วิธีการเล่นไพ่กลอนคารุตะแบบกีฬา เคียวงิคารุตะ (競技かるた)

สวัสดีค่ะ เนื่องจากยังไม่เคยเห็นคนตั้งกระทู้เกี่ยวกับวิธีการเล่นไพ่คารุตะจึงอยากลองเขียน เรียบเรียงวิธีการเล่นแบบ (ที่คิดว่า) เข้าใจง่ายดูค่ะ กระทู้นี้จะกล่าวถึงประวัติ และวิธีการเล่นคารุตะแบบเคียวงิคารุตะเป็นหลักนะคะ

คารุตะคืออะไร
คือเกมไพ่ของญี่ปุ่น ไม่จำเป็นต้องเป็นไพ่กลอนแบบในอนิเมะ ที่ญี่ปุ่นมีไพ่คารุตะหลากหลายรูปแบบ เช่น ฮานะฟุดะคารุตะ (ไพ่ดอกไม้) อิโรฮะคารุตะ (ไพ่สุภาษิต) หรือสำหรับใครที่เรียนสายภาษาญี่ปุ่นช่วงแรก ๆ แล้วเซนเซมีกิจกรรมให้เล่นคารุตะฮิรางานะ สิ่งนั้นก็ถือเป็นคารุตะเช่นเดียวกันค่ะ **ตัวอย่างตามรูปด้านล่างนี้**



ที่มาของคำว่าคารุตะ มาจากภาษาโปรตุเกสคำว่า Carta ซึ่งแปลว่าไพ่ (เหมือนคำว่า Card ในภาษาอังกฤษเพราะมาจากรากศัพท์เดียวกัน) ในอดีต ญี่ปุ่นเคยส่งทูตไปเยือนโปรตุเกสและพบเห็นผู้คนเล่นเกมไพ่กันและคิดอยากนำมาเล่นที่ประเทศของตนบ้าง จึงนำมาประยุกต์ใช้กับเกมหนึ่งในประเทศตนซึ่งเป็นที่นิยมกันในหมู่ขุนนางสมัยเฮอัน เรียกว่า ไคอาวาเสะ (貝合わせ) แปลไทยคือเกมจับคู่เปลือกหอย วิธีการเล่นของไคอาวาเสะ แบบดั้งเดิม คือการนำเปลือกหอยสองเปลือกแยกคู่ออกจากกัน (ในช่วงปลายยุคเฮอันเล่นโดยใช้ใช้เปลือกหอย 360 เปลือกต่อหนึ่งเกม) วางเรียงเป็นวงกลมและผู้เล่นต้องหยิบเปลือกหอยที่เป็นคู่กันให้ถูกต้อง จนกระทั่งเกมนี้ถูกพัฒนาขึ้นตามยุคสมัย ในช่วงปลายศตวรรษที่ 13 ชาวญี่ปุ่นได้วาดภาพเอาไว้ด้านในของเปลือกหอยเพื่อให้การละเล่นกลายเป็นงานศิลปะมากขึ้น บางครั้งมีการใช้สีเงินและสีทองในการวาดภาพ ทำให้การละเล่นไคอาวาเสะกลายเป็นเกมจับคู่ภาพด้านในเปลือกหอยนั่นเอง **ตัวอย่างตามรูปด้านล่างนี้**











ลักษณะของไพ่อ่าน คือ จะประกอบไปด้วยบทกลอนเต็มบท 1 บท รวมทั้งวรรคบนและวรรคหลังอยู่ด้วยกัน ด้านขวามือสุด (กรอบสีเหลือง) จะเป็นชื่อของผู้แต่ง โดยตัวอย่างในภาพคือกลอนอะคิโนะทะโนะ กลอนบทแรกของเฮียคคุนินอิชชุ แต่งโดยจักรพรรดิเทนจิ ซึ่งเป็นจักรพรรดิลำดับที่ 38 ของญี่ปุ่นในยุคสมัยอาสึกะ ถัดมา (กรอบสีน้ำเงิน) คือกลอนท่อนบน และกลอนท่อนหลัง (กรอบสีแดง) ตามลำดับ โดยที่ไพ่อ่าน จะเป็นไพ่สำหรับผู้อ่านเท่านั้น ไม่มีการนำมาใช้เล่น



ส่วนไพ่หยิบจะประกอบด้วยกลอนท่อนหลังเพียงอย่างเดียว และเขียนด้วยอักษรฮิรางานะ โดยไพ่หยิบจะเป็นไพ่ที่ใช้สำหรับเล่นบนสนาม


เวลาเล่น เคียวงิคารุตะจะแบ่งผู้เล่นออกเป็นสองฝ่าย เล่นกัน 1-1 บนผืนเสื่อทาทามิ และมีผู้อ่าน 1 คน
 
ลักษณะการอ่านกลอน
ผู้อ่าน จะเริ่มอ่านจากกลอนเกริ่น ในภาษาญี่ปุ่นเรียกว่าโจะกะ (序歌) ประกอบไปด้วยสามวรรค คือ

