Flow chart การพ้นไปของจิตจากขันธ์5

1.จิตหลุดพ้น อิสระจากขันธ์5 เพราะจิตเห็นเกิดดับของอารมณ์

2.ในกระบวนการเห็นการเกิดดับ จะมีจิตที่แนบแน่นกับอารมณ์ (รูปฌาน) อยู่ตรงกลางของอารมณ์จิต

3.อารมณ์จิตที่แนบแน่นอยู่กลางอารมณ์นั้นหมายความว่า ตัวจิตเองเป็นผู้รู้อารมณ์ย่อยๆทางขันธ์5 ที่คลุมทุกส่วนของกายปรมัตถ์(กายแตกกระจายออกเป็นส่วนๆ) คือจิตที่เห็นว่ากายไม่เป็นกลุ่มก้อน แท่งอย่างบัญญัติแล้ว

4.ตาม ข้อ3 นั้น จึงมีทั้งตัวผู้รู้และตัวถูกรู้ ผู้รู้คือจิต (วิญญานขณะใหญ่) ผู้ถูกรู้คือวิญญานเช่นกัน แต่แยกออกมาได้เพราะอำนาจสมาธิของจิต(วิญญานันจายตนฌาน) เป็น นามรูปปริจเฉทญาน แยกกายกับจิตออกจากกัน จัดเป็น สมาธิที่เริ่มการมีปัญญา