แต่อาจเกี่ยวกับไขมันในเลือดสูง !
บางคนอยู่ดี ๆ ก็มีตุ่มเล็ก ๆ สีเหลืองอมแดงขึ้นตามตัว
เป็นเม็ด ๆ หลายจุด
บางทีคัน
บางทีเจ็บนิด ๆ
บางคนคิดว่าเป็นผื่นแพ้
บางคนคิดว่าแมลงกัด
บางคนคิดว่าเป็นสิวที่ตัว
แต่จริง ๆ แล้วมีผื่นชนิดหนึ่งที่อยากให้รู้จักครับ
ชื่อว่า eruptive xanthomas
หรือพูดง่าย ๆ คือ “ตุ่มไขมันสะสมที่ผิวหนัง”
ที่ต้องสนใจไม่ใช่เพราะตุ่มมันน่ากลัว
แต่เพราะมันอาจเป็นสัญญาณว่า
ไตรกลีเซอไรด์ในเลือดสูงมาก อยู่ก็ได้
โดยเฉพาะในคนที่มีเบาหวานคุมไม่ดี
ไขมันในเลือดสูง
น้ำหนักเกิน
ดื่มแอลกอฮอล์
หรือมีปัญหาเรื่องระบบเผาผลาญไขมัน
แล้วตุ่มแบบนี้มักขึ้นตรงไหนบ้าง
มาดู 5 จุดที่เจอบ่อยครับ
1. ก้นและสะโพก เจอบ่อยมาก
จุดที่ต้องนึกถึงก่อนเลยคือ ก้นและสะโพก
หลายคนไม่ได้เห็นเองด้วยซ้ำ
บางทีรู้ตัวตอนอาบน้ำแล้วจับเจอ
รู้สึกผิวสาก ๆ เป็นเม็ด ๆ
หรือมีคนใกล้ตัวทักว่ามีตุ่มขึ้น
ลักษณะมักเป็นตุ่มนูนเล็ก ๆ
ขนาดไม่ใหญ่ (ไม่กี่มิลลิเมตร)
สีเหลือง เหลืองส้ม หรือแดงอมเหลือง
บางคนคัน
บางคนเจ็บเวลากดหรือนั่งทับ
ถ้าตุ่มขึ้นเป็นกลุ่ม
ขึ้นเร็ว
และไม่ได้เหมือนสิวทั่วไป
โดยเฉพาะคนที่เคยมีไขมันสูงหรือเบาหวาน
อันนี้ไม่ควรมองข้ามครับ
เพราะก้นกับสะโพกเป็นตำแหน่งที่ eruptive xanthomas เจอได้บ่อยมาก
2. ข้อศอกและแขนด้านนอก
อีกจุดที่เจอได้บ่อยคือ ข้อศอก ท่อนแขนด้านนอก และผิวด้านนอกของแขน
บางคนเห็นเป็นตุ่มเล็ก ๆ เรียงกัน
เลยคิดว่าเป็นผื่นแพ้
ผื่นเสียดสี
รูขุมขนอักเสบ
หรือสิวที่ตัว
แต่ถ้าดูดี ๆ ตุ่มของ eruptive xanthomas มักมีสีเหลืองอยู่ตรงกลาง
บางเม็ดมีขอบแดง ๆ รอบ ๆ
ไม่ได้มีหัวหนองชัดแบบสิวทั่วไป
ถ้าคนไข้มีประวัติไตรกลีเซอไรด์สูง
ไขมันสูง
เบาหวาน
น้ำหนักขึ้น
กินหวานเยอะ
หรือดื่มแอลกอฮอล์บ่อย
แล้วอยู่ดี ๆ มีตุ่มขึ้นตามข้อศอกหรือแขนด้านนอก
แนะนำให้ตรวจเลือดดูไขมันซ้ำครับ
โดยเฉพาะค่า triglyceride
3. เข่า ต้นขา และขาด้านนอก
ตำแหน่งที่หลายคนพลาดคือ เข่า ต้นขา และขาด้านนอก
เพราะพอขึ้นตรงนี้ คนมักคิดว่า
“น่าจะผื่นแพ้เหงื่อ”
“น่าจะแพ้ผ้า”
“หรือเป็นขนคุดหรือเปล่า”
แต่ eruptive xanthomas ก็ขึ้นแถวนี้ได้เหมือนกันครับ
บางคนเป็นตุ่มเล็ก ๆ กระจายสองข้าง
บางคนเป็นเม็ดแดง ๆ เหลือง ๆ หลายเม็ด
บางคนคันจนเกา แล้วผื่นยิ่งแดงกว่าเดิม
จุดที่ควรเอะใจคือ
