สัปปุริสสูตร พระไตรปิฎกเล่มที่ 21 พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย จตุกกนิบาต ข้อ 73
ดูกรภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ พึงทราบว่าเป็นอสัตบุรุษ ธรรม ๔ ประการเป็นไฉน คือ
อสัตบุรุษในโลกนี้ แม้ไม่ถูกถาม ก็เปิดเผยความเสียหาย ของผู้อื่น จะกล่าวอะไรถึงถูกถามเล่า และเมื่อถูกถามเข้า ก็ แก้ปัญหาโดยตรง ไม่อ้อมค้อม ไม่หน่วงเหนี่ยว แล้วกล่าวความ เสียหายของผู้อื่น เต็มที่อย่างกว้างขวาง
อีกประการหนึ่ง อสัตบุรุษในโลกนี้ แม้ถูกถาม ก็ไม่ เปิดเผยความดีของผู้อื่น จะกล่าวอะไรถึงไม่ถูกถาม และเมื่อถูกถาม แล้ว ก็ไม่แก้ปัญหาโดยตรง อ้อมค้อม หน่วงเหนี่ยว แล้วกล่าว สรรเสริญคุณผู้อื่น โดยย่อ ไม่เต็มที่
อีกประการหนึ่ง อสัตบุรุษในโลกนี้ แม้ถูกถาม ก็ไม่เปิดเผย ความเสียหายของตน จะกล่าวอะไรถึงไม่ถูกถาม และเมื่อถูกถาม แล้ว ก็ไม่แก้ปัญหาโดยตรง อ้อมค้อม หน่วงเหนี่ยว แล้วกล่าว ความเสียหายของตน โดยย่อ ไม่เต็มที่
อีกประการหนึ่ง อสัตบุรุษในโลกนี้ แม้ไม่ถูกถาม ก็เปิดเผย ความดีของตน จะกล่าวอะไรถึงถูกถามเล่า และเมื่อถูกถามแล้ว ก็แก้ปัญหาโดยตรง ไม่อ้อมค้อม ไม่หน่วงเหนี่ยว แล้วกล่าวความดี ของตน เต็มที่อย่างกว้างขวาง
ดูกรภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ พึงทราบว่าเป็นสัตบุรุษ ธรรม ๔ ประการเป็นไฉน คือ
สัตบุรุษในโลกนี้ แม้ถูกถาม ก็ไม่เปิดเผยความเสียหายของ ผู้อื่น จะกล่าวอะไรถึงไม่ถูกถามเล่า แต่เมื่อถูกถามเข้า ก็ไม่แก้ปัญหาโดยตรง อ้อมค้อม หน่วงเหนียว กล่าวความเสียหายของผู้อื่น โดยย่อ ไม่เต็มที่
อีกประการหนึ่ง สัตบุรุษในโลก แม้ไม่ถูกถาม ก็เปิดเผย ความดีของผู้อื่น จะกล่าวอะไรถึงถูกถามเล่า แต่เมื่อถูกถามเข้า ก็แก้ปัญหาโดยตรง ไม่อ้อมค้อม ไม่หน่วงเหนี่ยว กล่าวความดี ของผู้อื่น เต็มที่อย่างกว้างขวาง
อีกประการหนึ่ง สัตบุรุษในโลกนี้ แม้ไม่ถูกถาม ก็เปิดเผย ความเสียหายของตน จะกล่าวอะไรถึงถูกถามเล่า แต่เมื่อ ถูกถามเข้า ก็แก้ปัญหาโดยตรง ไม่อ้อมค้อม ไม่หน่วงเหนี่ยว แล้วกล่าวความเสียหายของตน เต็มที่อย่างกว้างขวาง
อีกประการหนึ่ง สัตบุรุษในโลกนี้ แม้ถูกถาม ก็ไม่เปิดเผย ความดีของตน จะกล่าวอะไรถึงถูกถามเล่า แต่เมื่อถูกถามเข้า ก็ไม่แก้ปัญหาโดยตรง อ้อมค้อม หน่วงเหนี่ยว แล้วกล่าวความดี ของตน โดยย่อ ไม่เต็มที่
(แปล) คนที่มีคุณสมบัติ 4 อย่างนี้ คือ คนที่เอาดี
ใส่ตัวคนที่แม้ไม่ถูกถาม ก็พูดเรื่องไม่ดี (ข้อเสีย) ของคนอื่น และเมื่อถูกถาม ก็จะพูดเรื่องไม่ดี ของคนอื่นอย่างเต็มที่ คนที่แม้ถูกถาม ก็ไม่พูดเรื่องดี (ข้อดี) ของคนอื่น และเมื่อถูกเค้น ก็พยายามพูดเรื่องดีของคนอื่นให้น้อยที่สุด
