พระพุทธเจ้าไม่ได้สอนให้ทำขนิกสมาธิ เพื่อเจริญวิปัสสาญาณ

จิตรวม หรือ จิตตกภวังค์ หรือ จิตวูบหาย แล้วกลับมาเป็นปกติ  ในการปฏิบัติธรรม มีความหมายทั้งใน สมถะ และ วิปัสสนา  แต่ก็มีความแตกต่างกันอย

รูปาวจร อรูปาวจรจิต เป็นจิตที่พ้นจากกามรมณ์ จึงท่องเที่ยวอยู่ในรูปภพและอรูปภพ แสดงว่าจิตประเภทนี้ ก็เกิดจากการสติปัฏฐานในกามภพ มาก่อน อันเป็นจิตที่ทำสติปัฎฐาน รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญานมาก่อน กา

เมื่อเริ่มจากดูลมหายใจ จะเห็นกายเนื้อแตกกระจายออก ออกไปทางข้างหน้า ข้างๆ ช้างล่าง ข้างหลัง ข้างบน เมื่อดูที่จิต จิตจะมีความตั้งมั่น สว่าง สงบ เป็นจิตที่เข้าถึงฌานได้อย่างรวดเร็ว เรียก “ยกจิตขึ้

พระพุทธเจ้าเน้นสอนเรื่องอะไรมากที่สุดครับ ระหว่างสมาธิ กับ วิปัสสนา

ดับสังขาร ก็จะเป็นสภาวะนิโรธ ฌาน1-8 เป็นเจตสิก เป็นสังขารตัวที่ประกอบกับจิต สติปัฐฐาน ในปรมัตถธรรม จึงต้องเห็นการดำเนินไปของฌาน 1-8 อันเป็นการดำเนินไปของเจตสิก จึงจะรู้ชัดในเจตสิก เมื่อรู้ชัดในเจตส

สมาธิภาวนา หรือการเจริญสมาธิ เป็นหัวใจสำคัญในการปฏิบัติธรรมในพระพุทธศาสนา โดยพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทรงแสดงแนวทางการพัฒนาสมาธิไว้หลายนัย ซึ่งในสังคีติสูตร (ทีฆนิกาย ปาฏิกวรรค) และสมาธิสูตร (อังคุตตรนิกา