สี่นี้โป๊ยโจ่ยะ 潮州人時年八節
8 เทศกาลสำคัญในหนึ่งปี และขนมแบบฉบับชาวแต้จิ๋ว
สี่นี้โป๊ยโจ่ยะ (时年八节) หรือ 潮州人時年八節
คือแปดเทศกาลสำคัญในหนึ่งปีที่ชาวแต้จิ๋วมีการไหว้เจ้าและบรรพบุรุษ เป็นจังหวะเวลาที่ครอบครัวจะเตรียมอาหารและขนมตามฤดูกาล เพื่อแสดงความกตัญญู ระลึกถึงรากเหง้า และสืบทอดขนบธรรมเนียมจากรุ่นสู่รุ่น
เช้านี้แม่นันอยากชวนทุกท่านมาทำความรู้จัก
“8 เทศกาลสำคัญในหนึ่งปี” พร้อมขนมแบบฉบับชาวแต้จิ๋วที่นิยมจัดเตรียมไหว้ในแต่ละเทศกาล โดยจะเริ่มกันตั้งแต่สารทที่ 1 ของปี พ.ศ. 2569 ค่ะ
8 เทศกาลสำคัญในรอบปีปฏิทินจีน (นับเฉพาะสารทใหญ่ 8 เทศกาล ไม่รวมเทศกาลย่อยตามฤดูกาล)
- สารทที่ 1 ตรุษจีน (春节) ชุงโจ่ยะ – วัน 1 ค่ำ เดือน 1 (จันทรคติจีน) วันขึ้นปีใหม่ของจีน.ตรงกับวันที่ 17 กุมภาพันธ์ 2569
- สารทที่ 2 หง่วงเซียวโจ่ยะ (元宵节) วัน 15 ค่ำ เดือน 1 คืนเพ็ญแรกของปี ตรงกับวันที่ 3 มีนาคม 2569
- สารทที่ 3 วันเช็งเม้ง (清明节) วัน 18 ค่ำ เดือน 2 วันแสดงความกตัญญู ลูกหลานไปไหว้บรรพบุรุษที่สุสาน ช่วงกลางเดือนมีนาคม – 5 เมษายน 2569
- สารทที่ 4 วันไหว้บ๊ะจ่าง (端午节) โหงวหว่วยโจ่ยะ วัน 5 ค่ำ เดือน 5 ตรงกับวันที่ 19 มิถุนายน 2569
- สารทที่ 5 วันสารทจีน (中元节) ชิกหว่วยปั่ว วัน 15 ค่ำ เดือน 7 เทศกาลไหว้บรรพชนและดวงวิญญาณไร้ญาติ ตรงกับวันที่ 27 สิงหาคม 2569
- สารทที่ 6 วันไหว้พระจันทร์ (中秋节) ตงชิวโจ่ยะ วัน 15 ค่ำ เดือน 8 ตรงกับวันที่ 25 กันยายน 2569
- สารทที่ 7 วันไหว้ขนมบัวลอย (冬节) ตังโจ่ยะ วัน 14 ค่ำ เดือน 11 ตรงกับวันที่ 22 ธันวาคม 2569
- สารทที่ 8 วันไหว้สิ้นปี (过年节) ก๊วยหนี่โจ่ยะ วัน 29 ค่ำ เดือน 12 ตรงกับวันที่ 5 กุมภาพันธ์ 2570
ชาวแต้จิ๋วจะไหว้เจ้าและไหว้บรรพชนในเทศกาลเหล่านี้ ซึ่งเป็นประเพณีที่ยึดถือสืบต่อกันมาช้านาน ของไหว้หลักมักประกอบด้วย หมู ห่าน เป็ด ไก่ ผลไม้ และสิ่งที่ขาดไม่ได้เลยคือ “ขนมตามเทศกาล”
จุดเริ่มต้นของ “ก้วย” แต้จิ๋ว
ใกล้วัน 24 ค่ำ เดือน 12 ตามปฏิทินจีน ชาวแต้จิ๋วจะเริ่มโม่ข้าวเป็นแป้ง เรียกว่า บีซู หรือ บีโข่ยะ เพื่อนำไปทำ“ก้วย” สารพัดชนิด เตรียมไว้ไหว้เจ้าในแบบฉบับของแต่ละตระกูล
วันดังกล่าวคือ วันส่งเจ้าขึ้นสวรรค์ (ซิ้งเจี่ยที) เป็นวันที่เทพเจ้าจะกลับขึ้นไปสวรรค์ เพื่อรายงานความดีความชั่วของมนุษย์ ต่อองค์เง็กเซียนฮ่องเต้
ของไหว้ในวันนี้แตกต่างกันไปตามแต่ละบ้าน ส่วนมากจะใช้น้ำตาลทรายหรือโอวทึ้งหนึ่งจาน บางบ้านมีข้าวต้มหวาน บางบ้านไหว้ด้วย กาลอจี๊
ขนมแป้งข้าวเหนียวคลุกน้ำตาล ถั่ว และงาคั่ว บางปีแม่นันก็ไหว้ด้วย “หนึ่งเปี้ย” (软饼) แป้งข้าวเหนียวไส้หวาน ทอดในน้ำมัน เนื้อนุ่มหนึบ
คนไทยรู้จักกันในชื่อ อิ่วก้วย ขนมที่หลายคนติดใจจนลืมความมันเลี่ยนไปเลยค่ะ