คนที่แม้ถูกถาม ก็ไม่พูดเรื่องไม่ดีของตนเอง และเมื่อถูกเค้น ก็จะพยายามพูดเรื่องไม่ดีของ ตนเอง ให้น้อยที่สุด
คนที่แม้ไม่ถูกถาม ก็พยายามพูดเรื่องดีของ ตนเอง และเมื่อถูกถาม ก็พยายามพูดเรื่องดีของ ตนเอง อย่างเต็มที่
คนที่มีคุณสมบัติ 4 อย่างนี้ คือ ไม่เอาชั่วใส่คนอื่น
คนที่แม้ถูกถาม ก็จะไม่พูดเรื่องไม่ดี (ข้อเสีย) ของคนอื่น และเมื่อถูกถาม ก็จะพูดเรื่องไม่ดีของ คนอื่น ให้น้อยที่สุด
คนที่แม้ไม่ถูกถาม ก็จะพยายามพูดเรื่อง ที่ดี (ข้อดี) ของคนอื่น และเมื่อถูกถาม ก็จะพูด เรื่องที่ดีของคนอื่นอย่างเต็มที่
คนที่แม้ไม่ถูกถามก็จะพยายามพูดเรื่องไม่ดี ของตน และเมื่อถูกถามก็จะพูดเรื่องไม่ดีของตน อย่างเต็มที่คนที่แม้ถูกถาม ก็จะพยายามไม่พูดเรื่องดี ของตน และเมื่อถูกเค้น ก็จะพูดเรื่องดีของตนให้น้อยที่สุด
_______________
คาถาธรรมบท บัณฑิตวรรคที่ 6 พระไตรปิฎกเล่มที่ 25 พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ขุททกปาฐ - สุตตนิบาต ข้อ 16
บุคคลพึงเห็น บุคคลใดผู้มักชี้โทษ เหมือนบุคคลผู้บอก ขุมทรัพย์ มักกล่าวข่มขู่ มีปัญญา พึงคบบุคคลผู้เป็นบัณฑิต เช่นนั้น เพราะว่าเมื่อคบบัณฑิตเช่นนั้น มีแต่คุณที่ประเสริฐ โทษที่ลามกย่อมไม่มี
บุคคลพึงกล่าวสอน จึงพร่ำสอน และพึงห้ามจากธรรมของอสัตบุรุษ ก็บุคคลนั้น ย่อมเป็นที่รักของสัตบุรุษทั้งหลาย แต่ไม่เป็นที่รักของพวกอสัตบุรุษ บุคคลไม่ควรคบมิตรเลวทราม ไม่ควรคบบุรุษอาธรรม์ ควรคบมิตรดี ควรคบบุรุษสูงสุด
(แปล) คนที่มีความรู้ มีปัญญา ที่มักจะบอกข้อเสีย และมักจะคอยสั่งสอนให้เราของเราให้เราทราบ มีศีลธรรม คนแบบนี้เป็นเหมือนผู้ที่บอกขุมทรัพย์ ให้เรา (ช่วยชี้ทางให้เราพัฒนาตัวเองได้) คนแบบนี้คือ คนที่เราควรคบเป็นอย่างยิ่ง
_____________
สุขสูตรที่ 1 พระไตรปิฎกเล่มที่ 23 พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย สัตตก - อัฏฐก - นวกนิบาต ข้อ 33
มิตรที่ดีงาม ย่อมให้ของที่ดีงามให้ได้ยาก รับทํากิจที่ทําได้ยาก อดทนถ้อยคําหยาบคาย แม้ยากที่จะอดใจไว้ได้ บอกความลับของตนแก่เพื่อน ปิดบังความลับของเพื่อน ไม่ละทิ้งในยามวิบัติ
เมื่อเพื่อนสิ้นโภคสมบัติ ก็ไม่ดูหมิ่น ฐานะเหล่านี้มีอยู่ในบุคคลใด บุคคลนั้นเป็นมิตรแท้ ผู้ประสงค์จะคบมิตร ก็ควรคบมิตรเช่นนั้น ๆ
(แปล) เพื่อนแท้ย่อมให้ของที่ดี ของที่หายากย่อมช่วยทํางานที่ทําได้ลําบาก ย่อมอดทนต่อคําพูดไม่ดี ที่ยากจะอดทนได้ ย่อมบอกความลับของตนแก่เพื่อน แต่เก็บความลับของเพื่อนเอาไว้อย่างดีย่อมไม่ละทิ้งยามเพื่อนพบความลําบาก และเมื่อเพื่อนสิ้นเนื้อประดาตัว ก็ไม่ดูหมิ่น ใครมีคุณสมบัติเหล่านี้ คนนั้นคือมิตรแท้ หากใครอยากจะมีเพื่อน ก็ควรจะคบคนแบบนี้
