"วันชุงฮุง" (春分)
วันชุงฮุงปีนี้ตรงกับวันศุกร์ที่ 20 มีค. 69 มีครอบครัวไหนเริ่มเดินทางไปไหว้บรรพุบุรุษกันตั้งแต่วันชุงฮุงมั้ยคะ บ้านแม่นันเดินทางวันที่ 29 มี.ค.ค่ะ
วันชุงฮุง (บางความเชื่อถือว่าประตูภพภูมิเริ่มเปิด ไปจวบสิ้นเทศกาลเชงเม้ง) แต่ถ้าถือตามฤดูกาล วันนี้เปรียบเสมือนวันเริ่มต้นที่ดีของชีวิต
ความหนาวเหน็บเหือดหาย อากาศดี แสงแดดดี ชีวิต สรรพสิ่งเริ่มต้นใหม่ ดังนั้นสิ่งแรกที่ชาวจีนเริ่มในวันนี้ คือเรื่องมงคลกตัญญู โดยเตรียมไป
ทำความสะอาดสุสานและไหว้บรรพชน **ดูแลซ่อมแซมบูรณปฏิสังขรณ์ทั้งป้ายศิลาที่มีการทาสีใหม่ และพอกพูนดินขึ้นทดแทนดินบนหลุมที่ถูก
ฝนชะล้างไปในปีที่แล้ว คนโบราณถ้าทำเองไหว ก็ไม่ต้องจ้างคนอื่น ลูกๆหลานๆจะใช้จอบเสียมขุดดินแถวนั้นใส่บุ้งกี๋พูนดินหลุมฝังศพเอง
เป็นคติว่าลูกๆหลานๆก็จะเฮงๆ เจริญก้าวหน้า ทั้งโชคลาภวาสนา บุญญาบารมีก็เพิ่มพูนสูงขึ้นเหมือนดินที่พอกพูน สมัยนี้จะมีคนดูแลสุสาน
คอยโทรเช็คกับลูกหลานของบรรพชนว่าจะมาไหว้กันเมื่อไหร่
ดังนั้นในทุกปีที่เราไปไหว้เชงเม้ง เราก็จะเห็นบ้าน (สุสาน) ของบรรพบุรุษเราสวยงาม เนื่องจากได้รับการทำความสะอาดอย่างดีนั่นเอง ธรรมเนียม
จีนโบราณไม่ต้องไหว้ทุกปี แต่ให้ลูกชายแต่ละครอบครัวผลัดกันไปไหว้ปีละคน นานๆครั้งค่อยนัดไปไหว้พร้อมกัน สุสานก็อยู่บนเขาติดกับหมู่บ้าน
หรือตำบลที่อยู่อาศัย สมัยก่อนไม่มีรถยนต์ ต้องนำของไหว้และเครื่องครัวบางอย่างใส่เข่งหาบแล้วเดินไป บางหลุมถ้าฝังอยู่ตามเชิงเขาก็ต้องให้
พวกหนุ่มๆสาวๆค่อยๆเดินขึ้นไป ไหว้เสร็จก็นำของไหว้มาอุ่นแล้วแบ่งกันกินแบบปิ๊กนิค พักเหนื่อยก่อนแล้วค่อยเดินทางกลับบ้านตอนเย็น
“เจี๊ยะโหล่วเกี๊ย" (ขออนุญาติเดินผ่านทาง) เป็นอีกความนอบน้อมของคนเป็นที่มีต่อคนตายค่ะ
ทุกครั้งเมื่อไหว้แป๊ะกงม่า (ศาลตายาย) บริเวณด้านล่างเสร็จ ลูกหลานจะต้องเดินทางต่อขึ้นไปบนสุสานของบรรพบุรุษ ระหว่างทางเดินเราต้อง
ผ่านสุสานเพื่อนบ้านของอากงม่าเราเยอะแยะไปหมด เราควรจะบอกกล่าว(ด้วยปากเปล่า) กับเจ้าของสุสานอื่นๆ ที่เราเดินผ่านว่า "ขออนุญาต
เดินผ่านทางหน่อยนะคะ" ตอนเด็กๆแม่นันก็งงๆ ว่าพวกผู้ใหญ่บ่นอะไรงุ้งงิ้ง งุ้งงิ้งตามหลังเรามา ที่แท้ "เจี๊ยะโหล่วเกี๊ย เจี๊ยะโหล่วเกี๊ย"
(ขออนุญาตเดินผ่านทาง) นี่เอง ตอนนี้ทราบความหมายแล้ว เวลาเดินผ่านหน้าบ้านใคร อย่าลืมบอกกล่าวเจ้าของที่นะคะ “เจี๊ยะโหล่วเกี๊ย”
ขอผ่านหน้าบ้านหน่อยนะคะ ขากลับให้พูดเช่นกัน
