.

สะพานรถไฟแห่งแรกของหาดใหญ่
ที่มีสีเงิน หรือสีเทา ที่สร้างด้วย
แผ่นเหล็ก แผ่นประกบเหล็ก
ชิ้นส่วนเหล็ก ตัวนอตเหล็ก
ชุบด้วย การชุบสังกะสีแบบจุ่มร้อน
Hot-dip Galvanized Steel HDG
.
.

ก่อนพ่นสีกันสนิมในบางจุด/ชิ้นส่วนด้วย
สีทาเรือเดินทะเล ที่มีส่วนผสมของ
สารประกอบผงสังกะสีกว่า 80-90%
.
.

แล้วพ่นสีด้านนอกอีกชั้นด้วย
สีผสม Iron Oxide หรือสีผสม Mica
กันรังสียูวี สารเคมี ทำให้พื้นผิวมีร่องเล็ก ๆ
หยาบคล้ายจับกระดาษทราย
น้ำฝน น้ำค้าง ไม่เกาะพิ้นผิว
หอไอเฟล ฝรั่งเศส
สะพานเหล็กซิดนี่ย์ ออสเตรเลีย
ก็พ่นสีประเภทนี้ที่ผิวเหล็กด้วย
ทำให้ทนถึกกันสนิมยาวนาน
มากกว่า 20 ปีอย่างต่ำ
แพง แต่ทนถึก คุ้มยิ่งกว่าคุ้ม
เพียงแต่ตรวจสอบป้องกัน
นอตคลายตัว/เสื่อมสภาพ
พื้นผิวชำรุด หรือไม่เป็นระยะ ๆ

สะพานเหล็กรถไฟรุ่นเก่า
ก็ทา/พ่นด้วยสีทาเรือเดินทะเล
สีดำ ที่มีส่วนผสมสารประกอบ
ผงสังกะสี กว่า 80-90%
ทำหน้าที่พลีชีพ ให้สนิมกัดกินก่อน
ก่อนกัดกร่อนถึงเนื้อเหล็กภายใน

ตอนก่อสร้างสะพานแห่งนี้
มีการทำงานคู่ขนานกับสะพานเดิม
พอสร้างเสร็จแล้ว ก็รื้อถอนสะพานเหล็กเดิม
ออกจากแนวรางรถไฟจุดเดิม
แล้วเริ่มแนวรางรถไฟใหม่

พิกัด/ทางไป

ทางลัดไปลพบุรีราเมศวร์
มาจากหาดใหญ่ใน
บ้านบางหัก (สรรพสามิต) ยาวโลด
ไปออกชุมชนท่าไทร ไปถนนใหญ่ได้

อีกเส้นเข้าทางถนนคู่ขนานลพบุรีราเมศวร์
(ซ้ายมือคนขับ) เข้าหลาดนัด
ที่ขายของ ข้างทางรถไฟ
ก่อนจะถึงทางลอดใต้สะพานรางรถไฟ
จะมีทางลูกรังไปด้านหลัง
โรงเรียนบำรุงศึกษาวิทยา
จอดรถยนต์ได้สะดวกหลายคัน
เดินทางได้ในหน้าแล้ง หน้าฝนไม่แนะนำ
มีคนไปนั่งตกปลาแถวสะพานรถไฟ
.
.

© Oganoi Ang
สะพานนี้อยู่ที่บ้านดินลาน
ในเขตอำเภอบางกล่ำ
ที่แยกพื้นที่ออกจากอำเภอหาดใหญ่
ยังมีอีกสองอำเภอ คือ นาหม่อม คลองหอยโข่ง
(สนามบินนานาชาติหาดใหญ่
อยู่ในเขตพื้นที่อำเภอคลองหอยโข่ง)
การแยกพื้นที่อำเภอออกไปสามอำเภอ
ทำให้อำเภอหาดใหญ่ ผอมลงกว่าเดิม
จากเดิมมีพื้นที่มากที่สุดในจังหวัดสงขลา
.

---

.