 






เมื่อลากยาวคำว่าฮานะ เว้นหนึ่งจังหวะ แล้วจึงจะขึ้นกลอนท่อนบนของไพ่ใบที่ 1 เมื่อจบกลอนท่อนบนแล้ว ผู้อ่านกลอนจะหยุด เพื่อให้ผู้เล่นได้ไปหยิบไพ่ที่ถูกปัดออกจากสนาม หรือเตรียมตัวระหว่างอ่านกลอนต่อไป เมื่อผู้เล่นไม่มีสัญญาณขอเวลาแล้วจึงจะเริ่มอ่านกลอนท่อนหลังของใบที่หนึ่ง






จะสังเกตว่ากลอนท่อนบนของไพ่ไม่ได้ถูกเขียนเอาไว้ในไพ่หยิบ นั่นหมายความว่าผู้เล่นเคียวงิคารุตะ จำเป็นที่จะต้องจำกลอนท่อนบนของแต่ละบทให้ได้ ว่าคู่กับกลอนท่อนหลังอันไหน อย่างที่กล่าวไป เฮียคคุนินอิชชุมีทั้งหมด 100 กลอน หมายความว่าการที่จะเล่นเคียวงิคารุตะได้ จำเป็นต้องจำไพ่ทั้งหมด 100 ใบ เป็นพื้นฐานนั่นเอง แต่แม้ว่ากลอนหนึ่งบททั้งวรรคหน้าและวรรหลังจะยาวมาก แต่วิธีการจำของกลอนแต่ละใบนั้นไม่ได้ยากเลย

พยางค์ตัดสิน
การเล่นคารุตะโดยทั่วไป ขอแค่หยิบไพ่ได้ไวกว่าฝั่งตรงข้ามก็พอแล้ว ฉะนั้นจึงมีการคิดค้นพยางค์ตัดสิน หรือภาษาญี่ปุ่นเรียกว่า คิมาริจิ (決まり字) ขึ้น พยางค์ตัดสิน คือสิ่งที่จะวัดว่า เราจำเป็นต้องฟังกลอนจนถึงคำว่าอะไรแล้วจึงจะสามารถหยิบไพ่ได้ เช่นกลอน ฮารุสุ ที่กล่าวไป จำเป็นต้องฟังทั้งหมด สามพยางค์ จาก "ฮารุสุ" งิเตะ นัทสึคินิเคราชิ ชิโระทาเอะโนะ ถึงจะรู้ว่าเป็นกลอนที่คู่กับวรรคท้าย โคโรโมะฮสสึโจ อามาโนะคางุยามะ กลับกัน เราไม่สามารถฟังแค่ ฮะ ได้ เพราะในทั้งหมด 100 กลอน มีกลอนที่ขึ้นต้นด้วยฮะ ทั้งหมด 4 ใบ คือ

1. 花さそふ嵐の庭の雪ならで
ฮานะสะโซ อาราชิโนะนิวะโนะ ยูคินาราเดะ
2. 花の色は移りにけりないたづらに
ฮานะโนะอิโระวะ อุทสึรินิเครินะ อิตาซึระนิ
3.春すぎて夏来にけらし白妙の
ฮารุสุงิเตะ นัทสึคินิเคราชิ ชิโระทาเอะโนะ
4.春の夜の夢ばかりなる手枕に
ฮารุโนะโยโนะ ยูเมะบะคะรินารุ ทามะคุระนิ
 
และถ้าตัดให้เหลือ ฮารุ ก็จะยังมี 2 กลอนจาก 100 ที่ขึ้นต้นด้วย ฮารุ
 
1.春すぎて夏来にけらし白妙の
ฮารุสุงิเตะ นัทสึคินิเคราชิ ชิโระทาเอะโนะ
2.春の夜の夢ばかりなる手枕に
ฮารุโนะโยโนะ ยูเมะบะคะรินารุ ทามะคุระนิ
 
แต่หากนับพยางค์เป็น ฮารุสุ ก็จะมีเพียงกลอนเดียว จาก 100 กลอน ที่ขึ้นต้นด้วย ฮารุสุ ผู้เล่นจะมั่นใจได้แน่นอนว่ากลอนวรรคหน้านี้ คู่กับวรรคหลังใด เมื่อผู้เล่นเริ่มต้นจำพยางค์ตัดสิน จะมีเซ็ทไพ่พยางค์ตัดสินที่สามารถจำได้ง่ายที่สุดอยู่ทั้งหมด 7 ใบ เรียกว่า ไพ่ตัดสินหนึ่งพยางค์ ภาษาญี่ปุ่นเรียกว่า อิจิจิคิมาริ (一字決まり) หมายความว่า ฟังเพียงหนึ่งพยางค์ก็สามารถรู้ได้ทันที่ว่าคู่กับกลอนหลังใบไหน **ภาพประกอบด้านล่างได้เขียนอักษรกำกับไพ่ให้เห็นภาพชัดขึ้น**