ระบบวิวัฒ กับ กิเลส

ในตัวเรามีระบบนึงซึ่งธรรมชาติให้ไว้สำหรับการมีชีวิตและวิวัฒตัวเอง นั่นคือ การตอบสนองสัมผัส หรือการตอบสนองความรู้สึก เป็นเรื่องปกติไปแล้วที่เราได้รุ้สึกสัมผัสแบบนี้ แต่เราไม่เคยเข้าใจมันสักครั้งเลย รุ้แค่ ถ้าคันก็เกา ถ้าร้อนก็อาบน้ำ สัมผัสมันทำให้เราไม่พอดีในวิสัย พอมันไม่พอดี เราจะพยายามตอบโต้ด้วยวิธีการตามปัญญาของเราเพื่อลดความรุ้สึกหรือตัดสัมผ้สนั้นๆ ใช่เลยมันคือความต้องการที่ตามหลังมา ต้องการที่จะลด หรือตัดสัมผัสนั้น ด้วยการบางอย่าง เหมือนกับรุ้สึกหิวเราก็กิน หากการตอบสนองนั่นเกิดขึ้นแต่เพียงพอดี มันไม่ค่อยจะมีปัญหาอะไรตามมา แถมยังเป็นการวิวัฒตัวเองไปอีกขั้นจากปัญญาที่ใช้มันจะวิวัฒวิธีตอบสนองไปเรื่อยๆจนถึงที่สุดตามปัญญานั่นละ.  แต่หากการตอบสนองนั้นเกินพอดี เกินความจำเป็นก็จะสร้างผลกระทบทั้งภายใน(ระบบของเจตจำนง ในข้อกำหนดจะปรับลดคุณค่าลงตามความต้องการของความอยากไม่จำกัดไว้)และภายนอก(การกระทำที่เกินควรในการตอบสนองความอยากซึ่งอาจจะทำให้ตนเองหรืออื่นเดือดร้อน) หากเกิดขึ้นบ่อยครั้งจนเคยชิน เหตุนี้จะกลายเป็นนิสัยของผู้นั้นในทันที มันจะฝังรากไปในเจตจำนงของจิต และ แก้ไขได้ยากมาก  จึงเป็นให้ทุกคน เข้าใจในภาวะ ของการตอบสนองนี้ หากเกินกว่าความจำเปนแล้วเกิดโทษไม่ว่าทางตรงหรือทางอ้อม ก็ขอเรียกมันว่า "กิเลส"
  เรื่องโทษของกิเลสนั้น คงพอจะรุ้กันบ้างอยุ่แล้วละ ส่วน วิธีควบคุมนั้น คงมีวิธีหลักๆ คือ ความเข้าใจในเหตุและได้รู้ถึงผล นั่นคือว่าตามปัญญา ความรุ้และเข้าใจในแต่ละกรรมนั้น.  หากเกิดความรู้สึกที่ต้องตอบสนองโดยไร้หลักการใดๆเพียงเพื่อต้องการเท่านั้น ให้หัดควบคุมความรู้สึก ควบคุมสัมผัส ด้วยสมาธิ ปัญญาและความรู้ผิดชอบชั่วดี เราเรียกรวมๆว่าสตื เกิดจากเจตจำนงของจิตและตัวจิตเองควบรวมกันสร้างแรงแห่งปัญญาที่สมอง และสมองจะทำการสั่งการยับยั้งกรรมต่างๆตามที่สติบอก หากได้เข้าใจและปฏิบัติก็จะไม่เสียทีให้" กิเลส" แน่นอน
[anantakaruna]