“อาอึ้มจ้อขี่” (做忌) วันครบรอบวันตายของคุณแม่ ปีที่ 27

“อาอึ้มจ้อขี่”  จับอิ๊กหง่วย หยิอิก (วัน 21 ค่ำ เดือน 11 ปีปฏิทินจีน) ปีนี้ตรงกับวันที่ 9 มกราคม 2569 พวกเราพี่น้องจะตื่นเต้นหัวใจฟูทุกครั้งที่ถึงวันนี้ ไม่ว่าจะเป็นวันของคุณพ่อหรือคุณแม่ จะเตรียมทำเมนูโปรดมาไหว้คุณพ่อคุณแม่ ปีนี้หนุ่มๆไม่ว่างเลยสักคน แม่นันขับรถพาตัวเองพ่วงน้องหมาเป็นเพื่อน ไปนอนค้างกับอาตั่วแจ้ที่อ้อมใหญ่

ครอบครัวจีนถือวันนี้เป็นวันที่สำคัญมากวันหนึ่ง ลูกหลานจะรวมตัวกันมาไหว้บรรพบุรุษที่บ้านอาตั่วเฮีย (ลูกชายคนโต) รูปพ่อแม่จะไว้ที่บ้านลูกชายคนโต เพราะถือว่าลูกชายจะต้องเป็นเสาหลักให้พี่น้องยามพ่อแม่จากไป สมัยก่อนจะมีลูกหลานของฝั่งอาแน (แม่ใหญ่ หรือภรรยาหลวงของคุณพ่อ) มาเคารพท่านในวันนี้ด้วย แต่ปัจจุบันล้มหายตายจากกันไปบ้างแล้ว จึงเหลือแต่พวกเราพี่น้อง ซึ่งโชคดีที่พี่น้องเรารักกันมาก อาตั่วแจ้เป็นหลักยึดของพวกเรา อาตั่วแจ้อารมณ์เย็นและใจดีเหมือนอาอึ้ม

ในวันจ้อขี่ ของไหว้จะมีอาหารมงคลคาวหวาน เช่น ชุงฉ่าย กินแล้วเจริญงอกงามสมชื่อ, ตุ่งคะหน่าลุ้ย (กะหล่ำปลีตุ๋น) ไช้เถ่าก้วย (ขนมผักกาด) กินแล้วฮวกไช้,  เนื้อสัตว์อื่น สื่อถึงความอุดมสมบูรณ์, ซาลาเปา “เปา” แปลว่าห่อ ความหมายคือให้เหลือเก็บเหลือใช้ ผลไม้ และกระดาษเงินกระดาษทอง ปีนี้ใช้ชุดเล็กๆ (ลดการเผา)  “จ้อขี่"  ถือเป็นวันมงคลวันหนึ่ง กล้วยซึ่งปกติไหว้คนตายจะวางคว่ำ แต่เดี๋ยวนี้จัดหงายหวีขึ้น

สมัยที่อาตั่วแจ้ยังแข็งแรง อาแจ้มักจะรับอาสาเป็นคนทำอาหารคาวหวานที่อาป๊ะ อาอึ้ม (คุณพ่อคุณแม่) ชอบ แล้วก็พ่วงด้วยเมนูอาหารที่น้องๆชอบอีกหลายๆหม้อ อาตั่วแจ้ปีนี้เข้า 80 แล้ว  ผ่าเข่าทั้งสองข้างเรียบร้อย จึงไม่อยากให้ทำอะไรหนัก แต่ห้ามไม่ค่อยได้ค่ะ ข้อโต้แย้งเยอะ บ่นว่า “ชุงฉ่ายต้องมี ชาหมี่เตี๊ยวขาดไม่ได้ ตั่วอวยเก่งเตียะอู๋ (แกงหม้อใหญ่จำเป็นนะ) สุดท้ายน้องๆ ยอมให้ทำพะโล้หนึ่งหม้อแก้เหงา  ที่เหลือน้องๆจัดการเอง คนนั้นทำอย่าง คนนี้ทำอย่าง รวมแล้วก็หลายอย่าง หลายปีติดกันแล้วที่แม่นันจะไปนอนค้างกับอาตั่วแจ้ เช้ามาจะได้ไม่ฉุกละหุก แต่ก็เหมือนเดิมค่ะ คืออาตั่วแจ้ตื่นก่อนน้อง ลงไปเตรียมทำนู่นทำนี่เพิ่มในครัว เมนูนี้แม่ชอบ เมนูนี้จำเป็น ทำเยอะๆ ไหว้เสร็จจะได้แจกญาติแจกเพื่อนบ้านด้วย แถมก่อนหน้าวันสองวันยังเตรียมต้มชุงฉ่าย ตักใส่เป็นถุงๆ ฟรีสเตรียมไว้ให้น้องๆ