อำเภอนาหม่อม
ตั้งชื่อตามตำนาน หม่อมเจ้ามาทำนา
ท่านคือ หม่อมเจ้าอับศรสมาน กิติยากร เทวกุล
ตามคำบอกเล่าหลานคชบาล
ขุนกิติยาภักดี นามสกุล กิติยามาศ

หลังจากท่านหนีภัยทางการเมืองมาจากบางกอก
มาพำนักที่จวนกรมหลวงลพบุรีราเมศวร์
อุปราชมณฑลเทศาภิบาลนครศรีธรรมราช
ที่ตั้งอยู่บนเนินเขาน้อย จังหวัดสงขลา
ช่วงหลังปฏิวัติ 24 มิถุนายน 2475
เพราะที่นี่จะลี้ภัยไปนายู(มลายู) เมืองขึ้นอังกฤษ
ไปได้สะดวกทั้งทางรถไฟ รถยนต์ เรือ
ระยะทางไม่ไกลเกินกว่า 90 กิโลเมตร

ต่อมาท่านกับข้าราชบริวารได้จับจองที่ดิน
ใกล้ ๆ กับสถานีรถไฟโคกม่วง เพื่อทำนา
พื้นที่นี้ขึ้นกับอำเภอหาดใหญ่
คาดว่าเลิกราไปราว 2478-79
เพราะขาดทุนจากการทำนา
กับเมืองหลวงสงบไร้ภัยพาลแล้ว
.

---

.
นาปีที่ภาคใต้เริ่มทำนาหลังวันออกพรรษา
ราว ๆ สิงหาคม หรือ กันยายน
เก็บเกี่ยวราวมีนาคม เมษายน
การเก็บเกี่ยวใช้ แกะ ตัดคอรวงข้าว

กรมหลวงลพบุรีราเมศว์ร มีสาส์นถึง
กรมพระยาดำรงเดชานุภาพ ว่า
คนนอก(คนใต้) หัวแข็ง ดื้อ ไม่ยอมใช้เคียว
กรมพระยาดำรงเดชานุภาพ ตอบว่า
ให้อนุวัตรตามวัฒนธรรมท้องถิ่น

จริง ๆ ภาคใต้ ฝนแปดเดือน แดดสี่เดือน
จะมีฝนตกแทบทุกอาทิตย์
เพราะติดสองฝั่งทะเล อันดามัน/อ่าวไทย
ผืนดินจะเปียกชื้น หรือชื้นแฉะ ยาวนาน
นานปีทีหนที่จะแล้งแจกแจก (จริง ๆ)

การใช้เคียวเกี่ยวข้าวเป็นกอ ๆ กอง ๆ
กองข้าวหล่นบนพื้นดิน อาจจะเปียกชื้น
ทั้งยังต้องเสียเวลาฟัดข้าวออกเป็นเม็ด ๆ

การใช้แกะตัดคอรวงข้าวทีละครั้ง
จะเลือกข้าวสุกได้ ข้ามรวงข้าวที่ยังไม่สุก
รวงข้าวอบให้แห้งเร็วขึ้นกว่าเดิม
Slowly but Surely
คนกลับมาจากเก็บข้าวแถวบ้านเกิด
ตัวมักจะดำปิ๊ดปี๋เหมือนลูกหมี
เป็นเอกลักษณ์ประจำตัวคนใต้

ที่นี่มีสถานีรถไฟโคกม่วง
จอดรับส่งคนจะไปหาดใหญ่ ยะลา สุไหงโกลค
.
.

จากบ้านคลองหวะ ทางลัดไปหาดใหญ่
ไปบ้านพรุให้วิ่งเลียบรางรถไฟ

บึงตรงที่นี้ กับ บึงข้างทางรถไฟสายนี้
คนงานรถไฟรุ่นดิ (The Old) เล่าว่า
มีการขุดดินขึ้นมาถมที่
ยกรางให้สูงเพื่อวางรางรถไฟ
ให้วิ่งเป็นแนวราบ ห้ามชันเกิน/วิ่งไต่ระดับ
เพราะถ้าชันเกินกว่า 5 องศา รถไฟจะวิ่งไม่รอด

มีตำนานผีหลอก

ชายชราคนหนึ่ง พายเรือเก็บผักบุ้ง
ผักบุ้งที่ปลูกไว้ในบึงไปขาย
แกตายวันพฤหัสบดี แล้วเผาศพวันศุกร์(สุก)
หลาย ๆ วันทุก ๆ เย็นเกือบค่ำ(ยามมุ้งมิ้ง) แล้ว
มักจะมีคนเห็นคนแก่พายเรือเก็บผักบุ้ง
(บางคนว่าหลานแก บางคนว่าไม่ใช่)
ทำให้รถราไม่กล้าวิ่งผ่านนานหลายสัปดาห์

