จะเกิดฌานต้องรู้อารมณ์เป้าหมายอารมณ์เดียว (ตัวถูกรู้) แต่ต้องมีตัวรู้ นั่นคือ “จิต”
วิตก-ยกจิตขึ้นสู่อารมณ์
วิจาร-เคล้าคลึงอยู่กับอารมณ์
1.เมื่อวิตก-จิตเข้าไปรู้อารมณ์เช่น ลมหายใจ แรกๆจิตจะจับแน่น ต่อเมื่อรู้ลมหายใจอย่างปล่อยวาง ผ่อนคลาย จิตจะถอยห่างจากลมหายใจออกมา(อุเบกขา) ลมหายใจจึงเกิดอย่างเป็นธรรมชาติมากขึ้น จิตรู้ได้ถึงลมหายใจที่ออกจากตัว ไปข้างหน้า ข้างหลัง ซ้าย ขวา เต็มตัว นี่เรียกว่า วิจาร รู้ชัดในลมหายใจ จึงเกิดปิติที่จิต ในฌาน2
2.ด้วยเหตุอย่างนี้ ฌานจึงสามารถเกิดได้จาก ภาวนารูป โดยไม่ต้องใช้ลมหายใจเป็นตัวเริ่ม ด้วยการเอาจิตมารับรู้รูปปรมัตถ์ เอาจิตมาจับการเคลื่อนไหว
ของกายปรมัตถ์ทั้งในอิริยาบถหลักย่อย ฌาน2 ปิติก็เกิดขึ้นเช่นกัน เช่นเดียวกับการเริ่มด้วยลมหายใจ
การเกิดของวิตก วิจาร ปิติ สุข เอกคตา และอารมณ์วิปัสนา
วิตก-ยกจิตขึ้นสู่อารมณ์
วิจาร-เคล้าคลึงอยู่กับอารมณ์
1.เมื่อวิตก-จิตเข้าไปรู้อารมณ์เช่น ลมหายใจ แรกๆจิตจะจับแน่น ต่อเมื่อรู้ลมหายใจอย่างปล่อยวาง ผ่อนคลาย จิตจะถอยห่างจากลมหายใจออกมา(อุเบกขา) ลมหายใจจึงเกิดอย่างเป็นธรรมชาติมากขึ้น จิตรู้ได้ถึงลมหายใจที่ออกจากตัว ไปข้างหน้า ข้างหลัง ซ้าย ขวา เต็มตัว นี่เรียกว่า วิจาร รู้ชัดในลมหายใจ จึงเกิดปิติที่จิต ในฌาน2
2.ด้วยเหตุอย่างนี้ ฌานจึงสามารถเกิดได้จาก ภาวนารูป โดยไม่ต้องใช้ลมหายใจเป็นตัวเริ่ม ด้วยการเอาจิตมารับรู้รูปปรมัตถ์ เอาจิตมาจับการเคลื่อนไหว
ของกายปรมัตถ์ทั้งในอิริยาบถหลักย่อย ฌาน2 ปิติก็เกิดขึ้นเช่นกัน เช่นเดียวกับการเริ่มด้วยลมหายใจ