ตอนจุดธูปไหว้แต่ละคนก็แย่งกันอวดอาหารที่นำมาไหว้..."อาอึ้ม อาป๊ะ กิมยิกอั้วจือคะหน่าลุ้ย ไช้เถ่าก้วย ไหล่ไปหลื่อ" (คุณพ่อ คุณแม่ขา วันนี้หนูทำขนมผักกาด ตุ๋นกะหล่ำปลีอร่อยที่สุดในโลกมาไหว้นะคะ) แม่นันชิงพูดก่อน กลัวอาอึ้มไม่ได้ยิน

"อาอึ้มอ่า อั๋วไก๊ ต๊อหอเจี้ยะ อั้วปู่ตั่วอวยเก่งไหล่ไป่หลื่อ เหลาะตังกวยโจ่ยๆ เหยียะพัง" (คุณแม่ขา ของหนูอร่อยกว่า หนูทำแกงไก่หม้อเบ่อเริ่ม ใส่ฟักที่แม่ชอบด้วย หอมมาก) อาซี้แจ้ (พี่สาวคนที่สี่) เกทับ

แล้วเสียงสาวๆ ก็แย่งกันอวดของ แย่งกันขอพร "ซาไก๊หลักไก๊ เจี๊ยเจี่ย อาอึ้มอาป๊ะโอย" สามตัว หกตัวตรงๆนะคะคุณพ่อคุณแม่ขา ฮ่าฮ่า มีเพียงอาตั่วแจ้ที่หัวเราะพร้อมส่ายหน้าในความบ้าบอของพวกน้องๆ  บางปีน้องๆผลัดกันเอาขนมโปรดของอาตั่วแจ้มาขอขมาที่เคยล่วงเกินไว้ (ทั้งที่ตั้งใจและไม่ได้ตั้งใจ) ที่ตั้งใจคือทำให้หัวเราะ ที่ไม่ตั้งใจคือ บางครั้งพูดแล้วไปกระทบจิตใจอาแจ้ก็มี  มีพิธีขอขมาทีไรอาตั่วแจ้ซึ้งหัวเราะทั้งน้ำตาทุกที ทำเอาน้องๆอดเข้าไปกอดกอดไม่ได้ อาตั่วแจ้เป็นที่สุดของพวกเราจริงๆค่ะ  

เมื่อเสร็จพิธีเซ่นไหว้แล้วก็จะแบ่งอาหาร ผลไม้ จัดเป็นถุงๆนำกลับไปให้ลูกหลานทานเพื่อความเป็นสิริมงคล อาโหง่วแจ้แอบกระซิบอีกแล้ว “น้องเล็ก แบ่งไช้เถ่าก้วยให้แจ้สองชิ้นใหญ่ๆนะ” “ได้ได้ เดี๋ยวหนูจัดการให้” อาโหง่วแจ้ชอบกินไช้เถ่าก้วยมาก ปีนี้แม่นันจึงทำทั้งปอนด์ใหญ่ไว้ไหว้ และแบบแพ็คไว้แจกทุกคน  พูดถึงไช้เถ่าก้วย ทำให้แม่นันนึกถึงตอนตัวเองเด็กๆ ยืนเกาะขอบโต๊ะที่จัดอาหารไหว้ สายตาคอยชะเง้อมองเจ้าก้อนกลมๆขาวๆของโปรด เดี่ยวนี้ทำเองจนเบื่อ ไม่รู้สึกอยากเหมือนก่อนเลย

อาอึ้มจ้อขี่ ผ่านไปอีกปี...

ชวนทุกท่านร่วมกันรักษา แบ่งปัน และสานต่อวัฒนธรรมและประเพณีจีนอันงดงามให้คงอยู่ต่อไปนะคะ

Illustration: AI-generated artwork based on personal family photographs, created by แม่นัน