_________________
การคบเพื่อนในมุมมองของพระไตรปิฎก 2
ดูกรภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ พึงทราบว่าเป็นอสัตบุรุษ ธรรม ๔ ประการเป็นไฉน คือ
อสัตบุรุษในโลกนี้ แม้ไม่ถูกถาม ก็เปิดเผยความเสียหาย ของผู้อื่น จะกล่าวอะไรถึงถูกถามเล่า และเมื่อถูกถามเข้า ก็ แก้ปัญหาโดยตรง ไม่อ้อมค้อม ไม่หน่วงเหนี่ยว แล้วกล่าวความ เสียหายของผู้อื่น เต็มที่อย่างกว้างขวาง
อีกประการหนึ่ง อสัตบุรุษในโลกนี้ แม้ถูกถาม ก็ไม่ เปิดเผยความดีของผู้อื่น จะกล่าวอะไรถึงไม่ถูกถาม และเมื่อถูกถาม แล้ว ก็ไม่แก้ปัญหาโดยตรง อ้อมค้อม หน่วงเหนี่ยว แล้วกล่าว สรรเสริญคุณผู้อื่น โดยย่อ ไม่เต็มที่
อีกประการหนึ่ง อสัตบุรุษในโลกนี้ แม้ถูกถาม ก็ไม่เปิดเผย ความเสียหายของตน จะกล่าวอะไรถึงไม่ถูกถาม และเมื่อถูกถาม แล้ว ก็ไม่แก้ปัญหาโดยตรง อ้อมค้อม หน่วงเหนี่ยว แล้วกล่าว ความเสียหายของตน โดยย่อ ไม่เต็มที่
อีกประการหนึ่ง อสัตบุรุษในโลกนี้ แม้ไม่ถูกถาม ก็เปิดเผย ความดีของตน จะกล่าวอะไรถึงถูกถามเล่า และเมื่อถูกถามแล้ว ก็แก้ปัญหาโดยตรง ไม่อ้อมค้อม ไม่หน่วงเหนี่ยว แล้วกล่าวความดี ของตน เต็มที่อย่างกว้างขวาง
ดูกรภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ พึงทราบว่าเป็นสัตบุรุษ ธรรม ๔ ประการเป็นไฉน คือ
สัตบุรุษในโลกนี้ แม้ถูกถาม ก็ไม่เปิดเผยความเสียหายของ ผู้อื่น จะกล่าวอะไรถึงไม่ถูกถามเล่า แต่เมื่อถูกถามเข้า ก็ไม่แก้ปัญหาโดยตรง อ้อมค้อม หน่วงเหนียว กล่าวความเสียหายของผู้อื่น โดยย่อ ไม่เต็มที่
อีกประการหนึ่ง สัตบุรุษในโลก แม้ไม่ถูกถาม ก็เปิดเผย ความดีของผู้อื่น จะกล่าวอะไรถึงถูกถามเล่า แต่เมื่อถูกถามเข้า ก็แก้ปัญหาโดยตรง ไม่อ้อมค้อม ไม่หน่วงเหนี่ยว กล่าวความดี ของผู้อื่น เต็มที่อย่างกว้างขวาง
อีกประการหนึ่ง สัตบุรุษในโลกนี้ แม้ไม่ถูกถาม ก็เปิดเผย ความเสียหายของตน จะกล่าวอะไรถึงถูกถามเล่า แต่เมื่อ ถูกถามเข้า ก็แก้ปัญหาโดยตรง ไม่อ้อมค้อม ไม่หน่วงเหนี่ยว แล้วกล่าวความเสียหายของตน เต็มที่อย่างกว้างขวาง
อีกประการหนึ่ง สัตบุรุษในโลกนี้ แม้ถูกถาม ก็ไม่เปิดเผย ความดีของตน จะกล่าวอะไรถึงถูกถามเล่า แต่เมื่อถูกถามเข้า ก็ไม่แก้ปัญหาโดยตรง อ้อมค้อม หน่วงเหนี่ยว แล้วกล่าวความดี ของตน โดยย่อ ไม่เต็มที่
(แปล) คนที่มีคุณสมบัติ 4 อย่างนี้ คือ คนที่เอาดี
ใส่ตัวคนที่แม้ไม่ถูกถาม ก็พูดเรื่องไม่ดี (ข้อเสีย) ของคนอื่น และเมื่อถูกถาม ก็จะพูดเรื่องไม่ดี ของคนอื่นอย่างเต็มที่ คนที่แม้ถูกถาม ก็ไม่พูดเรื่องดี (ข้อดี) ของคนอื่น และเมื่อถูกเค้น ก็พยายามพูดเรื่องดีของคนอื่นให้น้อยที่สุด
