ช่วงนี้กำลังอ่านเรื่องประวัติศาสตร์เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ แล้วก็อดคิดไม่ได้ว่า ถ้าในอดีตไทยเคยตกเป็นอาณานิคมของชาติตะวันตกเหมือนหลายประเทศในภูมิภาค วันนี้ประเทศเราจะมีหน้าตาแตกต่างจากที่เห็นอยู่แค่ไหน

ลองจินตนาการดูเล่นๆ ว่า ถ้าไทยเคยเป็นอาณานิคมจริงๆ อาจเกิดความเปลี่ยนแปลงในหลายด้าน เช่น
1. ระบบกฎหมายและการบริหารราชการ
หลายประเทศที่เคยเป็นอาณานิคมได้รับอิทธิพลระบบกฎหมายแบบตะวันตกโดยตรง เช่น Common Law หรือ Civil Law อย่างชัดเจน อาจทำให้โครงสร้างศาล ระบบราชการ หรือแนวคิดเรื่องสิทธิพลเมืองพัฒนาไปอีกแบบหนึ่งตั้งแต่ต้น

2. โครงสร้างพื้นฐาน
บางประเทศในอดีตได้รับการสร้างทางรถไฟ ท่าเรือ เมืองท่า หรือโครงสร้างการค้าเพื่อรองรับเศรษฐกิจของเจ้าอาณานิคม คำถามคือ ถ้าไทยเคยอยู่ในจุดนั้น ระบบคมนาคมหรือผังเมืองของเราจะต่างไปไหม

3. ภาษาและวัฒนธรรม
อาจมีภาษาตะวันตกกลายเป็นภาษาทางการ หรือมีการผสมผสานวัฒนธรรมมากกว่าที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน ซึ่งอาจส่งผลต่อการศึกษาและการสื่อสารระหว่างประเทศ

4. โครงสร้างเศรษฐกิจ
หลายประเทศอาณานิคมถูกกำหนดบทบาทเป็นผู้ส่งออกวัตถุดิบ คำถามคือ เศรษฐกิจไทยจะถูกจัดวางแบบนั้นหรือไม่ หรือจะพัฒนาอุตสาหกรรมเร็วกว่าหรือช้ากว่าเดิม

5. ความรู้สึกเรื่องอัตลักษณ์และความภูมิใจของชาติ
การที่ไทยไม่เคยตกเป็นอาณานิคมเป็นเรื่องที่คนไทยจำนวนมากรู้สึกภูมิใจ หากประวัติศาสตร์เปลี่ยนไป อัตลักษณ์และมุมมองต่อประวัติศาสตร์จะต่างไปแค่ไหน

แน่นอนว่านี่เป็นเพียงการตั้งสมมติฐาน เพราะการพัฒนาประเทศขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย ไม่ใช่แค่เคยเป็นอาณานิคมหรือไม่ แต่ก็อดสงสัยไม่ได้ว่า “จุดเปลี่ยน” ทางประวัติศาสตร์แบบนั้นจะพาเราไปอีกเส้นทางหนึ่งหรือเปล่า