วิชาเอนโดมายาเรีย เป็นวิชชากรรมฐานที่เกิดในยุคพุทธกาล พระพุทธเจ้าสอนกรรมฐานข้อนี้เป็นทางไปสู่อมตะนิพพาน

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม่น้ำทั้งหลาย ในโลกย่อมไหลไปรวมยังมหาสมุทร ทั้งสายฝนที่ตกจากอากาศ, ก็ตกลงไปยังมหาสมุทร, แต่ความลดหรือความเต็มของมหาสมุทร ย่อมไม่ปรากฏ (แก่ตา) ฉันใด ; 👀 🌧️ ภิกษุทั้งหลาย เป็นอันมาก

พระพุทธเจ้าไม่ได้ดับจิตแล้วนิพพาน มีแต่บอกว่าดับขันธปรินิพพาน ไม่มีตรงไหนเลยที่บอกว่าดับจิตแล้วปรนิพพาน จิตไม่มีกิเลส อวิชชาดับ วิชชาเกิดที่จิต จิตยังมีอยู่ วิชชาเกิดคือนิพพาน จิตก็ยังมีวิชชาอยู

นิกายมหา ยาน สอนอะไร เป็นอย่างไร นิกาย หินยาน สอนอะไร เป็นอย่างไร มีผู้สับสน เอาคำสอนทั้งสองนิกายมาปนกัน จิตเที่ยงบ้าง ไม่เที่ยง บ้าง นิพพาน เป็นอัตตาบ้าง เป็นอนัตตาบ้าง ขันธ์5เป็นอัตตาบ้าง ขันธ์5เป