ถ้าใครเคยดู 2499 อันธพาลครองเมือง หรือเคยไปเดินแถวย่านบางลำพู อาจจะคุ้นหูกับชื่อ “สิบสามห้าง” กันมาบ้าง แต่ถนนสายดังกล่าวนี้เคยมีห้างอยู่ 13 ห้างจริง ๆ หรือเปล่านะ?
อันที่จริงแล้วชื่อสิบสามห้างนี้อาจจะไม่ได้มีที่มาจากในไทยเลยก็เป็นไปได้
ถนนสิบสามห้าง เป็นถนนสั้น ๆ ในย่านบางลำพู ใกล้กับวัดบวรนิเวศวิหาร ซึ่งเรื่องของชื่อสิบสามห้างนี้ ก็มีการกล่าวถึงที่มาที่หลากหลาย หนึ่งในนั้นก็คือการที่ชื่อของมันนั้นไปพ้องกันกับที่เมืองท่าแห่งหนึ่งในกวางเจา หรือกว่างโจวของมณฑลกวางตุ้งในประเทศจีน
.
ก่อนสงครามฝิ่นครั้งที่ 1 ราชสำนักจีนกำหนดให้เมืองกวางเจา (กวางตุ้ง) เป็นเมืองท่าการค้าระหว่างประเทศเพียงแห่งเดียว พ่อค้าชาวต่างชาติได้รับอนุญาตให้เช่าที่ดินริมฝั่งแม่น้ำจูเจียงเพื่อเปิดสำนักงานห้างร้าน โดยสร้างเป็นตึกสองชั้นก่ออิฐเรียงรายขนานไปกับแม่น้ำ กลุ่มห้างร้านเหล่านี้รวมตัวกันในลักษณะสมาคมการค้า แต่ละห้างจะชักธงปลิวไสวบนยอดตึกเพื่อประกาศสิทธิ์การค้า และกลายเป็นแหล่งซื้อขายใบชา ผ้าไหม และเครื่องกระเบื้องที่คึกคักที่สุดแห่งหนึ่งในโลก
.
ย่านนี้เป็นที่รู้จักกันดีในหมู่พ่อค้านานาชาติในชื่อ "Thirteen Factories" ซึ่งแปลตรง ๆ ว่า "สิบสามห้าง" นั่นเอง
.
เป็นไปได้ว่าชื่อสิบสามห้างจากกวางเจาได้เดินทางมาพร้อมกับพ่อค้าชาวจีนราวสมัยรัชกาลที่ 4 ซึ่งได้เข้ามาอยู่อาศัยและตั้งถิ่นฐานในย่านบางลำพู มีการสร้างตึกแถวในลักษณะที่ใกล้เคียงกันกับย่านสิบสามห้างที่กวางเจา ทำให้ชื่อดังกล่าวถูกนำจากกวางเจามาใช้ที่นี่ด้วย
.
หม่อมเจ้าหญิงพูนพิศมัย ดิศกุล เคยระบุว่าได้ทรงฟังสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพทรงเล่าประทานเรื่องนี้ให้ว่า พ่อค้าที่เคยนำเรือไปค้าขายกับจีนคุ้นเคยกับคำว่า "สิบสามห้าง" ในฐานะด่านแรกที่ต้องแวะเพื่อติดต่อการค้าซึ่งคล้ายด่านศุลกากร จึงนำชื่อนั้นมาใช้เรียกบริเวณที่เรือสินค้าจอดเพื่อติดต่อการค้าในเมืองไทยด้วย
.
แต่สิบสามห้างของเมืองไทย มีห้างถึง 13 ห้างจริงไหม? เรื่องนี้ไม่มีหลักฐานชัดเจน เพราะขนาดขุนวิจิตรมาตรายังยอมรับตรง ๆ ว่าเขาเองก็ไม่ทราบว่ามีสิบสามห้างจริง ๆ หรือเปล่า
.
พร้อมกับยังกล่าวว่าชื่อนี้อาจจะมีที่มาจากย่านสิบสามห้างที่กวางเจาด้วยเหมือนกัน ซึ่งตึกเก่าได้ถูกรื้อไป และหลงเหลือไว้เพียงแค่ชื่อสิบสามห้างอยู่มาจนถึงปัจจุบัน ซึ่งในความเป็นจริงนั้นสิบสามห้างของไทยจะมีห้างถึง 13 ห้างเหมือนอย่างที่จีนหรือไม่นั้น ก็อาจจะมี 13 ห้างก็เป็นไปได้ แต่ก็อาจจะมีมากกว่าหรือน้อยกว่าก็เป็นไปได้เหมือนกันถ้ามองว่าเป็นการหยิบเอาชื่อย่านของต่างชาติมาใช้ เลข 13 ในที่นี้ มันไม่ได้เป็นเลข 13 ที่เริ่มมีมาจากบางลำพู แต่มีมาจากเมืองจีนนั่นเอง
.
ที่มา : สุดโปรด
ถนนสิบสามห้าง มีอยู่ 13 ห้างจริงหรือ?