การบอกลาอีกวิธีหนึ่งที่จะทำให้บรรพบุรุษรับรู้ได้จากร่องรอยการมาไหว้ของลูกหลานคือ เมื่อยกอาหารลาเรียบร้อยแล้ว ลูกหลานจะแกะหอยแครง
หรือที่คนจีนเรียกว่า "ฮัม" และอาหารทีมีเปลือกอื่นๆ ทานกันตรงนั้น แล้วโยนเปลือกลงบริเวณด้านหลังแท่นที่เรากราบไหว้ ให้บรรพบุรุษรับรู้ว่า
ปีนี้ลูกหลานได้มากราบไหว้แล้วนะ บางครอบครัวของตระกูลติดธุระมาพร้อมกันไม่ได้ ก็จะมาก่อนล่วงหน้าหนึ่งหรือสองวัน เมื่อลูกหลานที่เหลือ
มาถึงเห็นเศษเปลือกหอยโยนไว้ ก็จะเข้าใจได้โดยทันทีว่าบ้านนั้นมาถึงก่อนหน้านี้แล้ว ปัจจุบันลดน้อยจนไม่ค่อยเห็นแล้วค่ะ แต่ความเชื่อยังมีอยู่
แน่นอน
**คนจีนโบราณกับการโปรยเปลือกหอยแครงใหม่ไว้บนหลุมฝังศพทุกปี ยังมีอีกความหมายหนึ่ง คือ การแสดงความเป็นเจ้าของให้คนอื่นรู้ว่าที่ดินนี้มีกรรมสิทธิ์ ยังมีทายาทผู้สืบสกุลถือครองอยู่และคอยติดตามดูแลซ่อมแซมบูรณะปฏิสังขรณ์ทั้งป้ายศิลาที่มีการทาสีใหม่และพอกพูนดินขึ้นทดแทน
ดินบนหลุมที่ถูกฝนชะล้างไปในปีที่แล้ว คนอื่นเห็นเข้าจะเกรงใจ ไม่กล้ารื้อทำลายหลุมฝังศพให้โล่งเตียน ฮุบที่ดินครอบครองปรปักษ์
ความหมายของการนำหอยแครง鳥蛤 (จีนแต้จิ๋วอ่านออกเสียง 蛤 ฮัม หรือ กับ/กัก) มาเซ่นไหว้บรรพบุรุษนั้นเรียกว่า "骨肉相见หรือ肉与骨相遇
(กุ๊กเน็ก เซียงเกี่ยง หรือ เน๊กอุ่ยกุก เซียหงอ = กระดูกกับเนื้อมาพบกัน)
หอยแครง(ฮัม) มีองค์ประกอบคือ..
1)เปลือกหอยมีลักษณะแข็ง (เปรียบเหมือนบ้าน การโอบกอด) = กุก 骨: บรรพบุรุษผู้วายชนน์ปกป้อง คุ้มครองเหล่าลูกหลาน
2)เลือดหอยแครง : สายเลือดแห่งตระกูลแซ่ (姓氏族血脉)
3)เนื้อหอย肉 : ลูก หลาน เหลน
เต็กโคว/เต็กอุ๊ย (ไผ่สานล้อมเผากระดาษ )
ก่อนจะทำการเผากระดาษเงินกระดาษทองต่างๆ ต้องนำ "เต็กโคว/เต็กอุ๊ย" หรือไผ่สานมาล้อมกำหนดขอบเขตกระดาษไหว้ที่เรากำลังจะเผาให้บรรพบุรษ บางท้องถิ่นระหว่างที่เผากระดาษไหว้ ลูกหลานจะใช้ไม่ไผ่รวกเดินเคาะรอบๆ บริเวณนั้น ครั้นเสร็จสรรพก็จบลงด้วยการจุดประทัดเพื่อขับไล่สิ่งอัปมงคล
เป็นอันเสร็จพิธี จากนั้นจึงนั่งล้อมวงร่วมทานอาหาร เสมือนว่าได้นั่งทานข้าวพร้อมเพรียงกับบรรพบุรุษตอนท่านยังชีวิตอยู่
.
ขอบคุณข้อมูลดีๆ: คุณพลพัธน์ ภาษิตา ศิลปี
ขอบคุณข้อมูลเพิ่มเติม (ความหมายของ ฮัม) จากคุณ Komes Kun กลุ่มจีนโบราณ
ขอบคุณข้อมูลเพิ่มเติม (ความหมายของการทำความสะอาดหลุมฝังศพ และการไหว้เชงเม้งโบราณ) จากคุณ Weerapong Koohasuwankit สมาชิกกลุ่มภาษาแต้จิ๋วเท่าที่ฉันรู้ (จากอาม่า)
"วันชุงฮุง" (春分)