เมื่อคุณปราย พันแสง เอานักแปลอย่างคุณวิภาดา ผู้แปล les miserable มาแขวนให้แฟนคลับเธอรุมด่า เพียงเพราะเห็นต่างทางการเมือ

หลายวันมานี้ต้องข่มใจมาก ที่จะไม่โพสต์เรื่องการเมืองในเพจ เพราะตั้งใจว่าปีนี้จะเน้นที่เรื่องหนังสือ การอ่านการเขียนจากประสบการณ์จริงและกิจกรรมห้องสมุดเป็นสำคัญ

แต่ก็นั่นแหละ หลายปีมานี้ดันไปกดติดตามคนแปลเรื่อง  Les Misérables ที่ขณะนี้กำลังโพสต์ตั้งแง่รังเกียจขยะแขยง ยกเหตุผลมาโจมตีพวกสีส้มได้ทุกวัน

เลยคิดว่าควรจะเขียนถึงหนังสือเล่มนี้สักหน่อย

[img]https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/tb9/2/16/1f33b.png[/img]

สารภาพว่า การที่คนแปลหนังสือที่ยิ่งใหญ่อย่าง Les Misérables แล้วแอนตี้สีส้มอย่างถึงกระดูกสุดติ่งนี้ มันเป็น political grief ที่ฉันต้องพยายามเคลียร์มันออกไปจากหัวใจอยู่บ่อยครั้ง

Les Misérables ของวิกเตอร์ อูโก เป็นวรรณกรรมที่แก่นแท้ของมันคือการตั้งคำถามต่ออำนาจรัฐที่กดขี่ ความอยุติธรรมเชิงโครงสร้าง และการลุกขึ้นสู้ของคนตัวเล็กที่ถูกระบบบดขยี้ คนที่ถูกระบบยุติธรรมทำลายชีวิตเพราะขโมยขนมปังก้อนเดียว เขาพยายามสู้ตายบนป้อมค่ายเพื่อเสรีภาพ

ทั้งเรื่องคือเรื่องของคนที่พยายามต่อสู้

กับอำนาจกดขี่ที่ไม่ชอบธรรม

[img]https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/tb9/2/16/1f33b.png[/img]

นี่ก็เป็นปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นได้จริง คือการที่บางคนสามารถรักวรรณกรรมในฐานะสุนทรียะโดยแยกมันออกจากแก่นอุดมการณ์ที่วรรณกรรมนั้นต้องการสื่อได้ด้วย

โลกเรามันมีคนจำนวนไม่น้อยอ่านหนังสือ แปลหนังสือ ชื่นชมศิลปะ แต่มองว่ามันเป็นเรื่องของที่อื่น เวลาอื่น ไม่สามารถเชื่อมโยงกับความเป็นจริงตรงหน้าตัวเองได้

เป็นคนที่อาจจะร้องไห้กับการต่อสู้ของคนจนในปารีสศตวรรษที่ 19 ได้ แต่มองคนไทยที่กำลังต่อสู้เพื่อสิ่งเดียวกันในประเทศไทย บ้านเกิดเมืองนอนตัวเองว่าเป็นภัย

มันเป็นรูปแบบหนึ่งของสิ่งที่เรียกว่า cognitive dissonance ที่ลึกมาก เพราะมันไม่ใช่แค่ความขัดแย้งทางความคิด แต่เป็นการที่คนๆ หนึ่งสามารถอาศัยอยู่ในโลกของอูโกทั้งชีวิตการทำงาน แล้วปฏิเสธจิตวิญญาณของมันได้อย่างสนิทใจ​​​​​​​​​​​​​​​​ เต็มปากเต็มคำ รังเกียจผู้คนที่กำลังดิ้นรนหนีตายกันอย่างสุดชีวิตยามนี้

ต้องเลือดเย็นขนาดไหน

คุณอาจจะรังเกียจพรรคบางพรรคเข้าไส้ แต่คุณก็ควรจะเคารพและให้เกียรติวิกเตอร์ อูโกสักหน่อยไหม

