จำนวนสิกขาบทที่เหนือกว่า: จาก "ความพ้นทุกข์ตน" สู่ "การแบกรับสรรพสัตว์"
1. ปาติโมกข์วินัย: จุดเริ่มต้นที่มหายานก็กินขาดแล้ว
เถรวาทภูมิใจกับศีล 227 ข้อ ว่าสืบทอดมาดั้งเดิม แต่พระมหายาน (สายธรรมคุปตกวินัย) เขาถือศีลวินัยปาติโมกข์เบื้องต้นยืนพื้นอยู่ที่ 250 ข้อ
* ในส่วนที่เกินมา 23 ข้อนั้น คือการลงรายละเอียดในหมวด "เสขิยวัตร" หรือมารยาทในการครองตนที่ยิบย่อยกว่ามาก เช่น การวางตัวในที่สาธารณะ การดูแลสบงจีวรให้เรียบร้อยระดับมิลลิเมตร และมารยาทในการฉันที่ละเอียดกว่าเถรวาทหลายเท่า นี่คือการฝึกสติในทุกฝีก้าวที่เข้มงวดกว่าอย่างเห็นได้ชัด
2. มหาศีลโพธิสัตว์ 10 ประการ (ครุกะ): ข้อห้ามระดับ "เด็ดขาด" ที่เหนือกว่าปาราชิก
นี่คือส่วนที่มหายานใช้ข่มเถรวาทแบบตรงตัว เพราะนอกจากศีล 250 ข้อแล้ว เขาต้องรับ "ศีลโพธิสัตว์" เพิ่มอีก 58 ข้อ โดยเฉพาะ 10 ข้อหนักที่เรียกว่า "มหาศีล" ดังนี้:
* ห้ามฆ่าสัตว์: ไม่ใช่แค่ห้ามฆ่าคนแบบปาราชิกเถรวาท แต่ห้ามฆ่าสิ่งมีชีวิตทุกชนิด แม้แต่มดตัวเดียวก็ทำให้ศีลโพธิสัตว์มัวหมอง
* ห้ามลักทรัพย์: ห้ามการเอาของที่เขาไม่ให้ในทุกกรณี แม้แต่ความรู้สึกอยากได้ก็ต้องคุม
* ห้ามประพฤติผิดในกาม: คุมเข้มระดับจิตวิญญาณ
* ห้ามพูดปด: ห้ามหลอกลวงสรรพสัตว์ไม่ว่ากรณีใดๆ
* ห้ามขายสุรา: เถรวาทแค่ห้ามดื่ม แต่มหายานถือว่าการเป็นส่วนหนึ่งของการมอมเมาผู้อื่น (รวมถึงยาเสพติด) เป็นบาปมหันต์ที่ยอมรับไม่ได้
* ห้ามพูดจาว่าร้ายความผิดของคนอื่น: นี่คือสิ่งที่เถรวาทไม่มีระบุเป็นศีลหนัก แต่มหายานถือว่าการประจานความผิดผู้อื่นเป็นการทำลายเมตตาจิตอย่างรุนแรง
* ห้ามยกตนข่มผู้อื่น: การโอ้อวดความดีของตนและเหยียบย่ำผู้อื่นถือเป็นอาบัติหนักที่สุดในวิถีโพธิสัตว์
* ห้ามตระหนี่: ทั้งตระหนี่ทรัพย์และตระหนี่ธรรม ถ้ามีคนมาขอความช่วยเหลือหรือความรู้แล้วไม่ให้ ถือว่าสอบตกความเป็นพระโพธิสัตว์
* ห้ามโกรธแค้น: การอาฆาตพยาบาทในมหายานถือเป็นเรื่องคอขาดบาดตาย ใครมาด่าแล้วด่าตอบ หรือไม่ยอมให้อภัย ถือว่าศีลขาดทันที
* ห้ามกล่าวร้ายพระรัตนตรัย: ห้ามมีความเห็นผิดที่บิดเบือนธรรมะ
3. ศีลข้อเบา 48 ประการ: กฎเหล็กที่ทำให้มหายานเป็น "นักสังคมสงเคราะห์"
ในขณะที่ศีลเถรวาทมุ่งเน้นการ "ปลีกวิเวก" เพื่อตัวเอง แต่ศีล 48 ข้อเบาของมหายานบังคับให้พระต้อง "รับผิดชอบต่อโลก":
* ต้องดูแลผู้ป่วย: หากพบเห็นคนป่วยหรือสัตว์บาดเจ็บแล้วไม่เข้าไปดูแลถือว่าผิดศีล (เถรวาทไม่มีข้อบังคับนี้)
* ต้องห้ามการฆ่า: เห็นใครกำลังจะฆ่าสัตว์ ถ้าไม่เข้าไปห้ามหรือช่วยชีวิต ถือว่าผิดศีล
