ฝึกวินัยลูก เริ่มจากการให้อิสระ

 

เคยถามตัวเองไหมคะว่า... เป้าหมายสูงสุดของการฝึกวินัยให้ลูกคืออะไร ? ถ้ายังไม่แน่ใจ ครูฝายอยากชวนให้หยุดอ่านตรงนี้สักนิด แล้วลองตอบในใจดูค่ะว่า...

เราฝึกลูกเพื่ออะไร ? เพราะถ้าเป้าหมายของเรา คือ ให้ลูกเชื่อฟังเรา ให้ลูกทำตามคำสั่งโดยไม่เถียง และให้ลูกอยู่ในระเบียบ

 

คำตอบเหล่านี้อาจดูเหมือนถูกต้อง แต่จริง ๆ แล้วลูกไม่ได้เชื่อฟังหรือทำตามเพราะมีวินัย แต่ลูกทำเพราะ “กลัว”

 

 

วินัยไม่ใช่การทำตามคำสั่งได้ แต่คือ “การควบคุมตัวเองได้” หรือ Self-Control การควบคุมตัวเอง คือการทำในสิ่งที่ “ควร” ไม่ทำในสิ่งที่ “อยาก” เป้าหมายในการฝึกวินัยให้เด็ก ๆ ของครูฝาย คือ เด็ก ๆ สามารถทำในสิ่งที่ควรทำได้ แม้ในวันที่ไม่มีพ่อแม่อยู่คอยบอกหรือสั่งอีกต่อไป

หากเป้าหมายของคุณพ่อคุณแม่ตรงกับครูฝาย ขอให้อ่านต่อ เพราะนี่คือแนวทาง “ฝึกวินัยแนวใหม่” ที่อาจไม่เคยเห็นที่ไหนมาก่อน

 

วินัยเริ่มจาก “อิสระ” ไม่ใช่ “การควบคุม” หลายบ้านเข้าใจว่า ถ้าอยากให้ลูกมีวินัย ต้องคุมให้เข้ม ต้องตั้งกฎ ต้องห้าม ต้องเตือน ต้องดุ แต่ในความเป็นจริง “การฝึกวินัย” ต้องเริ่มจาก “การให้อิสระ” ภายใต้ขอบเขตที่ชัดเจนและปลอดภัย

 

ลูกจะควบคุมตัวเองได้ ก็ต่อเมื่อเขาได้รับโอกาส “ฝึกควบคุมตัวเอง” ซึ่งการห้ามหรือการดุนั้น คือการที่พ่อแม่แย่งโอกาสในการฝึกควบคุมตัวเองของลูก ลองสังเกตดูนะคะ

 

 

แต่เด็กที่ได้อิสระ สามารถเลือกได้ ลองผิดลองถูกได้ จะค่อย ๆ สร้างกล้ามเนื้อทางใจชื่อว่า “Self-Control” และกล้ามเนื้อนี้…จะอยู่กับเขาไปตลอดชีวิต

 

—

 

 

หน้าที่ของพ่อแม่ไม่ใช่การเฝ้าดูทุกการกระทำของลูก แต่คือการฝึกให้เขาคิดได้ ทำได้ แม้ไม่มีเราอยู่ตรงนั้น ลองเปลี่ยนจากคำว่า “แม่บอกให้เก็บของไง ทำไมยังไม่เก็บ” เป็น “ตอนนี้ลูกจะเก็บของเอง หรือให้แม่ช่วยเตือนดีคะ”

 

จะเห็นว่าเป็นการเปลี่ยนจาก “คำสั่ง” เป็น “ทางเลือก” จาก “การคุม” เป็น “การโค้ช” และจาก“ความกลัว” เป็น “ความรับผิดชอบ” นี่คือจุดเริ่มต้นของ “วินัยจากการให้อิสระ” แบบที่ครูฝายบอกในตอนแรก

 

 

ต่อไปนี้คือ 4 ขั้นตอนที่ครูฝายอยากชวนพ่อแม่ลองใช้ เพื่อค่อย ๆ สร้าง Self-Control จาก “ภายในของลูก” ไม่ใช่ “คำสั่งจากภายนอก”

 

➊. เริ่มจาก “ให้ลูกได้เลือก”

เพราะวินัยเริ่มต้นจากการตัดสินใจ ให้ลูกได้เลือกในสิ่งเล็ก ๆ ก่อน เช่น

เด็กที่ได้เลือกจะรู้สึกว่าตัวเองมีส่วนร่วม (Sense of Belonging) และเมื่อเขาเลือกเอง เขาจะ “อยากทำตามที่เลือก” มากขึ้น

 

—

 

➋. ให้ลูกได้ “ทำตามที่เลือก”

หลังจากลูกเลือกแล้ว อย่าด่วนเข้าไปช่วยหรือขัดจังหวะ ปล่อยให้ลูกได้ลองทำตามทางเลือกของตัวเอง เพราะ “การได้ลงมือทำ” จะทำให้เขาเรียนรู้ว่า การเลือกของเขามีความหมายและได้รับการยอมรับ เป็นจุดเริ่มต้นของ Autonomy หรือความรู้สึกว่า “ฉันทำได้”

 

—

 

➌. หากลูก “ไม่ทำตามที่เลือก”

ให้เขา “เผชิญผลลัพธ์ด้วยตัวเอง” ผลลัพธ์อาจเป็น “ผลตามธรรมชาติ” เช่น ถ้าไม่ทำการบ้าน คุณครูจะดุ หรือหักคะแนน หรือเป็น “ผลจากกติกาที่ตั้งร่วมกัน” เช่น ถ้าไม่เก็บของเล่น ของเล่นหาย หรือแม่จะเอาไปบริจาค

 

พ่อแม่ไม่ต้องตำหนิหรือบังคับ แค่ “สะท้อนสิ่งที่เกิดขึ้นจริง” ด้วยน้ำเสียงสงบ เพื่อให้ลูกเรียนรู้จากผลของการเลือกของตัวเอง

 

—

 

➍. ให้ลูก “รับผลการกระทำของตนเอง”

นี่คือขั้นสุดท้ายของการฝึกวินัย เด็กจะเริ่มเข้าใจว่า “ทุกการเลือกมีผลตามมา” ไม่ว่าจะดีหรือไม่ดี หน้าที่ของพ่อแม่คือ “อยู่ข้าง ๆ เพื่อสะท้อนให้เห็น” ไม่ใช่ “ซ้ำเติม” สิ่งนี้เองจะทำให้เขาค่อย ๆ สร้างกล้ามเนื้อทางใจชื่อว่า Self-Control

 

—

 

 

ครูฝายอยากฝากไว้ว่า ถ้าเรายังใช้ “การควบคุม” เพื่อฝึกวินัย เราจะได้ลูกที่เชื่อฟังแต่ไม่มีแรงควบคุมตัวเอง แต่ถ้าเราใช้ “อิสระให้ลูกได้เลือก” เราจะได้เด็กที่เชื่อมั่น ควบคุมตัวเองได้ และเติบโตเป็นคนที่ทำสิ่งที่ถูกต้องได้...แม้ไม่มีใครเห็น