การแปลวรรณกรรมระดับ Les Misérables ไม่ใช่แค่การถอดรหัสภาษาต่างประเทศเป็นภาษาไทย มันไม่ใช่แค่เรื่องภาษาหนึ่งเป็นภาษาหนึ่ง แต่มันคือการส่งผ่านจิตวิญญาณของผู้เขียน

อูโกเขียนงานชิ้นนี้ไม่ใช่เพราะอยากเล่าเรื่องสนุก เขาเขียนเพราะโกรธ เพราะเจ็บปวดกับสิ่งที่เห็น เขาเขียนตอนลี้ภัยอยู่บนเกาะเกิร์นซีย์ ถูกเนรเทศเพราะต่อต้านนโปเลียนที่ 3 ตัวเขาเองคือคนที่จ่ายราคาของการยืนหยัดต่อสู้ ฉะนั้นทุกบรรทัดของ Les Misérables มันเปื้อนเลือดของคนที่ต้องการความถูกต้องเที่ยงธรรม เชื่อจริงทำจริง

หลายวันมานี้ ฉันนึกอยากจะให้มีคนแปลหนังสือเล่มนี้ใหม่ บางทีฉันอาจจะยอมขายบ้าน ขายที่ดินมาหาทางพิมพ์มันให้ได้ ถ้ามีนักแปลคนใหม่ที่คู่ควร

ฉันคิดว่าคนแปลหนังสือเล่มนี้ จะต้องมีคุณสมบัติที่เกินเรื่องความสามารถทางภาษาไปมาก ต้องเป็นคนที่เข้าใจว่าความยากจนไม่ใช่ความผิดของคนจน ต้องเป็นคนที่เคยตั้งคำถามกับอำนาจที่ไม่เป็นธรรม ต้องรู้สึกบางอย่างเมื่ออ่านฉากที่ตัวเอกร้องเพลงบนป้อมค่ายก่อนถูกยิง มันต้องไม่ใช่แค่ชื่นชมว่าอูโกเขียนดีมาก แต่ต้องรู้สึกว่านี่คือเรื่องจริงที่ยังคงเกิดอยู่ทุกวันนี้ในบ้านเมืองนี้และอีกหลายที่ในโลก

คนที่จะแปลมัน ควรจะต้องแปลคำว่า misérable แล้วรู้สึกถึงน้ำหนักของมันว่ามันหมายถึงทั้งผู้ทุกข์ยากและผู้ถูกทำให้ทุกข์ยากโดยระบบที่ไม่เป็นธรรมด้วย

[img]https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/tb9/2/16/1f33b.png[/img]

วันนี้ฉันคิดเรื่องนี้ทั้งวัน นึกอะไรๆ ไปอีกมากมาย กำลังคิดว่าฉบับแปลใหม่เนี่ยควรมีบทนำหรือเชิงอรรถของใครสักคน ที่เชื่อมโยงเรื่องราวของฝรั่งเศสศตวรรษที่ 19 ให้เข้ากับความเป็นจริงของสังคมไทยวันนี้ ให้คนอ่านเห็นว่าตัวละครที่อ้างกฎหมายและยึดมั่นในกฎหมายจนไร้มนุษยธรรมนั้นไม่ใช่ตัวละครในนิยาย แต่เป็นต้นแบบของอำนาจที่เราเห็นอยู่ทุกวัน เขียนให้เห็นว่าการปฏิวัติที่ล้มเหลวในปี 1832 บนถนนปารีสนั้น มันสะท้อนอะไรบางอย่างที่คนไทยรู้สึกได้ เข้าใจได้อย่างลึกซึ้งสุดขั้วหัวใจ

แต่เอาเข้าจริง

ใครเคยอ่านเคยดู Les Misérables มาบ้าง

ก็คงพอจะนึกออกอยู่แล้วว่ามันยังไง

อาจจะไม่จำเป็นต้องเชื่อมโยง

หรือแนะนำอะไรๆ มากมายหรอก

ใครๆ อ่านก็เข้าใจได้ไม่ยาก

มันจึงเหลือเชื่อมาก

ที่นักแปลบางคนเหมือนไม่เข้าใจ