จิต เจตสิค รูป นิพพาน ไม่มีเกิด ไม่มีดับ เป็นปรมัตถ์

เพราะฉะนั้นจึงเป็นอันได้ใจความว่าความรู้ของจิตที่เกิดขึ้นนั้นมีอยู่๓ขั้นตอนตอนต้นเป็นความรู้ที่เกิดจาก สัญญาความทรงจำที่เราอาศัยเป็นหลักหรือเป็นแนวน้อมนึกพิจารณาเช่นจะพิจารณาพระไตรลักษณ์อนิจจังทุกขัง

กำลังจิตทำให้จิตหลุดพ้นด้วยจิตเกิดดับอยู่บนฐานพลัง(ยาน) หลุดพ้นคือหลุดพ้นจากตัวตน ไม่หลุดพ้นเพราะ“รู้สึกขึ้นมาเมื่อไร(จิต) มีเราเป็นผู้รู้ผุ้เห็น ผู้เป็น ขณะจิตแรกคือขณะจิตที่เริ่มสังเกตุ ขณะน

1.จิตหลุดพ้น อิสระจากขันธ์5 เพราะจิตเห็นเกิดดับของอารมณ์ 2.ในกระบวนการเห็นการเกิดดับ จะมีจิตที่แนบแน่นกับอารมณ์ (รูปฌาน) อยู่ตรงกลางของอารมณ์จิต 3.อารมณ์จิตที่แนบแน่นอยู่กลางอารมณ์นั้นหมายความว่า ตั

จิตเกิดดับต่อเนื่องกันไปเป็นธรรมชาติรู้ ญานแต่ละญานต่อเนื่องกันเป็นผลจากความเห็นของจิต แต่ละขณะ สังขารุเปกขาญาน- รู้อย่างเป็นกลางดั่งคนขึ้นมาอยู่บนฝีง มองสายน้ำที่เชี่ยวกรากตรงหน้า อนุโลมญาน -จิต

เห็นการดับของอารมณ์เป็นเหตุ ฌานและญานเป็นผล หลายครั้งที่อารมณ์ฌานหรือญานเกิดกับเรา (สุข สงบ สว่าง ว่าง เบา ปิติ) อยากจะเห็นมันอีกอย่างนี้เรื่อยไป แต่มันกลับหายไป หรือนานๆปรากฏที เพราะอะไร ทั้งที่เราก

พระพุทธเจ้าทรงอธิบายหลักสำคัญมากว่า ฌานไม่ใช่ที่สุดของทาง แต่เป็น “ฐาน” สำหรับทำลายอาสวะให้สิ้นได้ พระองค์ตรัสว่า ความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย สามารถเกิดขึ้นได้โดยอาศัยปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติย

จะเกิดฌานต้องรู้อารมณ์เป้าหมายอารมณ์เดียว (ตัวถูกรู้) แต่ต้องมีตัวรู้ นั่นคือ “จิต” วิตก-ยกจิตขึ้นสู่อารมณ์ วิจาร-เคล้าคลึงอยู่กับอารมณ์ 1.เมื่อวิตก-จิตเข้าไปรู้อารมณ์เช่น ลมหายใจ แรกๆจิ