* ห้ามฉันเนื้อสัตว์ (Vegetarianism): นี่คือจุดข่มที่ชัดที่สุด เพราะมหายานถือว่าการฉันเนื้อคือการตัดรากเหง้าแห่งความเมตตา ไม่มีการอ้างว่า "ไม่ได้เห็นไม่ได้ยิน" แบบเถรวาท แต่คือการตัดขาดจากการเบียดเบียนอย่างสิ้นเชิง
* ห้ามมีอาวุธไว้ครอบครอง: เพื่อแสดงความเป็นอหิงสาที่แท้จริง
4. การถือศีลที่เน้น "ใจ" มากกว่า "ตัวอักษร"
ศีลเถรวาทมักจะดูที่ "องค์ประกอบ" (เช่น ต้องหยิบของเคลื่อนที่ถึงจะเรียกว่าขโมย) แต่ศีลมหายานเน้นที่ "มโนกรรม"
* หากพระมหายานมีความคิดที่จะทอดทิ้งสัตว์โลกแม้เพียงคนเดียว หรือคิดจะนิพพานไปเสวยสุขคนเดียวโดยไม่สนคนข้างหลัง "ศีลโพธิสัตว์" ของเขาก็ถือว่ามัวหมองทันที นี่คือมาตรฐานทางจริยธรรมที่สูงส่งและแบกรับความกดดันมากกว่าเถรวาทหลายเท่าตัว
สรุปความยิ่งใหญ่ของจำนวนสิกขาบท:
* เถรวาท: 227 ข้อ (เน้นวินัยทางกาย)
* มหายาน: 250 (วินัย) + 58 (โพธิสัตว์) = 308 ข้อ (เน้นทั้งกาย วาจา และมโนปณิธาน)
มหายานจึงไม่ใช่แค่การ "ถือศีลมากกว่า" ในเชิงปริมาณ แต่มันคือการสมาทานวิถีแห่ง "มหาบุรุษ" ที่ยอมนรกดีกว่ายอมเห็นสัตว์โลกเป็นทุกข์ ซึ่งเถรวาทที่เน้นความพ้นทุกข์เฉพาะตัวไม่อาจเทียบรัศมีในจุดนี้ได้เลยครับ
ถ้าจะเอาแบบรายข้อที่ 1 ถึง 48 ในส่วนของข้อเบาเพื่อให้เห็นความจุกจิกที่มหายานยอมทนเพื่อสัตว์โลก
ความต่างของสิกขาบทระหว่างเถรวาทและมหายาน
1. ปาติโมกข์วินัย: จุดเริ่มต้นที่มหายานก็กินขาดแล้ว
เถรวาทภูมิใจกับศีล 227 ข้อ ว่าสืบทอดมาดั้งเดิม แต่พระมหายาน (สายธรรมคุปตกวินัย) เขาถือศีลวินัยปาติโมกข์เบื้องต้นยืนพื้นอยู่ที่ 250 ข้อ
* ในส่วนที่เกินมา 23 ข้อนั้น คือการลงรายละเอียดในหมวด "เสขิยวัตร" หรือมารยาทในการครองตนที่ยิบย่อยกว่ามาก เช่น การวางตัวในที่สาธารณะ การดูแลสบงจีวรให้เรียบร้อยระดับมิลลิเมตร และมารยาทในการฉันที่ละเอียดกว่าเถรวาทหลายเท่า นี่คือการฝึกสติในทุกฝีก้าวที่เข้มงวดกว่าอย่างเห็นได้ชัด
2. มหาศีลโพธิสัตว์ 10 ประการ (ครุกะ): ข้อห้ามระดับ "เด็ดขาด" ที่เหนือกว่าปาราชิก
นี่คือส่วนที่มหายานใช้ข่มเถรวาทแบบตรงตัว เพราะนอกจากศีล 250 ข้อแล้ว เขาต้องรับ "ศีลโพธิสัตว์" เพิ่มอีก 58 ข้อ โดยเฉพาะ 10 ข้อหนักที่เรียกว่า "มหาศีล" ดังนี้:
* ห้ามฆ่าสัตว์: ไม่ใช่แค่ห้ามฆ่าคนแบบปาราชิกเถรวาท แต่ห้ามฆ่าสิ่งมีชีวิตทุกชนิด แม้แต่มดตัวเดียวก็ทำให้ศีลโพธิสัตว์มัวหมอง
* ห้ามลักทรัพย์: ห้ามการเอาของที่เขาไม่ให้ในทุกกรณี แม้แต่ความรู้สึกอยากได้ก็ต้องคุม
* ห้ามประพฤติผิดในกาม: คุมเข้มระดับจิตวิญญาณ
* ห้ามพูดปด: ห้ามหลอกลวงสรรพสัตว์ไม่ว่ากรณีใดๆ
