สัมปชัญญะ คือการรู้อย่างรู้สึกตัว เมื่อแยกคำออกมาจะได้
1.การรู้ คือมีทั้ง ผู้รู้และผู้ถูกรู้
2.รู้อะไรขณะนั้น -รู้กาย รู้เวทนา รู้จิต รู้ธรรม
2.รู้อย่างรู้สึกตัว-มีสติรู้ว่ารู้อะไรอยู่
4.รู้อย่างไม่มีตัวตนในการรู้

มีสัมแชปชัญญะเมื่อไร จึงเห็นมรรคได้3ข้ออย่างคร่าวๆ
1.สัมมาสติ
2.สัมมาสมาธิ
3.สัมมาทิฏฐิ
สัมมาสติ สัมมาสมาธิ จึงเป็นที่มาของ สติ สัมปชัญญะ และการมีสติ สัมปชัญญะนั้นเองเป็นที่มาของสัมมาทิฏฐิ รู้อย่างไม่มีตัวตนที่เกิดขึ้นมาภายหลัง ด้วยกำลังของสติ สัมปชัญญะ (พละ)