"ผวา" หนังที่คนไทยไม่มีวันได้ดู

เครดิต: Facebook สตาร์หลอดโฟร์เค

หากจะกล่าวถึงโบราณคดีในหน้าประวัติศาสตร์วงการบันเทิงไทย หนึ่งในวัตถุพยานที่ถูกกล่าวขานถึงมากที่สุดด้วยความเสียดายและสงสัยคงหนีไม่พ้น "ผวา" หรือในชื่อภาษาอังกฤษว่า "Mass Hysteria" ผลงานหนังแนวระทึกขวัญลึกลับที่หายสาบสูญไปจากสารบบการฉายอย่างเป็นปริศนา ทิ้งไว้เพียงร่องรอยจางๆ ในหน้าข่าวบันเทิงเก่าๆ และความทรงจำที่ลางเลือนของกลุ่มคนเพียงหยิบมือเดียวที่มีโอกาสได้เข้าชมรอบสื่อมวลชนและรอบพิเศษในเวลานั้น

การสืบค้นย้อนกลับไปถึงต้นตอของโปรเจกต์นี้พบว่าถูกผลิตภายใต้การดูแลของค่ายซีเอ็มฟิล์ม ซึ่งได้คว้าตัวนางเอกแถวหน้าอย่าง ยุ้ย จีรนันท์ มะโนแจ่ม มารับบทนำในช่วงที่เธอกำลังครองความนิยมสูงสุดจากงานละคร หนังเรื่องนี้ยังมีความน่าสนใจตรงที่ได้ ทิวา เมยไธสง ซึ่งในขณะนั้นเป็นช่างภาพฝีมือฉกาจที่ขึ้นชื่อเรื่องการจัดแสงและองค์ประกอบภาพที่ดูดิบและจริงจัง ผันตัวมากุมบังเหียนในฐานะผู้กำกับเต็มตัวเป็นครั้งแรก ทำให้ ผวา ถูกจับตามองว่าเป็นงานสยองขวัญระดับพรีเมียมที่มีทิศทางงานภาพโดดเด่นกว่าหนังผีตามท้องตลาดทั่วไป

ประเด็นหลักที่หนังหยิบยกมาเล่าไม่ใช่เรื่องผีสางเทวดาแบบสูตรสำเร็จ แต่อยู่ที่การพยายามสำรวจปรากฏการณ์ทางจิตวิทยาและสังคมอย่าง "โรคอุปทานหมู่" หรือ Mass Hysteria โดยได้รับแรงบันดาลใจมาจากข่าวคราวหน้าหนึ่งของหนังสือพิมพ์ในอดีตที่ว่าด้วยการมีอาการประหลาดเกิดขึ้นพร้อมกันในกลุ่มคนหมู่มาก หนังพยายามพาคนดูไปสำรวจรอยต่อที่พร่ามัวระหว่างความเชื่อทางไสยศาสตร์ที่ฝังรากลึกในสังคมไทย กับคำอธิบายทางวิทยาศาสตร์ที่พยายามจะพิสูจน์ความจริงผ่านตัวละครหมอและครู

ในส่วนของโครงเรื่องที่ปรากฏในเอกสารประชาสัมพันธ์ระบุว่า แก้ว ตัวละครของจีรนันท์ ต้องรีบเดินทางกลับบ้านเกิดที่ต่างจังหวัดทันทีหลังได้รับข่าวว่า ก้อย น้องสาวของเธอมีอาการคล้ายถูกวิญญาณเข้าสิงพร้อมกับเพื่อนนักเรียนอีกหลายคน ซึ่งเหตุการณ์นี้ย้อนกลับไปสะกิดบาดแผลและความลับในอดีตของแก้วที่เคยประสบเรื่องราวลึกลับในลักษณะเดียวกันเมื่อครั้งยังเป็นเด็ก ท่ามกลางบรรยากาศหมู่บ้านที่เต็มไปด้วยความงมงายและความกดดัน หนังดูเหมือนจะจงใจเล่นกับความลับที่ถูกฝังไว้และการคลี่คลายปมปัญหาเรื่องเด็กชายที่หายสาบสูญไปในอดีต

สิ่งที่ทำให้ "ผวา" กลายเป็นตำนานที่ชวนพิศวงที่สุดคือสถานะการสร้างที่เสร็จสมบูรณ์จนพร้อมฉายร้อยเปอร์เซ็นต์ มีการปล่อยตัวอย่างหนังที่ตัดต่อมาอย่างดี มีโปสเตอร์ทางการที่เปลี่ยนรูปแบบไปมาถึงสองสามครั้งเพื่อความเหมาะสม รวมถึงมีการจัดฉายรอบพิเศษไปแล้วหลายรอบเพื่อให้สื่อมวลชนและนักวิจารณ์ได้พิสูจน์ฝีมือ แต่ทว่าเมื่อถึงกำหนดการฉายจริงตามโปรแกรมที่วางไว้ หนังกลับถูกถอดออกอย่างกะทันหันราวกับถูกสั่งลบออกจากสารบบ และไม่เคยมีใครได้ยินข่าวการกำหนดวันฉายใหม่อีกเลยตลอดระยะเวลากว่า 20 ปี

