บันไดแห่งการละ: ผังย้อนรอยจากผลไปสู่เหตุ

พระพุทธองค์ทรงสอนว่า "ถ้าไม่ละสิ่งที่เป็นรากฐาน (กิเลสชุดแรก)
ก็ไม่มีทางละยอด (กิเลสชุดปลาย) ได้" โดยย้อนกลับเป็นลำดับขั้นดังนี้ค่ะ:

1. จุดหมายสูงสุด: จะละ "ชาติ ชรา มรณะ" (ความเกิด แก่ ตาย) ไม่ได้...
- ถ้ายังไม่ละ "ราคะ โทสะ โมหะ" (กิเลส 3 ประการ)

--------------------

2. ละราคะ โทสะ โมหะ ไม่ได้...
- ถ้ายังไม่ละ "สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส" (สังโยชน์เบื้องต่ำ 3 ประการ)

--------------------

3. ละสังโยชน์ 3 ไม่ได้...
- ถ้ายังไม่ละ "อโยนิโสมนสิการ, กุมมัคคเสวนะ (การคบมิตรชั่ว/ทางผิด), เจตโสลีนัตตะ (ความหดหู่ของจิต)"

--------------------

4. ละกิเลสชุดนี้ไม่ได้...
- ถ้ายังไม่ละ "มุฏฐสัจจะ (ความเผลอสติ), อสัมปชัญญะ (ความไม่รู้ตัวทั่วพร้อม), เจตโสวิกเขปะ (ความฟุ้งซ่าน)"

--------------------

5. ละกิเลสชุดนี้ไม่ได้...
- ถ้ายังไม่ละ "อริยานัง อทัสสนกมยตา (ความไม่อยากเห็นพระอริยะ), อริยธัมมัง อโสตุกมยตา (ความไม่อยากฟังธรรม), อุปารัมภจิตตะ (จิตที่คอยเพ่งโทษ/จับผิด)"

--------------------

6. ละกิเลสชุดนี้ไม่ได้...
- ถ้ายังไม่ละ "อุทธัจจะ (ความฟุ้งซ่าน), อสังวระ (การไม่สำรวมอินทรีย์), ทุสสีลยะ (ความทุศีล)"

--------------------

7. ละกิเลสชุดนี้ไม่ได้...
- ถ้ายังไม่ละ "อัสสัทธิยะ (ความไม่มีศรัทธา), อวทัญญุตะ (ความไม่มีใจเผื่อแผ่), โกสัชชะ (ความเกียจคร้าน)"

--------------------

8. ละกิเลสชุดนี้ไม่ได้...
- ถ้ายังไม่ละ "อนาทริยะ (ความไม่เคารพ/ไม่ยำเกรง), โทวจัสสะ (ความเป็นคนว่าง่ายยาก/ดื้อดึง), ปาปมิตตตะ (การคบคนชั่ว)"

--------------------

9. ละกิเลสชุดนี้ไม่ได้ (จุดเริ่มต้น)...
- คือต้องละ "อหิริกะ (ความไม่ละอายต่อบาป), อโนตตัปปะ (ความไม่เกรงกลัวต่อบาป), ปมาทะ (ความประมาท)" ก่อน!

--------------------

กลอน: บันไดวิมุตติ (ทำไมไม่บรรลุ?)

จะละทุกข์ เกิดแก่ตาย หมายให้จบ
ต้องเริ่มพบ จากฐานราก ยากจะฝืน
หากละ "เหตุ" ไม่ได้ ไม่หยั่งยืน
จะหวังตื่น ถึง "ยอด" ยากลำบากครัน

เริ่มที่ฐาน "หิริ-โอตตัปปะ"
ความละอาย เกรงบาป ประดับฝัน
"ความประมาท" พึงละ อย่าผูกพัน
คบ "กัลยาณ-มิตร" นั้น เป็นทางเดิน

เคารพธรรม อดทน อย่าดื้อรั้น
มีศรัทธา เอื้อเฟื้อหมั่น เพียรสรรเสริญ
ศีลสมบูรณ์ สำรวมใจ ไม่ห่างเหิน
อริยธรรม เข้ามาเดิน ในดวงตา

เมื่อสติ รู้ตัว ไม่มัวหมอง
ใจประคอง ตั้งมั่น ไม่หนักหนา
"โยนิโส" มองแยบคาย ในปัญญา
ละ "ทิฏฐิ" ที่ถือมา ว่าเป็นตน

ละ "ราคะ โทสะ" โมหะสิ้น
ละ "อกุศล" แปดเปื้อน ดั่งไฟลน
เมื่อรากฐาน แกร่งกล้า และอดทน
ก็หลุดพ้น ชาติชรา... สิ้นทุกข์เอย

อ้างอิงจาก "อภัพสูตร" / ตโยธัมมสูตร
https://84000.org/tipitaka/read/m_siri.php?B=24&siri=74