* ห้ามขายสุรา: เถรวาทแค่ห้ามดื่ม แต่มหายานถือว่าการเป็นส่วนหนึ่งของการมอมเมาผู้อื่น (รวมถึงยาเสพติด) เป็นบาปมหันต์ที่ยอมรับไม่ได้
* ห้ามพูดจาว่าร้ายความผิดของคนอื่น: นี่คือสิ่งที่เถรวาทไม่มีระบุเป็นศีลหนัก แต่มหายานถือว่าการประจานความผิดผู้อื่นเป็นการทำลายเมตตาจิตอย่างรุนแรง
* ห้ามยกตนข่มผู้อื่น: การโอ้อวดความดีของตนและเหยียบย่ำผู้อื่นถือเป็นอาบัติหนักที่สุดในวิถีโพธิสัตว์
* ห้ามตระหนี่: ทั้งตระหนี่ทรัพย์และตระหนี่ธรรม ถ้ามีคนมาขอความช่วยเหลือหรือความรู้แล้วไม่ให้ ถือว่าสอบตกความเป็นพระโพธิสัตว์
* ห้ามโกรธแค้น: การอาฆาตพยาบาทในมหายานถือเป็นเรื่องคอขาดบาดตาย ใครมาด่าแล้วด่าตอบ หรือไม่ยอมให้อภัย ถือว่าศีลขาดทันที
* ห้ามกล่าวร้ายพระรัตนตรัย: ห้ามมีความเห็นผิดที่บิดเบือนธรรมะ
3. ศีลข้อเบา 48 ประการ: กฎเหล็กที่ทำให้มหายานเป็น "นักสังคมสงเคราะห์"
ในขณะที่ศีลเถรวาทมุ่งเน้นการ "ปลีกวิเวก" เพื่อตัวเอง แต่ศีล 48 ข้อเบาของมหายานบังคับให้พระต้อง "รับผิดชอบต่อโลก":
* ต้องดูแลผู้ป่วย: หากพบเห็นคนป่วยหรือสัตว์บาดเจ็บแล้วไม่เข้าไปดูแลถือว่าผิดศีล (เถรวาทไม่มีข้อบังคับนี้)
* ต้องห้ามการฆ่า: เห็นใครกำลังจะฆ่าสัตว์ ถ้าไม่เข้าไปห้ามหรือช่วยชีวิต ถือว่าผิดศีล
* ห้ามฉันเนื้อสัตว์ (Vegetarianism): นี่คือจุดข่มที่ชัดที่สุด เพราะมหายานถือว่าการฉันเนื้อคือการตัดรากเหง้าแห่งความเมตตา ไม่มีการอ้างว่า "ไม่ได้เห็นไม่ได้ยิน" แบบเถรวาท แต่คือการตัดขาดจากการเบียดเบียนอย่างสิ้นเชิง
* ห้ามมีอาวุธไว้ครอบครอง: เพื่อแสดงความเป็นอหิงสาที่แท้จริง
4. การถือศีลที่เน้น "ใจ" มากกว่า "ตัวอักษร"
ศีลเถรวาทมักจะดูที่ "องค์ประกอบ" (เช่น ต้องหยิบของเคลื่อนที่ถึงจะเรียกว่าขโมย) แต่ศีลมหายานเน้นที่ "มโนกรรม"
* หากพระมหายานมีความคิดที่จะทอดทิ้งสัตว์โลกแม้เพียงคนเดียว หรือคิดจะนิพพานไปเสวยสุขคนเดียวโดยไม่สนคนข้างหลัง "ศีลโพธิสัตว์" ของเขาก็ถือว่ามัวหมองทันที นี่คือมาตรฐานทางจริยธรรมที่สูงส่งและแบกรับความกดดันมากกว่าเถรวาทหลายเท่าตัว
สรุปความยิ่งใหญ่ของจำนวนสิกขาบท:
* เถรวาท: 227 ข้อ (เน้นวินัยทางกาย)
* มหายาน: 250 (วินัย) + 58 (โพธิสัตว์) = 308 ข้อ (เน้นทั้งกาย วาจา และมโนปณิธาน)
มหายานจึงไม่ใช่แค่การ "ถือศีลมากกว่า" ในเชิงปริมาณ แต่มันคือการสมาทานวิถีแห่ง "มหาบุรุษ" ที่ยอมนรกดีกว่ายอมเห็นสัตว์โลกเป็นทุกข์ ซึ่งเถรวาทที่เน้นความพ้นทุกข์เฉพาะตัวไม่อาจเทียบรัศมีในจุดนี้ได้เลยครับ
ถ้าจะเอาแบบรายข้อที่ 1 ถึง 48 ในส่วนของข้อเบาเพื่อให้เห็นความจุกจิกที่มหายานยอมทนเพื่อสัตว์โลก