ยิ่งนักศึกษามหาวิทยาลัยหาดใหญ่
บางคนย้ายที่พักหนีเพื่อไม่ให้ผ่านทางนี้
หรือยอมขับรถเครื่องอ้อมเส้นทางไปไกลกว่าเดิม
.
.
จากสุดซอยสายหนึ่ง ไปออก
หมู่บ้านจันทร์วิโรจน์ บ้านคลองหวะ
สะพานนี้ รถตู้/รถขนส่ง หลังคาสูง
มักจะชนสะพานเหล็กรถไฟหลายคัน
ต้องปล่อยล้อลมยาง หรือถอยออก
ความสูงที่ติดไว้ 2.4 เมตร

สะพานนี้ รถไฟเคยตกราง
ทำเอาชาวบ้านที่รู้ ป๊อดเวลาขับผ่าน
.

---

.

© คมณ์สุชาติ บัวภา

เสาไฟฟ้าตามทางหลวง ที่ออกสีเงิน สีเทา
ก็ผ่านการชุบสังกะสีแบบจุ่มร้อน
เสาพวกนี้ทนถึก อายุยาวนาน
ต้องมีการตรวจสอบ/บำรุงรักษาเป็นระยะ ๆ

เหล็กธรรมดา สนิมแดงเร็ว
เหล็กทาสี กันได้ช่วงหนึ่ง
เหล็กชุบสังกะสี ทนระยะยาวมาก
Stainless ไม่เป็นสนิม แต่แพงมาก

1) ลักษณะ เหล็กชุบสังกะสี
(Hot-dip Galvanizing) HDG
ลักษณะเด่น สีเทาอ่อนถึงเทาเงิน
มีลายผลึก (spangle) หรือผิวไม่เรียบเล็กน้อย
สีจะธรรมชาติ ไม่สม่ำเสมอแบบทาสี
ไม่มีการแต้มสีเป็นจุด ๆ

ข้อจำกัดสำคัญ
ใช้ได้ดีกับชิ้นส่วนขนาดไม่ใหญ่มาก
(ต้องจุ่มลงอ่างสังกะสีร้อน)
สะพานเหล็กขนาดใหญ่ (ในอดีต)
ทำทั้งชิ้นแทบไม่ได้

แต่ทุกวันนี้ใช้แยกเป็นส่วน ๆ
แล้วมาประกอบใหม่ที่หน้างาน
(เพราะมีรถเครน อุปกรณ์ยกทันสมัย)

2) ระบบทาสีป้องกันสนิม
(Protective Coating System)
เช่น Zinc-rich primer (สีเทา)
Epoxy intermediate
Polyurethane top coat

ลักษณะ สีเทา เรียบสม่ำเสมอ
ดูเป็นสีพ่น/ทา ไม่ใช่ผิวโลหะจริง
ใช้กับโครงสร้างขนาดใหญ่ได้

สีเทา กับมีการแต้มสีบางจุด
ถ้าพบเห็นในสะพานรถไฟที่สร้างใหม่
มักจะทำให้สับสนว่าเป็นการ
ชุบสังกะสี (Ganvanized)
หรือเป็นระบบทาสีป้องกันสนิม (Paint system)

การแต้มสี (Paint marking / QC marking)
จุดสีที่เห็น เช่น แดง เหลือง น้ำเงิน
มักใช้เพื่อ Mark จุดตรวจสอบ (Inspection point)
QC ผ่าน/ไม่ผ่าน ระบุชิ้นส่วน/ลำดับประกอบ
ระบุตำแหน่งเชื่อม/น็อตสำคัญ
ไม่เกี่ยวกับการป้องกันสนิมโดยตรง

พอตรวจผ่านเสร็จแล้วจะมีการพ่นสีเทา
โดยใช้ปั้มลมขนาดใหญ่
ใช้กาพ่นสีพ่นลงบนสะพานเหล็ก

3) การชุบสังกะสี
เดิมมีแต่เฉพาะบางชิ้นส่วน เช่น
น็อต (Bolts) เพลทเล็ก ๆ Handrail
ชิ้นส่วนรองรับเล็ก ๆ
ชิ้นใหญ่ เช่น Girder / Truss (ในอดีต)
แทบไม่ใช้ HDG ทั้งชิ้น

แต่โรงงานในไทยตอนนี้ทำได้แล้ว
ผู้รับเหมาจะส่งชิ้นงานไปชุบที่ภาคกลาง
.

---

.