คนที่แม้ถูกถาม ก็ไม่พูดเรื่องไม่ดีของตนเอง และเมื่อถูกเค้น ก็จะพยายามพูดเรื่องไม่ดีของ ตนเอง ให้น้อยที่สุด
คนที่แม้ไม่ถูกถาม ก็พยายามพูดเรื่องดีของ ตนเอง และเมื่อถูกถาม ก็พยายามพูดเรื่องดีของ ตนเอง อย่างเต็มที่
คนที่มีคุณสมบัติ 4 อย่างนี้ คือ ไม่เอาชั่วใส่คนอื่น
คนที่แม้ถูกถาม ก็จะไม่พูดเรื่องไม่ดี (ข้อเสีย) ของคนอื่น และเมื่อถูกถาม ก็จะพูดเรื่องไม่ดีของ คนอื่น ให้น้อยที่สุด
คนที่แม้ไม่ถูกถาม ก็จะพยายามพูดเรื่อง ที่ดี (ข้อดี) ของคนอื่น และเมื่อถูกถาม ก็จะพูด เรื่องที่ดีของคนอื่นอย่างเต็มที่
คนที่แม้ไม่ถูกถามก็จะพยายามพูดเรื่องไม่ดี ของตน และเมื่อถูกถามก็จะพูดเรื่องไม่ดีของตน อย่างเต็มที่คนที่แม้ถูกถาม ก็จะพยายามไม่พูดเรื่องดี ของตน และเมื่อถูกเค้น ก็จะพูดเรื่องดีของตนให้น้อยที่สุด
_______________
คาถาธรรมบท บัณฑิตวรรคที่ 6 พระไตรปิฎกเล่มที่ 25 พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ขุททกปาฐ - สุตตนิบาต ข้อ 16
บุคคลพึงเห็น บุคคลใดผู้มักชี้โทษ เหมือนบุคคลผู้บอก ขุมทรัพย์ มักกล่าวข่มขู่ มีปัญญา พึงคบบุคคลผู้เป็นบัณฑิต เช่นนั้น เพราะว่าเมื่อคบบัณฑิตเช่นนั้น มีแต่คุณที่ประเสริฐ โทษที่ลามกย่อมไม่มี
บุคคลพึงกล่าวสอน จึงพร่ำสอน และพึงห้ามจากธรรมของอสัตบุรุษ ก็บุคคลนั้น ย่อมเป็นที่รักของสัตบุรุษทั้งหลาย แต่ไม่เป็นที่รักของพวกอสัตบุรุษ บุคคลไม่ควรคบมิตรเลวทราม ไม่ควรคบบุรุษอาธรรม์ ควรคบมิตรดี ควรคบบุรุษสูงสุด
(แปล) คนที่มีความรู้ มีปัญญา ที่มักจะบอกข้อเสีย และมักจะคอยสั่งสอนให้เราของเราให้เราทราบ มีศีลธรรม คนแบบนี้เป็นเหมือนผู้ที่บอกขุมทรัพย์ ให้เรา (ช่วยชี้ทางให้เราพัฒนาตัวเองได้) คนแบบนี้คือ คนที่เราควรคบเป็นอย่างยิ่ง
_____________
สุขสูตรที่ 1 พระไตรปิฎกเล่มที่ 23 พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย สัตตก - อัฏฐก - นวกนิบาต ข้อ 33
มิตรที่ดีงาม ย่อมให้ของที่ดีงามให้ได้ยาก รับทํากิจที่ทําได้ยาก อดทนถ้อยคําหยาบคาย แม้ยากที่จะอดใจไว้ได้ บอกความลับของตนแก่เพื่อน ปิดบังความลับของเพื่อน ไม่ละทิ้งในยามวิบัติ
เมื่อเพื่อนสิ้นโภคสมบัติ ก็ไม่ดูหมิ่น ฐานะเหล่านี้มีอยู่ในบุคคลใด บุคคลนั้นเป็นมิตรแท้ ผู้ประสงค์จะคบมิตร ก็ควรคบมิตรเช่นนั้น ๆ
(แปล) เพื่อนแท้ย่อมให้ของที่ดี ของที่หายากย่อมช่วยทํางานที่ทําได้ลําบาก ย่อมอดทนต่อคําพูดไม่ดี ที่ยากจะอดทนได้ ย่อมบอกความลับของตนแก่เพื่อน แต่เก็บความลับของเพื่อนเอาไว้อย่างดีย่อมไม่ละทิ้งยามเพื่อนพบความลําบาก และเมื่อเพื่อนสิ้นเนื้อประดาตัว ก็ไม่ดูหมิ่น ใครมีคุณสมบัติเหล่านี้ คนนั้นคือมิตรแท้ หากใครอยากจะมีเพื่อน ก็ควรจะคบคนแบบนี้
_________________