ทำไมบินจากขึ้นเหนือไปทางทิศตะวันออกอย่างญี่ปุ่นขาไปใช้เวลาน้อยกว่าขากลับ แต่พอบินขึ้นเหนือไปทิศตะวันตกขาไปใช้เวลามากกว่า

โลกเรา หมุนรอบตัวเองไปฝั่งเดียว
ทิศทางการหมุน ทำให้กระแสลมชั้นบนๆ มันหมุนจากตะวันตก ไปตะวันออก

ถ้าบินด้วย true airspeed ที่เท่ากัน
การบินไปทิศเดียวกับลม หรือลมส่ง จะทำให้ ground speed มากกว่าบินสวนลม

edit เพิ่มเติม เราได้แหล่งข้อมูลเกี่ยวกับกระแสลมชั้นบนเพิ่มเติมมา ใครสนใจหาดูได้จาก SIGNIFICANT WEATHER CHARTS (สามารถเช็คลมชั้นบนในแต่ละวัน ของทุกพื้นที่ได้จากลิ้งก์นี้ที่นักบินใช้กันจริง avmet.ae/flight/SWcharts.aspx)
จะเห็นว่า กระแสลมชั้นบนจะหมุนจากตะวันตก ไปตะวันออก ทุกพื้นที่ทั่วโลก (แต่เราขอแคปรูปมาให้ดูแค่ 3พื้นที่)



สังเกตนะว่า ลมชั้นมัน มันเคลื่อนที่จากซ้าย(ตะวันตก)ไปขวา(ตะวันออก)ทุกพื้นที่ทั่วโลก (และทุกวัน) เลย

ประโยคนี้ของคห.5 ไม่ถูกซะทีเดียว
การบินจะพยายามใช้ประโยชน์จากกระแสลมส่งท้ายให้มากที่สุดและพยายามหลีกเลี่ยงลมต้านให้มากที่สุดครับ
มันมีการเลือกที่จะใช้ประโยชน์จากลมต้านให้มากที่สุดเหมือนกัน ซึ่งในประเด็นนี้สามารถสังเกตได้จาก เวลาเครื่องบินขึ้นลง จะขึ้นลงสวนกระแสลม
(และเราขอ edit เพิ่มให้เคลียร์ๆ เราไม่เคยกล่าวว่าประโยคข้างต้นของคห.5ผิด เราใช้คำว่า ไม่ถูกซะทีเดียว มาตลอด, ด้วยเจตนาที่จะแชร์ว่า มีการใช้ประโยชน์จากลมต้านด้วย แล้วยกตัวอย่างดังที่กล่าวไปด้านล่างนี้ และกรณีที่ใช้ประโยชน์จากลมส่งท้ายตอน cruise กัน ก็ใช่ว่าจะอยากได้ลมส่งเยอะๆ เข้าว่า มันมีจุดที่ต้องระวัง เช่น Clear air turbulence ต้องระวังไม่ให้ overspeed สิ่งที่เราทำคือเสริม เราเพิ่มเติม เราไม่เคยว่าใครผิด)

จริงอยู่ที่เรื่องทิศทางลม True airspeed เวลาอยู่บนฟ้า ถ้าเทียบกับภาคพื้น (Ground speed) จะต้องคิดลม Headwind, Tailwind, Crosswind ด้วย ทำให้ความเร็วเมื่อเทียบกับภาคพื้นเกี่ยวกับลม
แต่เรื่อง Performance และ phase of flight ของเครื่องบินเป็นอีกเรื่อง บางทีการบินสวนทางลมมันให้ performance มากกว่า เวลา take-off, landing จะพยายาม 'เลี่ยงลมส่งท้าย' ให้มากที่สุด

ขอไม่ลงลึกในรายละเอียด
แต่หลักการง่ายๆ คือ ต้องรู้ว่าความเร็วเครื่องบินมีหลายแบบ
ground speed คือส่วนที่เทียบกับภาคพื้น ใช่ว่าจะเยอะแล้วจะดีเสมอไป
ตอน take-off, landing ถ้า ground speed เยอะ จะใช้ระยะรันเวย์เยอะ(ไม่ดี) ไต่ระดับช้ากว่า(ไม่ดี)

แล้วสังเกตนะ ว่าทิศทางลมทำให้ ground speed ต่างกัน แต่ air speed เท่ากัน

ถ้าจะพูดกัน การบินจะเลี่ยงลมส่งท้าย
เรื่องทิศทางลมเป็นปัจจัยที่ควบคุมไม่ได้ เขาเลือกที่จะจัดการมันมากกว่า
ในขณะที่ที่เขาเลี่ยงกันจริงๆ คือลมส่งท้ายตอนขึ้นลงอย่างที่ว่า ที่หลายๆสนามบินเค้าเปลี่ยนด้านรันเวย์กันน่ะ เค้าเปลี่ยนเพื่อเลือกลมต้าน เลี่ยงลมส่งท้าย นะ เค้าใช้ประโยชน์จากลมต้าน เลี่ยงลมส่งท้าย

เรื่องความปลอดภัยหรือ limitations
เครื่องบิน สู้ลมต้าน(headwind) ได้มากกว่า ลมส่งท้าย(tailwind)

นี่เป็นตัวอย่างของ A330 เครื่องบินรุ่นอื่นตัวเลขต่างกันแต่แพทเทิร์นจะเป็นแบบเดียวกันหมด คือ max headwind มากกว่า max tailwind, แล้วสังเกตนะ limitation ของ tailwind จะน้อยสุด น้อยกว่า crosswind ซะอีก
สรุปสั้นๆอีกที เวลาบินเขาจะเลือกลมต้าน เลี่ยงลมส่งท้าย