“ไช้เถ่าก้วย” (ขนมผักกาด) ขนมมงคลเทศกาลหง่วงเซียว

“ไช้เถ่าก้วย"（菜头粿）หรือที่คนไทยรู้จักกันดีในชื่อ “ขนมผักกาด” เป็นหนึ่งในขนมไหว้ประจำเทศกาลหยวนเซียว หรือหง่วงเซียวในสำเนียงจีนแต้จิ๋ว ชาวจีนแต้จิ๋วถือเป็นเทศกาลใหญ่ เพราะเป็นคืนเพ็ญแรกหลังตรุษจีน “เจียหว่วยปั่ว” หรือ "เจียหว่วยเจียเท้า" ในวันขึ้น 15 ค่ำ เดือนอ้าย ตามปฏิทินจันทรคติจีน ปีนี้ตรงกับวันที่ 3 มี.ค. 2569  ของที่นำมาเซ่นไหว้จึงจำเป็นต้องมีความเป็นปฐมมงคล คือการเริ่มต้นที่เป็นมหาสิริมงคล ฉะนั้นจึงไม่มีขนมชนิดไหนจะเหมาะสมไปกว่า“ไช้เถ่าก้วย”อีกแล้ว

เหตุที่ขนมไช้เถ่าก้วยเหมาะสมกับเทศกาลแรกของปีก็เนื่องด้วยความหมายของตัวขนมเอง คำว่าไช้เท้า（菜头）ในสำเนียงจีนแต้จิ๋วที่แปลว่าหัวผักกาดนั้นไปพ้องเสียงกับคำว่า “ไชเถ้า”（彩头）ที่หมายถึงการเริ่มต้นที่แพรวพราวมีสีสัน เจริญรุ่งเรือง นิมิตหมายอันเป็นมงคล  และจะนิยมทำไช้เถ่าก้วยแบบถาดกลมๆใหญ่ๆ "อี่ท้วง" อี่ถ่วงไช้ก้วย 圓團菜粿 หมายถึงกลมเกลียว สมัครสมานสามัคคื

ชาวจีนแต้จิ๋วทั้งในจีนและไทยล้วนแต่มีความนิยมในการใช้ขนมไช้เถ่าก้วยนี้เซ่นไหว้ในเทศกาลหง่วงเซียวเป็นอย่างมาก โดยเฉพาะชาวจีนแต้จิ๋วจากอำเภอเตี่ยเอี๊ย กิ๊กเอี๊ยและโผวเล้ง

วัตถุดิบในการทำไช้เถ่าถ้วยที่สำคัญหลักๆได้แก่ หัวไช้เท้าขูดเป็นเส้น แป้งข้าวเจ้า แป้งมัน และมีวัตถุดิบรองใส่เพื่อเพิ่มรสชาติและความสมบูรณ์คือ กุ้งแห้ง เห็ดหอม ถั่วลิสง คึ่นช่าย น้ำตาลทราย เกลือ พริกไทย ขั้นตอนการทำคือ นำแป้งและหัวไช้เท้าขูดที่เตรียมไว้มาผสมและนวดให้เข้ากัน ก่อนใส่วัตถุดิบรองทั้งหมด เมื่อทุกอย่างผสมเข้าเนื้อกันแล้ว จึงเทใส่พิมพ์รูปทรงกลมใหญ่ให้สื่อความหมายถึงความสามัคคีกลมเกลียว ก่อนนำไปนึ่งจนสุก เมื่อไหว้เสร็จสามารถตัดแบ่งนำมารับประทานได้เลย บางบ้านอาจจะเอาไปห่อฟองเต้าหู้แล้วทอดให้กรอบหรือเอาไปผัดกับถั่วงอกเป็นผัดขนมผักกาดก็แสนจะอร่อย

นอกจากไช้เถ่าก้วยแบบใส่ถาดนึ่งแล้วยังมีขนมผักกาดอีกประเภทหนึ่งเรียกว่า “ไช้เถ่าอี๊” （菜头丸） ส่วนผสมและขั้นตอนการทำเหมือนกับไช้เถ่าก้วย ส่วนแป้งที่ผสมจะผสมให้เหนียวกว่าไช้เถ่าก้วยเล็กน้อย โดยปั้นแป้งเป็นลูกกลมๆคล้ายลูกชิ้นแล้วจึงนำไปนึ่งก่อนจะนำไปทอด โดยถือเป็นกับข้าวก็ได้ นอกจากหัวผักกาดขูดเป็นเส้น จะใช้เป็นเผือกแทนก็ได้ ทั้งนี้แล้วแต่ความชื่นชอบส่วนบุคคล

ขนมไช้เถ่าก้วยเป็นขนมพื้นบ้านดั้งเดิมของชาวจีนแต้จิ๋วรวมไปถึงแถบหมิ่นหนาน มีรสชาติและวัตถุดิบที่เป็นเอกลักษณ์โดดเด่น เป็นได้ตั้งแต่ของกินเล่นไปจนถึงของขึ้นโต๊ะไหว้เจ้า วัตถุดิบหาง่าย กรรมวิธีไม่ซับซ้อน แฝงไปด้วยกลิ่มอายความเป็นแต้จิ๋วและความหมายอันเป็นมงคลแห่งการเริ่มต้น ควรค่าแก่การอนุรักษ์ไว้ให้อนุชนรุ่นหลัง

ขอบคุณข้อมูลดีๆ: อ.จักรกฤษณ์ เกษกาญจนานุช