หลังจากไหว้ส่งเจ้า อีกหนึ่งสัปดาห์ก็จะเข้าสู่เทศกาลตรุษจีน มี“ฮวกก้วย” ขนมมงคลต้อนรับปีใหม่“อั่งถ่อก้วย” ในแม่พิมพ์ไม้โบราณ อยู่ในกลุ่มขนม
กูช้ายก้วย พร้อมของกินมงคลอื่น ๆ
ถัดจากวันตรุษจีนมา 15 วัน เป็นวันหง่วงเซียว (คืนเพ็ญแรกของปี หรือจับโหง่วแม้) จีนแต้จิ๋วในไทยนิยมไหว้ “ไช้เถ่าก้วย” หรือขนมผักกาดในวันหง่วงเซียว เพราะถือเป็นขนมมงคลมีความหมายดี นิยมทำเป็นทรงกลมปอนด์ใหญ่ให้มีความหมายถึงความสามัคคีกลมเกลียว ความเจริญก้าวหน้า
เทศกาลถัดจากนี้ คือเทศกาลเช็งเม้ง ซึ่งตกราววันที่ 4, 5 หรือ 6 ของเดือนเมษายน ของไหว้ในเทศกาลนี้เป็นอาหารคาวหวาน ที่บรรพบุรุษชื่นชอบ
และเคยทำให้ลูกหลานกิน และขนมที่ขาดไม่ได้ในเทศกาลเช็งเม้งคือ “จูชังเปี้ย/ จือชังเปี้ย” ซึ่งในหนึ่งปีจะได้ทานเพียงครั้งเดียว มีรสชาติเค็มหวาน
อร่อยอย่างลงตัว ทำจากส่วนผสมคาวหวาน รวมทั้งงาขาวและต้นหอม
เข้าวัน 5 ค่ำ เดือน 5 จะเป็นเทศกาลไหว้บ๊ะจ่าง คนจีนแต้จิ๋วเรียกเทศกาลนี้ตามวันเดือนว่า “โหงวหว่วยโจ่ยะ” ของไหว้นอกจากบ๊ะจ่างแล้ว
ยังมีกีจ่าง (ขนมจ้างด่าง) ทำจากแป้งข้าวเหนียวแช่น้ำด่าง (กี) จิ้มกินกับน้ำตาลโอวทึ้ง
ถัดมาเป็นเทศกาลสารทจีน (วัน 15 ค่ำ เดือน 7) ของไหว้จะเป็นอาหารมงคลคาวหวาน ชือคักก้วย ตีก้วย (ขนมเทียนชือขัก ขนมเข่ง) ในบางจังหวัด
ยังคงมีทำ “ชือคักก้วย” แบบโบราณ ซึ่งในตัวแป้งจะผสมด้วยมันเทศและสมุนไพรชือขัก พร้อมอาหารคาวหวานอีกชุดใหญ่จัดให้ดวงวิญญาณเร่ร่อน
เข้าวัน 15 ค่ำ เดือน 8 จะเป็นเทศกาลไหว้พระจันทร์ (ตงชิวโจ่ยะ) เทศกาลนี้จะไหว้ “เเปะกอ” ขนมโก๋ ซึ่งเป็นขนมที่ทำจากแป้งข้าวเหนียว
ขนม "เหล็กเต่ากอ" ที่ทำจากแป้งถั่วเขียว อัดใส่พิมพ์เป็นรูปทรงต่างๆ และ “โหง่วหยิ่งเปี้ย” ขนมไหว้พระจันทร์ไส้ธัญพืชและส่วนผสมคาวหวานอีกเป็นสิบชนิด
ราวๆ วันที่ 21-22-23 วันใดวันหนึ่งในเดือนธันวาคม จะเป็นเทศกาลไหว้ขนมบัวลอย (ตังโจ่ยะ) “อี๊/ อี่เกี้ย” ทำจากแป้งข้าวเหนียว ปั้นเป็นลูกกลมๆเล็ก
สีขาว สีชมพู ต้มใส่น้ำเชื่อมผสมสีแดงเพื่อความเป็นสิริมงคล การได้กินบัวลอยในเทศกาลตังโจ่ยะ ถือได้ว่ามีอายุเพิ่มขึ้นมาอีกหนึ่งปี ในอดีตถือเป็นวันเปลี่ยนปีนักษัตร และเป็นวันสิ้นปีที่แท้จริง
เมื่อปฏิทินวนกลับมาถึงวัน 24 ค่ำ เดือน 12 อีกครั้ง ชาวแต้จิ๋วก็จะเริ่มโม่แป้ง ทำ “ก้วย”เตรียมไหว้เจ้าและบรรพบุรุษต่อไปในปีถัดไป
ตราบใดที่ผู้คนยังเคารพเทพเจ้าและบรรพชน“ก้วย” ซึ่งเกิดจากต้นน้ำของธัญพืชก็จะยังคงอยู่คู่กับประเพณีและวิถีชีวิตของชาวแต้จิ๋วต่อไป
ขอขอบคุณข้อมูลประกอบการเขียนบทความ
อาจารย์จักรกฤษณ์ เกษกาญจนานุ
คุณจักสรณ์ วรางค์ศรีศิริ (MGR)
และปฏิทินจีน myhora
Text & visuals curated by Maenan, 2026
8 เทศกาลสำคัญในหนึ่งปี และขนมแบบฉบับชาวแต้จิ๋ว