สีส้มแดงแป๊ดในตำนาน
Red Lead (ตะกั่วแดง)
ถ้าเป็นสะพานรถไฟยุครุ่นคุณปู่
หลังคา/ฝาบ้าน/ฝาโรงงาน ราวเหล็ก
ในภาพยนตร์ยุคเก่า ๆ หนังคาวบอย
มักจะเห็นสีนี้บ่อยมาก
สีนี้มักจะทาทับบนสังกะสี
ฝาบ้านไม้ ราวเหล็ก ให้มีสีแดงแป๊ด
ด้วยสี Red Lead (ตะกั่วแดง)

สีนี้ป้องกันการกัดกร่อนได้ดีเยี่ยมแบบขีดสุด
แต่มันอันตรายต่อคนทาและสิ่งแวดล้อม
(เพราะสารตะกั่วสะสมเป็นอันตรายมาก)

ปัจจุบันเลิกใช้ไปแล้ว
.

---

.

ความหนา vs อายุการใช้งาน
ชิ้นงานชุบสังกะสีแบบจุ่มร้อน
(Hot-dip Galvanized)

ตามมาตรฐาน ASTM A123 หรือ ISO 1461
ที่ใช้กับพวกโครงสร้างสะพานรถไฟ
เสาไฟฟ้าแรงสูง มีเกณฑ์ความสัมพันธ์ดังนี้

1. ความหนาเฉลี่ย (Microns)
โดยทั่วไปงานโครงสร้างเหล็กหนา
(เช่น คานสะพาน เสาไฟฟ้า)
จะชุบให้มีความหนาอยู่ที่ประมาณ
65 - 85 ไมครอน (µm) ขึ้นไป

ถ้าเหล็กหนามาก (เกิน 6 มม.)
ส่วนใหญ่จะชุบติดมาที่ 85 - 100 ไมครอน
ถ้าเหล็กบางหน่อย (3 - 6 มม.)
จะอยู่ที่ประมาณ  70 ไมครอน

2. อัตราการกัดกร่อน (Corrosion Rate)
สังกะสี คือ หน่วยกล้าตาย (Sacrificial Anode)
สีพลีชีพ มันจะยอมสึกหรอแทนเหล็ก
โดยอัตราการสึกหรอขึ้นอยู่กับสภาพแวดล้อม

ชนบท/อากาศดี
จะสึกหรอประมาณ 0.5 - 1 ไมครอน/ปี
(ชุบ 85 ไมครอน อยู่ได้ 80 ปี)

ในเมือง/ไอเสียรถยนต์
สึกหรอประมาณ 1 - 2 ไมครอน/ปี
(อยู่ได้ประมาณ 40-50 ปี)

ชายฝั่งทะเล (มีไอเกลือ)
สึกหรอหนักหน่อย 2 - 5 ไมครอน/ปี
(อาจเหลืออายุ 20-30 ปี)

3. การคำนวณอายุขัย (Service Life)
อายุการใช้งาน (ปี) = ความหนาสังกะสี (Microns)
÷ อัตราการสึกหรอตามสภาพแวดล้อม

สะพานรถไฟหาดใหญ่
อยู่ในเขตเมือง+มีความชื้นสูง
แต่อาจไม่โดนไอเกลือโดยตรงเหมือนปากน้ำ
ตีค่าสึกหรอไว้ที่ 2 ไมครอน/ปี
ถ้าชุบมาหนา 85 ไมครอน
= 85 ÷ 2 = 42.5 ปี
(นี่คืออายุของสังกะสีล้วน ๆ
ก่อนที่สนิมจะเริ่มแตะเนื้อเหล็กจริง)

4. ตัวคูณเพิ่ม (The Synergistic Effect)
ถ้ามีการพ่นสีทาเรือ และ สีแร่เหล็กไมก้า (MIO)
ทับไปอีกชั้นคือ Duplex System ในทางเทคนิค

การทาสีทับสังกะสี
ไม่ได้แค่บวกอายุเพิ่มแบบ 1+1
แต่มันจะช่วยกันได้ถึง 1.5 - 2.5 เท่า
เพราะสีจะช่วยป้องกันไม่ให้
สังกะสีสัมผัสอากาศโดยตรง
สังกะสีเลยไม่ต้องพลีชีพเร็วนัก

อายุ 50 ปีก็ยังชิลล์ ๆ/สบาย ๆ
แค่คอยเก็บงานตามนอต
ขันกวดนอต ดูร่องรอยสึกหรอ

© เจ๊มินนี่ Gemini