จากการรวบรวมเบาะแสผ่านข้อเท็จจริงและข้อสันนิษฐานในกลุ่มคนรักหนังไทย พบว่าสาเหตุสำคัญที่ทำให้หนังไม่ได้ฉายไม่ใช่เรื่องของการโดนกองเซ็นเซอร์สั่งแบนเนื่องจากความรุนแรงหรือเนื้อหาล่อแหลม แต่เป็นปัญหาเชิงลึกทางธุรกิจที่ซับซ้อน ปัญหาเกิดขึ้นในช่วงที่ค่ายซีเอ็มฟิล์มต้องปิดกิจการลงอย่างถาวร ทำให้สิทธิ์ในการจัดจำหน่ายและลิขสิทธิ์ของตัวหนังกลายเป็นเผือกร้อนที่หาเจ้าภาพมารับช่วงต่อไม่ได้อย่างลงตัว แม้จะมีค่ายหนังใหญ่บางค่ายพยายามเข้ามาเจรจาเพื่อนำไปฉายต่อแต่สุดท้ายก็มีการเจรจาที่ไม่ลงตัวจนต้องขายคืนลิขสิทธิ์ไปในที่สุด

พยานบุคคลที่เคยได้รับชมหนังเรื่องนี้ในรอบพิเศษต่างให้การยืนยันตรงกันว่า "ผวา" มีงานภาพที่ทรงพลังและมีโทนสีที่หม่นหมองบีบคั้นอารมณ์ตามสไตล์ถนัดของผู้กำกับทิวา ขณะที่การแสดงของจีรนันท์ในบทแก้วถูกชื่นชมว่าเป็นงานแสดงระดับคุณภาพที่ดึงศักยภาพความหวาดกลัวออกมาได้อย่างเป็นธรรมชาติ หนังมีความพยายามที่จะฉีกขนบการเล่าเรื่องเดิมๆ และเน้นไปที่ความหลอนทางจิตวิทยามากกว่าการใช้จังหวะหลอกล่อผู้ชมแบบพื้นๆ ซึ่งความดีงามที่ถูกบอกเล่ามานี้เองที่ยิ่งทำให้เหล่านักดูหนังไทยรู้สึกเสียดายที่ผลงานระดับนี้ต้องถูกขังไว้ในที่มืด

ในยุคปัจจุบันที่เราสามารถเข้าถึงสื่อบันเทิงทุกประเภทได้เพียงปลายนิ้วสัมผัส แต่ "ผวา" กลับยังคงสถานะ "Lost Media" ที่ไม่มีใครสามารถหาดูได้แม้แต่ในรูปแบบไฟล์ละเมิดลิขสิทธิ์หรือแผ่นก๊อปปี้ตามตลาดมืด เนื่องจากตัวต้นฉบับฟิล์มไม่ได้ถูกทำมาสเตอร์ในรูปแบบดิจิทัลอย่างเป็นทางการ ความลับของหนังถูกล็อคไว้อย่างแน่นหนาในคลังเก็บฟิล์มของบริษัทที่อาจจะล่มสลายไปแล้ว และมีความเป็นไปได้สูงว่าตัวฟิล์มอาจจะเสื่อมสภาพไปตามกาลเวลาจนไม่อาจกู้คืนมาสู่สายตาผู้คนได้อีก

การหายไปอย่างถาวรของ "ผวา" จึงเป็นกรณีศึกษาที่สะท้อนถึงความน่าเศร้าของอุตสาหกรรมหนังไทยที่ขาดการจัดการเก็บรักษาผลงานอย่างเป็นระบบ มันพิสูจน์ให้เห็นว่าต่อให้งานศิลปะจะถูกสร้างขึ้นด้วยความตั้งใจเพียงใด แต่หากติดหล่มปัญหาเรื่องทุนและผลประโยชน์ทับซ้อน ผลงานชิ้นนั้นก็อาจจะถูกลบเลือนไปจากหน้าประวัติศาสตร์ราวกับไม่เคยมีตัวตนอยู่จริง ทิ้งไว้เพียงคำบอกเล่าที่ถูกเติมแต่งไปตามจินตนาการของผู้ที่ยังเฝ้ารอคอย

บทสรุปของหนังไทยที่ไม่ได้ฉายเรื่องนี้ยังคงเป็นปริศนาที่รอวันคลี่คลายแบบไร้ความหวัง ตราบใดที่ยังไม่มีความเคลื่อนไหวจากผู้ถือครองลิขสิทธิ์ที่แท้จริง "ผวา" ก็จะยังคงทำหน้าที่เป็นเพียงตำนานเมืองหรือเรื่องเล่าในวงสุราของเหล่านักวิจารณ์หนัง เป็นผลงานชิ้นสำคัญที่ถูกจารึกไว้ในฐานะ "หนังที่คนไทยไม่มีวันได้ดู" อย่างสมบูรณ์แบบที่สุดตลอดกาล