​นรก หมายความว่า เดือดร้อน ไม่มีความสุข เพราะต้องถูกทรมานอยู่เป็นนิจ ภูมิของสัตว์นรกนี้ชื่อนิรยภูมิ เป็นภูมิที่สัตว์ต้องถูกทรมานจนหาความสุขไม่ได้เลยนรกขุมใหญ่ ๆ เรียกว่า มหานรก นั้น มี ๘ ขุม คือ
๑. สัญชีวะนรก เป็นที่อยู่ของสัตว์ที่ต้องถูกประหารด้วยดาบฟาดฟันให้ตาย แล้วก็กลับเป็นขึ้นมาอีก และถูกฟันให้ตายอีก เป็นเช่นนี้ตลอดเวลา
๒. กาฬสุตตะนรก เป็นที่อยู่ของสัตว์ที่ต้องถูกตีเส้น ด้วยเชือกดำทำด้วยเหล็กแล้วก็ถาก หรือตัดออกด้วยเครื่องประหารมีขวาน มีด เลื่อยเป็นต้น อยู่เสมอ
๓. สังฆาตะนรก เป็นที่อยู่ของสัตว์ที่ถูกภูเขาเหล็กที่สูงใหญ่ มีเปลวไฟอัน ลุกโพลง บดให้ละเอียดเป็นจุณไป
๔. โรรุวนรก บ้างก็เรียกว่า จูฬโรรุวะนรก หรือธูมะโรรุวะนรก เป็นที่อยู่ของ สัตว์ที่ต้องถูกทรมานด้วยควันไฟ ให้เข้าไปสู่ทวารทั้ง ๙ ทำให้ร้องด้วยเสียงอันดัง
๕. มหาโรรุวะนรก บางทีก็เรียกว่า ชาลโรรุวนรก เป็นที่อยู่ของสัตว์ที่ต้อง ถูกไฟเผาตามทวารทั้ง ๙ ทำให้ต้องร้องครวญครางด้วยเสียงอันดังมาก
๖. ตาปนนรก บางทีก็เรียกว่า จูฬตาปนะนรก เป็นที่อยู่ของสัตว์ที่ต้องถูก ตรึงด้วยหลาวเหล็กอันร้อนแดง และถูกไฟเผาอีกด้วย
๗. มหาตาปนะนรก บางทีก็เรียกว่า ปตาปนะนรก เป็นที่อยู่ของสัตว์ที่ต้อง ไต่ขึ้นไปบนภูเขาเหล็กที่กำลังร้อนแดง แล้วตกลงไปสู่หลาวที่อยู่ข้างล่าง ทั้งถูกไฟ เผาอีกด้วย
๘. อเวจีนรก บางทีก็เรียก อวีจินรก เป็นที่อยู่ของสัตว์ที่ต้องถูกตรึงอยู่ด้วย หลาวเหล็กอันร้อนแดงทั้ง ๔ ด้าน และต้องถูกไฟเผาอยู่ตลอดเวลาอีกด้วย
มหานรกทั้ง ๘ ขุมนี้แต่ละขุมตั้งอยู่ห่างกัน ๑๕,๐๐๐ โยชน์ และแต่ละขุมก็มี ประตูทั้ง ๔ ทิศ ทิศละ ๑ ประตู รวม ๘ ขุมเป็น ๓๒ ประตูแต่ละประตูมีพระยา ยมราชประจำอยู่ประตูละ ๑ จึงมีพระยายมราช รวม ๓๒
เมื่อสัตว์นรกได้เสวยทุกข์อยู่ในมหานรกตามควรแก่กรรมแล้ว ก็ยังไม่พ้นจาก นรก ต้องมาเสวยทุกข์ในอุสสทะนรก หรือจูฬนรก[img]http://abhidhamonline.org/aphi/pphoto1/190.JPG[/img] คือนรกขุมย่อยต่อไปอีก จนกว่า จะหมดกรรม
อุสสทะนรก หรือ จูฬนรก คือนรกขุมย่อยนั้น ตั้งอยู่ตามประตูของมหานรก ทุกประตู ประตูละ ๔ ขุมย่อยประตูมี  ๓๒ ประตู ดังนั้นอุสสทะนรก จึงมีรวม ๑๒๘ ขุมย่อย
อุสสทะนรก ๔ ขุม คือ
๑. คูถะนรก​ เป็นนรกขุมย่อยที่เต็มไปด้วยอุจจาระอันเน่าเหม็น
๒. กุกกุละนรก เป็นนรกขุมย่อยที่เป็นหลุมขี้เถ้า
๓. สิมพลีวนะนรก  เป็นนรกขุมย่อยที่เป็นป่าไม้งิ้ว
    อสิปัตตะวนะนรก    เป็นนรกขุมย่อยที่เป็นป่าไม้ใบดาบป่าไม้ทั้ง ๒ นี้ รวมนับเป็นนรกขุมเดียวกัน
๔. เวตตรณีนรก เป็นนรกขุมย่อยที่เป็นแม่น้ำเค็มอันเต็มไปด้วยหนามหวาย
อนึ่งในคัมภีร์โลกบัญญัตติปกรณ์แสดงว่าอุสสทะนรก หรือจูฬนรกนี้มี ๘ ขุม อันเป็นการแยกโดยละเอียดพิสดารออกไป เมื่อคำนวณตามนัยนี้ ประตูแห่งมหานรก มีรวมทั้งหมด ๓๒ ประตู แต่ละประตูมีอุสสทะนรก (อย่างพิสดาร) ประตูละ ๘ ขุมย่อย ดังนั้นจึงมีอุสสทะนรก รวม ๒๕๖ ขุมด้วยกัน
อุสสทะนรก ตามคัมภีร์โลกบัญญัตติปกรณ์ ๘ ขุมนั้น คือ
          ๑. อังคารกาสุนีรย   เป็นนรกขุมย่อยที่เป็นถ่านเพลิง
          ๒. โลหรสะนิยะ  เป็นนรกขุมย่อยที่เป็นน้ำเหล็ก
          ๓. กุกกุละนิรยะ  เป็นนรกขุมย่อยที่เป็นขี้เถ้า
          ๔. อัคคิสโมทกะนิรยะ เป็นนรกขุมย่อยที่เป็นน้ำร้อน
          ๕. โลหกุมภีนิรยะ  เป็นนรกขุมย่อยที่เป็นน้ำทองแดง
          ๖. คูถะนิรย เป็นนรกขุมย่อยที่เป็นอุจจาระเน่า
          ๗. สิมพลีวนะนิรย เป็นนรกขุมย่อยที่เป็นป่าไม้งิ้ว
          ๘. เวตตรณีนิรย​ เป็นนรกขุมย่อยที่เป็น แม่น้ำเค็มที่มีหนามหวาย
โทษที่ให้ไปนรก
          ๑. ฆ่ามนุษย์​ ไปสัญชีวะนรก​ กาฬสุตตะนรก
          ๒. ฆ่าสัตว์ ไปสังฆาตะนรกจูฬโรรุวะนรก
          ๓. ลักทรัพย์ ​ไปมหาโรรุวนรก
          ๔. เผาบ้านเรือนไปจูฬตาปนะนรก
          ๕. มิจฉาทิฏฐิ  ไป มหาตาปนะนรก
          ๖. อนันตริยกรรม  ไปอเวจีนรก

*********
http://abhidhamonline.org/aphi/p5/004.htm
เทวทูตสูตร
https://84000.org/tipitaka/pitaka_item/m_siri.php?B=14&siri=30