ตุ่มขึ้นหลายเม็ดพร้อมกัน
ขึ้นเร็ว
เป็นกลุ่ม ๆ และมีสีเหลืองอมแดง
โดยเฉพาะถ้ามีประวัติไขมันในเลือดสูงร่วมด้วย
ไม่ควรปล่อยให้ผ่านไปเฉย ๆ ครับ
4. ไหล่ หลัง และลำตัว
eruptive xanthomas ไม่ได้ขึ้นแค่แขนขาหรือก้นเท่านั้น
บางคนขึ้นที่ ไหล่ หลัง หรือลำตัว
บางคนขึ้นหลายตำแหน่งพร้อมกัน
จนดูเหมือนผื่นแพ้กระจายทั้งตัว
คำว่า eruptive แปลประมาณว่า
ขึ้นแบบพรวด ๆ
ขึ้นเร็ว
ขึ้นเป็นชุด
ไม่ได้ค่อย ๆ โตทีละเม็ดแบบก้อนไขมันบางชนิด
ถ้าคนไข้เล่าว่า
“หมอครับ อยู่ดี ๆ ตุ่มขึ้นเต็มหลัง”
“ขึ้นหลายจุดพร้อมกัน”
“เป็นตุ่มเหลือง ๆ แดง ๆ แล้วคันด้วย”
อันนี้ควรถามต่อเลยครับว่า
เคยตรวจไขมันไหม
เป็นเบาหวานหรือเปล่า
ดื่มแอลกอฮอล์บ่อยไหม
มียาอะไรที่ใช้อยู่หรือไม่
แล้วควรตรวจ lipid profile
โดยเฉพาะค่า triglyceride
5. ไม่ต้องจำทุกตำแหน่ง แต่ให้จำลักษณะรวม
จริง ๆ eruptive xanthomas อาจขึ้นได้หลายตำแหน่ง
แต่จุดที่อยากให้จำง่าย ๆ คือ
ก้น สะโพก ไหล่ หลัง ข้อศอก เข่า ต้นขา และผิวด้านนอกของแขนขา
แต่ไม่อยากให้ยึดติดว่า
ต้องขึ้นตรงนี้เท่านั้นถึงจะใช่
สิ่งที่ควรจำมากกว่าคือ
ถ้าตุ่มขึ้นเร็ว ขึ้นหลายเม็ดพร้อมกัน
และคนไข้มีประวัติไตรกลีเซอไรด์สูง เบาหวาน หรือไขมันในเลือดผิดปกติ
แบบนี้ควรเช็กต่อครับ
เพราะถ้าไตรกลีเซอไรด์สูงมาก ๆ
ไม่ใช่แค่ทำให้มีตุ่มที่ผิวหนัง
แต่ยังเพิ่มความเสี่ยงตับอ่อนอักเสบเฉียบพลันได้ด้วย
ส่วนการดูแลตัวเอง
พื้นฐานยังหนีไม่พ้นเรื่องเดิม ๆ ครับ
คุมหวาน
ลดแป้งที่มากเกินไป
ลดแอลกอฮอล์
คุมน้ำหนัก
คุมเบาหวานให้ดี
แล้วก็เลือกไขมันให้เหมาะขึ้น
เช่น กินปลาทะเลที่มีโอเมก้า 3
อย่างปลาทู ซาร์ดีน แซลมอน
หรือปลาทะเลไขมันดีอื่น ๆ เป็นส่วนหนึ่งของมื้ออาหาร
โอเมก้า 3 กลุ่ม EPA/DHA
มีข้อมูลว่าอาจช่วยลดไตรกลีเซอไรด์ได้ในบางคน
โดยเฉพาะเมื่อใช้ในขนาดที่เหมาะสม
แต่ถ้าไตรกลีเซอไรด์สูงมาก
หรือมีตุ่มลักษณะนี้ขึ้นแล้ว
อย่าซื้ออาหารเสริมมากินเองแทนการรักษานะครับ
ควรตรวจเลือดและให้แพทย์ประเมินก่อน
เพราะบางทีผิวหนังกำลังส่งสัญญาณว่า
“ไขมันในเลือดอาจสูงกว่าที่คิด”
หลายคนได้ยินคำว่า “ตุ่มไขมัน” แล้วคิดว่าเหมือนกันหมด
แต่จริง ๆ ตุ่มไขมันแต่ละแบบบอกปัญหาไม่เหมือนกันครับ
Cr. FB หมอเจด คุยเฟื่องเรื่องปากท้อง
ระวังให้ดี! ตุ่มแบบนี้ อาจไม่ใช่ผื่นแพ้