัติจะต้องค่อย ๆ ถอยห่างจากความหมกมุ่นในกามและความคิดที่ไม่เป็นกุศลทั้งหลาย
ปล่อยวางเรื่องราวภายนอก
วางความกังวล
วางความฟุ้งซ่าน
วางความอยากและความยึดติดต่าง ๆ
เมื่อใจสงบจากสิ่งรบกวนเหล่านี้แล้ว
จิตก็จะเข้าสู่ ปฐมฌาน
ซึ่งเป็นความสงบระดับแรก
ในภาวะนี้ จิตยังมีการตรึกและพิจารณาอยู่ แต่เต็มไปด้วยความอิ่มเอิบและความสุขที่เกิดจากความสงบ
ความสุขนี้ไม่ใช่ความสุขจากการได้สิ่งที่ชอบ
ไม่ใช่ความสุขจากทรัพย์สิน ชื่อเสียง หรือความสำเร็จ
แต่เป็นความสุขที่เกิดจากการที่ใจได้พักจากความวุ่นวาย
ความอิ่มเอิบและความสุขนั้นจะแผ่ซ่านไปทั่วทั้งร่างกาย
จนรู้สึกสดชื่น เบาสบาย และสงบอย่างลึกซึ้ง
ไม่มีส่วนใดของร่างกายที่ไม่สัมผัสความสุขนั้น
พระพุทธองค์ทรงเปรียบเหมือนช่างอาบน้ำผู้ชำนาญ
ที่นำผงสำหรับชำระร่างกายมาคลุกเคล้ากับน้ำอย่างพอเหมาะ
จนเนื้อผงชุ่มทั่วทุกส่วน
ไม่แห้งเกินไป
และไม่เปียกจนไหลเยิ้ม
ความชุ่มชื้นซึมเข้าไปทั่วทั้งก้อนผงอย่างสม่ำเสมอ
ฉันใด
ปีติและความสุขที่เกิดจากสมาธิ
ก็ซึมซาบไปทั่วกายและใจของผู้ปฏิบัติ
ฉันนั้น
นี่คือจุดเริ่มต้นของการฝึกสมาธิอย่างถูกต้อง
เมื่อใจเริ่มรู้จักความสงบจากภายใน
ก็จะเห็นว่าความสุขที่แท้จริง
ไม่ได้เกิดจากการแสวงหาสิ่งภายนอก
แต่เกิดจากการทำใจให้สงบ
และปล่อยวางสิ่งที่รบกวนจิตใจ
ความสงบเช่นนี้เอง
คือรากฐานสำคัญที่จะนำผู้ปฏิบัติไปสู่สมาธิที่ลึกยิ่งขึ้น
และเป็นหนทางสู่ปัญญาและความหลุดพ้นในที่สุด
สัมมาสมาธิที่สมบูรณ์
การเจริญสมาธิที่สมบูรณ์ด้วยองค์ ๕
พระพุทธเจ้าตรัสกับภิกษุทั้งหลายว่า
“เราจะแสดงวิธีเจริญสัมมาสมาธิที่สมบูรณ์ด้วยองค์ ๕ ซึ่งเป็นสมาธิของพระอริยเจ้า
จงตั้งใจฟังให้ดี”
ประการแรก
ผู้ปฏิบัติจะต้องค่อย ๆ ถอยห่างจากความหมกมุ่นในกามและความคิดที่ไม่เป็นกุศลทั้งหลาย
ปล่อยวางเรื่องราวภายนอก
วางความกังวล
วางความฟุ้งซ่าน
วางความอยากและความยึดติดต่าง ๆ
เมื่อใจสงบจากสิ่งรบกวนเหล่านี้แล้ว
จิตก็จะเข้าสู่ ปฐมฌาน
ซึ่งเป็นความสงบระดับแรก
ในภาวะนี้ จิตยังมีการตรึกและพิจารณาอยู่ แต่เต็มไปด้วยความอิ่มเอิบและความสุขที่เกิดจากความสงบ
ความสุขนี้ไม่ใช่ความสุขจากการได้สิ่งที่ชอบ
ไม่ใช่ความสุขจากทรัพย์สิน ชื่อเสียง หรือความสำเร็จ
แต่เป็นความสุขที่เกิดจากการที่ใจได้พักจากความวุ่นวาย
ความอิ่มเอิบและความสุขนั้นจะแผ่ซ่านไปทั่วทั้งร่างกาย
จนรู้สึกสดชื่น เบาสบาย และสงบอย่างลึกซึ้ง
ไม่มีส่วนใดของร่างกายที่ไม่สัมผัสความสุขนั้น
พระพุทธองค์ทรงเปรียบเหมือนช่างอาบน้ำผู้ชำนาญ
ที่นำผงสำหรับชำระร่างกายมาคลุกเคล้ากับน้ำอย่างพอเหมาะ
จนเนื้อผงชุ่มทั่วทุกส่วน
ไม่แห้งเกินไป
และไม่เปียกจนไหลเยิ้ม
ความชุ่มชื้นซึมเข้าไปทั่วทั้งก้อนผงอย่างสม่ำเสมอ
ฉันใด
ปีติและความสุขที่เกิดจากสมาธิ
ก็ซึมซาบไปทั่วกายและใจของผู้ปฏิบัติ
ฉันนั้น
นี่คือจุดเริ่มต้นของการฝึกสมาธิอย่างถูกต้อง
เมื่อใจเริ่มรู้จักความสงบจากภายใน
ก็จะเห็นว่าความสุขที่แท้จริง
ไม่ได้เกิดจากการแสวงหาสิ่งภายนอก
แต่เกิดจากการทำใจให้สงบ
และปล่อยวางสิ่งที่รบกวนจิตใจ
ความสงบเช่นนี้เอง
คือรากฐานสำคัญที่จะนำผู้ปฏิบัติไปสู่สมาธิที่ลึกยิ่งขึ้น
และเป็นหนทางสู่ปัญญาและความหลุดพ้นในที่สุด